head

ล็อกอิน

คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช

คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช
ฉบับเพชรรัตน์สุวรรณลานนาไทย
แปลและรวบรวมโดย นายหนานดวงแก้ว สนินัด น.ธ. เอก

 ยาแก้ละอ่อนเบี้ย ละอ่อนเป็นเบี้ยเป็นคอมผอมอยู่ ให้เอาเดือนเดียวตายสามเตื่อ ห่อเคี่ยวสามหัว หัวเดียวแสนปาก หน้าเดียวแสนรอย รกเรือนเหนียวหนุก แก้ว่าดังนี้ ๑. ให้เอาฟางข้าว ๒. รังมดส้ม(แดง) ๓. จอมปลวก ๔. หน้าเขียง ๕. ขี้เยื้อใส่พื้นตง ๖. ขี้เคี้ยวหมากเอามาแช่ให้กินอาบเทอะเนอฯ

 ลักษณะปัสสาวะ เยี่ยวแดงเหมือนน้ำฝาง เยี่ยวเหมือนน้ำขมิ้น ขาวดั่งน้ำข้าวมวก ๓ จำพวกนี้ เพื่อร้อนเพื่อเสล็ดเพื่อกั๊ดเย็นนัก เยี่ยวสามจำพวกเมื่อร้อนไป เยี่ยวไจ้ๆ ๙ -๑๐ -๑๑ ครั้ง เป็นเพราะเสล็ดเพราะกั๊ดเย็นมากจักยาให้เอา ขิงแกง หญ้าเยี่ยวหมู จุ่งจาริง ต้มกินหาย ป้ากหนึ่งเอาใบกุ่ม ขิงแกงต้มกินฯ

 ยาสะอื้น ลักษณะสะอื้นหนักเนื้อตัว สะอื้นลุกแต่สะดือมา ชื่อคัมภีระสะอื้น เกิดแต่ต้องป่องขึ้นถึงขะม่อม ชื่ออุสุกุระสะอื้น เกิดแต่เอวขึ้นเป็นเกียวกั๊บอก ชื่ออนุอุระสะอื้น อันหนึ่งได้กินมันก่อนข้าวงายลวดกลายเป็นลมสะอื้นไปนัก และถ้าสะอื้นซ้อนเป็นคู่กัน ๒-๓ ใหญ่ทีน้อย ชื่อว่ามะหาโคสะระสะอื้นตายง่ายมาก ลม อันมาเกี่ยวหัวใจตามืดตาดำเจ็บมาก เสียบขึ้นข้างเยียะมาหมองใจบ่อยากกินข้าวน้ำ ชื่อว่ายะมะกะสะอื้น จะสร้างยาให้หายสะอื้น ดังนี้ เอารากมะตัน แก๋นขนุนเทศ หยั่งสมุทร หวานกำบิด ดีปลี น้ำอ้อยก้อน หอระดาน มะควัด รากแก ฝอยปุมเบ้ง หัวมะหนิ้วหมู หนักเท่ากัน ตำผงน้ำผึ้งผสมปั้นเป็นลูกกินหายแลฯ ป้ากหนึ่งเอาชะเอม น้ำอ้อยก้อน ขิงแกง น้ำผึ้งผสมกันกินหาย ป้ากหนึ่งถ้าเป็นไข้แล้วสะอื้นด้วย ให้เอาหญ้าไข่เหา หัวส้มหอด โกฎสิงคี หมากสิบ ตำผงใส่น้ำผึ้งน้ำอ้อยคำ ปั้นเป็นลูกไว้กินเทอะฯ

 ยากันออกตุ่มสุกลี้ เอาแกนไม้ขี้เหล็ก เปลือกสะเลียม จุ่งจาริง ฝน กินจำเริญป้องกันไว้แลฯ

 ยาอาบบวมป่อง เอากาบกล้วยนวล หวานมีดยับ หญ้าจะเลิม มะน้ำป่า มาต้มแช่อาบ แล้วเอาคถานี้มนต์น้ำกิน และเสกยาข้างบนนี้อาบเท่านั้น ว่านโม ๓ จบแล้วว่า “โอมเอ้ดับแดง แช่สำดับปิ๊ด โอมสะถกยะอิสวาหาย โอมลาวลิวลาว แท่นสิแซ่นสวาหาย วิจุเสเมเจอุ” ๓-๗ ทีเทอะฯ

 ยาเยี่ยวบ่ออก และปวดเยี่ยวชั้น ๑. หินส้ม ๒. มะขนัด เอาหัวมะขนัดมาแล้ว ทำรูแล้วเอาหินส้มใส่ในประมาณหัวแม่มือนิ้วหลวง ถ้าไม่มีลูกเอาลำต้นหรือรากก็ได้ เอามาต้มใส่น้ำพอสมควร ให้กินประมาณ ๕-๑๐ นาที ก็จะเยี่ยวออกมาทันทีฯ

 ยาขี้เรื้อน เอาเขากวาง งาช้าง อองเต่า อองปลาผา เกล็ดไม้ซ้อ มะบวบขม หญ้าถอดป้อง เขาควายเอาขั้วเป็นด่างใส่กับน้ำมันหมู ถ้าบ่ถูกใส่กับน้ำมันยางทาเทอะฯ

 ยาทำธาตุเลือดดี เป็นยาทำธาตุให้อยู่ตั้งมั่นดี กินก็อ้วน ท่านให้เอาเปลือกสานหิง หัวเป้าเลือด รากเหม้าเลือด บดผงละเอียดใส่น้ำมะนาวกินฯ

 ยาแก้รากสาก ตีน , มือ ตาเหลือง เอาหญ้าขัดใบมน ๓ ราก หญ้าลับมืน ๓ ราก หญ้าผากควาย ๓ ราก ผักหนอก ๓ ราก แช่น้ำข้าวจ้าวสารใส่กินเสีย ๓ กลืน แล้วเอาลูบทาตัวลงหายฯ

 ยาแก้คำตังห้า ท่านให้เอาก่าหัวคำ ๑ หนาดคำ ๑ อองเต่าคำ ๑ สุระปิ๊ดคำ ๑ ตึ่งเครือคำ ๑ ฝนใส่น้ำ กินจิ้นเนื้อผิด ให้เอาเขี้ยวเสือฝนตัด กินหน่อไม้ผิด เอาเขี้ยวอ้นฝนตัด กินผักต่างๆผิด เอางาช้างดิบฝนตัด กินผลไม้ต่างๆผิด เอาเขี้ยววอกค่างฝนตัด กินเห็ดต่างๆผิด เอาอองเต่าฝนตัดถิน หายสบายดีแลฯ ป้ากหนึ่งยาแก้เส่า เอาหม่าคำ ดังเส่าบืนบือหมูป่า ข้อไม้เฮี้ยฝนกินฯ

 ยาแก้ไข้เด็กเป็นพิษ เอาใส้เดือนเผาไฟแช่น้ำ เอารากผักดีดตัดใส่น้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยาขาง ๑. โป้งส้มเห็ด ๒. โป้งหญ้าตดหมา ๓. เบือกกอกในดิน ๔. เปลือกหวีดในดิน ๕. หัวรางคาว ๖. ปูเลย หนักเท่ากันหรือปูเลยย่อมครึ่งตำผง แช่น้ำเผาขางสู่ใช้ทั้งอาบและกินเทอะเนอฯ

 ยาแก้ตาลขะโมย และขางขโมย เอาหัวหมา หัวกา หัวแร้ง กระดูกงูเหลือม ใส่ในหม้อใหม่เผาเป็นด่าง แล้วบดละเอียด เอาดีงูเหลือมตัดเสียทำแท่งไว้ใช้

 ยาเจ็บท้องนาน ได้หลายปีหลายเดือนบ่รู้หาย เลยชื่อว่าขางเข้าไส้ เอารากมะเขือปู่ รากปิงแดง ปอหมัน รากไม้ข่อย ฝนใส่น้ำเผาขางสู่กินเลยฯ

 ยาผงเขียว เอาใบข่อย ใบมะปิน ใบคะจาว ใบบัวลาขาว ใบบัวลาดำ ใบหญ้าหนาด ใบผีเสือน้อย ใบหัสคืน ใบมะข่าง ใบหญ้าห้อมเกี่ยว เอาน้ำมะโว่ ตัดตำผงไว้ใช้เป็นหลุ เอาใบมะกล้วยมาต้มเป็นน้ำกินกับยานี้บ่รู้ใบมะก๊อบ่รู้ใบแพ่ง มาต้มกินกับยา เป็นปวดเหน็ดหมืนเท้าขานั้นปวดใส่น้ำหม้อนึ่งทา บ่หายใส่น้ำข่า บ่หายน้ำขิงทา บ่อหายน้ำปูเลยทาบ่หายเอาผงยาใส่น้ำสุราทาเทอะฯ

 ยาเลือดละลาย เป็นยาเลือดไน่ลมละลาย ปวดเกล้าเมาหัว ใช้เป็นนัตถ์สูบได้ดี ให้เอาพันธุ์ ผักกาด เป้าเลือด เปลือกรางไก๊ รางแกง การบุน พริกน้อย ดีปลี จันทร์จี๋ จันทร์บาน จันทร์ดอก จันทร์ขาว จันทร์แดง เลือดแรด เทียนตังห้า เอาเสมอกันตำผงละเอียดไว้ใช้ เป็นใจสั่นใจไหว ใส่น้ำจันทร์ขาวจันทร์แดงกิน เป็นเลือดขึ้นลมขึ้น ใส่น้ำอุ่นกินแลฯ

 ยาละอ่อนตังมวล ป้ากหนึ่งละอ่อนกั๊ด เอาลำต้นกุกยาวศอกหนึ่งทุบกลางลำ เอาเกลือผู้ใส่ ๓ เม็ด บีบเอาน้ำให้กิน ป้ากหนึ่งเอาไฟเกี๊ยะรมเอาควันไว้ก้นจอก แล้วบีบน้ำนมใส่เอาทาท้องและกินหาย ละอ่อนตั้งแต่อยู่เดือนถึงใหญ่ได้ฯ
ป้ากหนึ่งยาละอ่อนกิ้ว เอาหัวกำบิด คล้ายหัวปูเลยมาฝนใส่น้ำปูนใสให้กินกิ้วท้อง เลือดติดออกมาก็หายแลฯ ป้ากหนึ่งยาห้ามหลุ ละอ่อนหลุท้องเอายางเดื่อเกี้ยงกับน้ำปูนใส่ให้กินหายฯ

 ยาแก้ท้องร่วงอย่างแรง ใช้ได้ผลมาแล้วดีแท้ๆ ๑. เอาลูกมะก๊อทับทิม ๑๐ ลูก ๒. ใบมะกล้วยสัก ๓. ว้องมือ ๓ หน่วยกล้วยตีบ ๑ หวี ๔. ยาฝิ่น ๑ สตางค์ ๕. ห้อมเกี่ยวถ้าบ่ได้ตำก็เอาต้มเป็นน้ำ ยาทั้งหมดตำเป็นผงผสมกันปั้นเป็นลูกเท่ามะแคว้ง ตากแห้งไว้ใช้ ปรุงใส่ขวดเก็บไว้นานเท่าใดก็ได้ ถ้าบ่ทันทำเป็นเม็ดก็เอาต้มกินด่วนก็ได้ ผู้ใหญ่กินครั้งละ ๗ เม็ดน้ำอุ่น เด็กใหญ่ ๕ เม็ด กลาง ๓ เม็ด ลูกอ่อนในเดือนครึ่งเม็ดหายแลฯ

 ยาขางแกมคอบวม คอปองขึ้นถึงหน้าตาเอาส้มเห็ด อ้อยช้าง หัวเข้าเย็น บันไดอี่วอก ข้าวจ้าวเป็นน้ำฝนกินฯ

 ยาไข้ปากแห้งคอแห้ง คลั่งเพ้อไหลร้อนหายใจมาก เอาเปลือกกอกรากคา หญ้าขัด ลับมืน ผักหวานบ้าน มะฟัก มะน้ำ ตำกับข้าวจ้าวสารกินฯ

 ยาห้ามพิษฝี เอาโขงขะเหม่า หวานรอกทอง ตับเต่าน้อย เนียมระสี หญ้าสามราก ดอกด้ายน้ำฝนกินฯ

 ยาลมเสียบ ขึ้นยัดหัวอกเอาก้องเขาเขียว ปิ๊ดเตาะ รางเย็น จันทร์แดง ฝนตกน้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยารัมนาด เอาข้อไม้เฮี้ย ฝูงคอบ ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินทาฯ

 ยาลมเสียบพิษ ไต้กินง้วนสาน สะป๊ะผีใส่คนใส่ ป้ากหนึ่งเอารากมะโว่ รากมะกรูด รากมะนาว รากมะผาง ปิ่งสมุทร ฝนตกน้ำข้าวจ้าวกิน ป้ากสองเอาใบข่อย ใบหัด หญ้าช้างน้อย ปิ่งสมุทร ฝนตกน้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยาตงหลวง เอาหญ้าตงฮุ้ง ใบหญ้าขัด ลับมืน ใบจี่ ใบก่องข้าว รากหมาก รากพร้าว รากคา รากกล้วยตีบ เปลือกกอก เปลือกวีด ใบปันแข อ้อยดำ กำป้งตายแขวน แดนสาย รังแมลงใบ้ ตำผงข้าวจ้าวเท่ายาตังมวลผสมกัน ปั้นเป็นแผ่นไว้ทาตัวไข้สะป๊ะได้แก้พิษละอ่อน เป็นยาฝีเครือสันนิบาตป้ากหลวงก็ว่าได้

 ยาพิษโป่ง และสะป๊ะพิษตังมวลได้ เอารากหัสคืน ปัชชะเมาดอกคำ ปิ๊ดปิวดอกคำ จันทร์ขาวแดงฝนน้ำอุ่นกินฯ

 ยามหาปิ๊ดชะคาดหลวง เอาสะป้านกา เป้าหลวง เป้าตองแตก บัวลาตังสอง มะข่าง หัสคืน ลมแล้ง ผีเสื้อน้อย ใบข่อย จุ่งจาริง ผักปูลิงนก กาจับ ปานเถื่อน หนาดคำฮอย เอาใบตังมวลเท่ากันตำผงแล้วเอาพริกน้อย ขิงแกง เทียนตังห้า ดอกจันทร์ ลูกจันทร์ จันทร์บ้าน เหล่านี้ย่อมกว่าเพื่อน มหาหิงตัด ตำผสมกันดีแล้ว เอาเหล้าเป็นน้ำใส่หม้อเคี่ยวให้สุกแล้วปั้นเป็นลูกไว้ใช้ กินกับน้ำอุ่นน้ำสุราทาด้วยน้ำหม้อนึ่งและสุรา ผู้หญิงเกิดลูกเลือดขึ้นใส่น้ำมันหมูให้กิน ผู้หญิงชายเป็นอิดหิวทะละกระด้างตายฝาก เป็นเหน็ดสึง ได้หมดและ ป้ากหนึ่งให้เอาใบมะข่าง หัสคืน ดองดึง เทียนดำ พริกน้อย เปลือกมะขาม สะเปาลม ใบขี้เหล็ก สะป้านกา ใบผักแคบ เป้าน้อย เปลือกไม้ลมแล้ง เปลือกไม้แดง เท่ากันตำผงละเอียด ห้อมเกี่ยวเป็นน้ำ ปั้นเป็นลูกเท่าลูกเท่าลูกมะแควังกูลวา ไว้กินกับน้ำอุ่นสุราทาด้วยน้ำหม้อนิ่ง จบยามหาปิจจะคาดป้ากสองแลฯ

 ยาเด็กไข้ขะเม่น ยึกๆยักๆให้เอารากผักดีด รากผักหวานบ้าน รากหญ้าขัดมอน รากลับมืนน้อย ข้าวจ้าวสาร ฝนตกน้ำเผาขางสู่กินหาย ป้ากหนึ่งเด็กขี้เป็นเลือด เอากระโล้งมะปิน หญ้าผากความ หญ้าแพทย์ ข้าวจ้าวเปลือกต้มกินฯ

 ยาถ่ายริดสีดวง ถ่ายมะโหกพยาธิโรคาสะป๊ะ เอาปวยแกง เทียนตังห้า หัวเข้าเย็นเหนือ-ใต้ รากพร้าวไฟ รากหมาก รากมะเฟื่อง รากมะก๊อ น้ำตาลก้อน ยาดำ ป๊กผ้าใส่หม้อที่เดียวต้มยกมากิน นอกจากยาดำเหล่านั้นเท่ากัน ยาดำลดลงเนอฯ

 ยาผงมะโหก เอาเป้าเลือด ใบมะปิน ใบผีเสื้อน้อย พริกน้อย ขิงเท่ากันตำผงละเอียด กินกับน้ำเหล้าน้ำผึ้งและฯ

 ยาเสล็ด เอาปูลิงนก ดีปลี พริกน้อย ชะค่าน ขิงแกง รากผีเสื้อน้อย เท่ากันตำผงละเอียด ใส่น้ำอุ่น-เย็นกินฯ

 ยางูตอด เอารากป๋วย รากต้นขอ ฝนทาฯ

 ยารัมนาดเจ็บคอ กลืนน้ำลายบ่ได้ใจดังจะขาด เอาดีปลี เปลือกลูกมะแง ตาอ้อยดำ ตำเอาน้ำใส่น้ำผึ้ง ห่อยวงฝ้ายอมฯ ป้ากหนึ่งรัมนาดตุ่มออกในคอเอา รากคา รางคาว อ้อยช้าง คามช้าง รากผักเข้า ผักนางจม นางหนำแน้ ผักอีลึม มะกอกเผือก มะลืมดำ กวงคองูเหลือม รางเย็น ตับเต่าน้อย ฝนใส่น้ำข้าวกินพิษเข้า ในคอปองออกเจ็บนัก ให้เอาปัชชะเมา หาดเยิง ตดหมาต้นฝนใส่น้ำข้าวจ้าวทาหายฯ

 ยาสับลม เอาดินจอมปลวก ๓ จอม ดินปากควาย ๓ กำพุ้งตายแขวน ๓ แตนสาย ๓ ตอกมัดก้อนที่เกี้ยวซ้าย ๓ ขี้เคี้ยวหมาก ๓ ผมยุ่ง ๓ รังแมลงใบ้ ๓ คั่วแล้วบดละเอียด เอาน้ำมะนาวผสม สับปวดเท้าขาได้ฯ

 ยาปัญจมูล เอาหัสคืน ๕ บาท ลูกสีเสื้อ ๕ บาท พริกน้อยซีกหนึ่ง ตำผงน้ำห้อมเกี่ยวเป็นน้ำปั้นเป็นลูก เป็นเสียบใส่น้ำอุ่นเกิน บ่หายใส่เหล้า เป็นสันนิบาตใส่น้ำหม้อนึ่งซัก เป็นเกี่ยวใส่เหล้าทา เป็นไข้เจ็บหลังเอวใส่เหล้าทาเทอะฯ

 ยาผงเหลือง เอาปูเลย สูกจุ่งจาริง รางคาว ข่าขิงอย่างละ ๒ บาท ตากแห้งตำผงกินกับน้ำอุ่นและสุรา เป็นกั๊ดเป็นเสียบได้ทั้งหญิงชาย ยาจำเริญแลฯ

 ยาปราบโรคลม ให้เอาพริกน้อย ๓ ซีก ขิง ๓ ซีก หัวถัวปูซีกหนึ่งดีปลี ๓ ซีก บ่าเสี้ยวส้มซีกหนึ่ง ปิ๊ดปิวแดง ๑ บาท เป้าน้อยซีกหนึ่ง ชะคานซีกหนึ่ง มะฟักขมซีกหนึ่ง เกษรดอกบัวนาคซีกหนึ่ง จิปุกซีกหนึ่ง ปังกีซีกหนึ่ง ตำผงไว้แล้วเอาผักปอด ใบฝ้าย ห้อมเกี่ยว เหล่านี้ตำเป็นน้ำแล้วปั้นเป็นลูก ให้สร้างยาวันพุธ ชะโลมลูบได้มีผิวพรรณวรรณะ เป็นผอมเหลืองกินกับสุรา ทาด้วยน้ำข่าน้ำขิง กินกับน้ำอุ่นก็ได้ เสียบกั๊ดกระด้างกางแข็งกินๆทาๆเนอฯ

 ยามุทขืด คือเป็นเกี่ยวกับเพศหญิงชายหรือโรคเกี่ยวกับทางเดินปัสสาวะ เข้าใจว่าเบาหวานอาจจะใช้ได้ ให้เอาเขืองแค่งม้า รากหญ้าปกตอ หญ้าถอดป้อง โป้งส้มเห็ด ใบขี้เหล็ก ใบก๋าว แกนข้าวสาลี ต้มกินฯ

 ยาแก้กินผิด เอาหมงมะริดไม้ รากมะลิซ้อน งวงเดื่อป่อง ข้าวจ้าวฝนกินฯ ป้ากหนึ่งเอาหัวแฝก หัวทูน หัวจักไค รางคาว ฝนใส่ข้าวจ้าวตบหัวซ่วยหน้าฯ

 ยามะเร็งคุต เอารากมะแปเรือ ดินสอแก้ว นาคประสวย หัวถั่วปู จันทร์ตังสอง ฝนใส่ข้าวจ้าวกินตบหัวฯ

 ยาพุทธชัยยะ เอารากปิ๊ดปิวแดง ๑ ฮ้อย ดองดึง ๑ ฮ้อย หญ้าเยี่ยวหมู ๑ ฮ้อย ลูกผีเสื้อ ๓ ฮ้อย พริกน้อย ๒ ฮ้อย ตำผงละเอียดแล้ว เอาเปลือกกุ่มน้ำ กุ่มบก เปลือกอีลืม เท่ากันตำเอาน้ำชุบยาข้างต้นตากแห้งสามแดด แล้วเอาน้ำปูเลยลงชุบ ตากสามแดดแล้วเอาห้อมเกี่ยวน้ำหนักเท่ากัน ลงชุบปั้นเป็นลูกไว้เทอะ
แก้ลมจำโกง ๓๒ พวก และลมเสียบอัมพาต ปะจะคาตเท้าขาปลายตีนปลายมือ เจ็บคอกั๊ดอกเจ็บท้องได้กินง้วนสาน ริสดวงไข้ ใส่น้ำอุ่นกิน ลมก้อนลมก้าม ลมสกุลพิษขึ้นหัวมัวตาเมาหัว ลมเกี่ยวลมยังหว่างเท้าขากระด้างแข็ง ลมหางแห้ ลมบิดไส้เป็นดั่งใจจะขาดลมตะคิวลมหมืนช้าง ลมขี้ราก ลมเกี่ยวดำ ลมมีดขุดตัดสาย ใจตาย ผู้เขียนเข้าใจว่าเป็นโรคหัวใจวายด้วย ลมสะอื้นลมเจ็บกระดูก ลมริดสีดวง มะโหก ลมแชงช้างลมเออะหาว ลมเป็นเหน็ดขึ้นถึงหลังและลำคอ ลมบิดเสียดข้าง ตังสอง ลมเสล็ดขึ้นเต็มคอใจจะขาดตาย ลมตังปวงเหล่านี้มักเป็นแต่ฤดูทั้งสามเจ้าหญิงชายคฤหัสถ์นักบวชทั้งหลายควรจำเริญกินยานี้เถิดหายแลฯ

 ยาลมเสียบ ให้เอาหัวข่า ปูเลย ผีเสื้อน้อย พริกน้อย ขิง เทียนดำ ดีปลี หอม เกลือตัดตำผงไว้ใส่น้ำอุ่นกินฯ ป้ากหนึ่งเอาหัวจักไค รากผักหวานบ้าน ผาเป้งผากควาย ฝนน้ำอุ่นกิน

 ยาจู้ เลือดขึ้น เอาลมแล้ง ปูเลย รางคาว ผีเสื้อ ขี้เหล็ก ตำป๊กผ้าจ้ำ ท้องน้อยฯ

 ยามะโหกออกตูด มักปวดทวารหนักให้เอาสปันกา กัณนิกา หวานรอกทอง หวานหอม หวานพร้าว หวานมีดยับ ผีเสื้ออีลึม ชะค่าน ปังกี ปูเลย ปิ๊ดปีวแดง พริกน้อย เทียนดำ ขิง เทียนตังห้า ปัชชะเมา ดีปลี ดอกจันทร์ ลูกจันทร์ รางคาว จุ่งจาริง ตำเป็นผงละเอียก กินกับน้ำอุ่นหรือสุราเล็กน้อยก็ได้ฯ ป้ากหนึ่งเอาหัวมะหำเป้า ตำหมกไฟห่อป๊กป้าดำเข้าจู้ ป้ากหนึ่งเอาหญ้าปกตอกับหินส้ม เอาแช่ล้าง ที่ออกมานั้นหายฯ

 ยามะเร็งคุตท้องเต้น เอาแก้เมืองลา แก้รากขาวปัชชะเมา ก้องเขาเขียว หนาดคำ เติ่งเครือคำ ปิ๊ดเตาะ เขากวางเขาเยียง หวานรอกทอง หญ้านิ้วมือผี จันทร์แดง สะเปาลม งาช้าง จีปุกฝนกินใส่น้ำข้าวจ้าวแลฯ

 ยามณีรวม เป็นยาสาน และขางมะเร็งคุด หวัดไอคอแตกได้สะป๊ะให้เอารากซัก หญ้าขัด ลับมืน ฝนใส่น้ำข้าวเจ้ากินฯ ป๊ากหนึ่งเอาก้องเขาเขียว ตาคัน มะกิ้ง ข้อไม้เฮี้ยตังบี้น เดือยไก่ป่า รางเย็น ปังกีชะคิวปลาจาด กวงคองูเหลือม ฝนกินหายแลฯ

 ยาฝีกาฬ ให้เอาพริกน้อย ดีปลี พันธุ์ผักกาด มหาหิง ปูเลยหอระดาน ทุงกว้าง ขี้เท่ากลางเตาไฟ ควยตาลเหล่านี้คั่วเสียก่อนแล้วเอาหญ้าสะแลบ รากหนามเล็บแมว เทียนดำ มาด หอมเทียม หมากอี ดินไฟ เกลือสินเทา ปัชชะเมา ปังกิ ปิ๊ดปิวแดง รางคาว จันทร์ตังสอง เทียนตังห้า โกฎตังเก้า ดอกจันทร์ ลูกจันทร์ เป็งชะกาณี ทุงสอ ปูต้น รากแกง เลือดแรด มะนะมะสมอ มะแหน ขาแห เอาห้อมเกี่ยวเป็นน้ำบั้นเป็นลิ้มเท่าขี้หนูไว้ใช้เทอะ เป็นไข้กินกับน้ำจันทร์ ตังสอง คอแห้งใส่น้ำชะเอมกิน ไข้ไม่รู้สึกตัวใส่น้ำจันทร์ขาวกิน ถ้าเนื้อไข้บ่เสมอ ใส่น้ำรางคาวกิน พิษเข้าในใส่น้ำสุรากิน ไข้รากสาด ใส่น้ำดินจอมปลวกกิน เลือดออกคอใส่น้ำมะนาว กินบ่รู้ใส่น้ำบัวลาขาวกิน เป็นสันนิบาตชักแง้น ใส่น้ำขิง น้ำข่า บ่รู้ใส่น้ำปูลิงต้มกิน อุจจาระเป็นเลือด ใส่น้ำเกลือกิน ลงท้องใส่สุรากิน กั๊ด อกใส่น้ำขิงแกงกิน ขี้เป็นเลือดใส่น้ำครั่งดิบกนิ ไข้เบือนไข้ร้อนใส่น้ำข้าวเจ้ากิน ไข้ฝีร้อนพิษร้อนใส่น้ำสุรากิน สะอื้นใส่น้ำเย็นกินแลฯ

 ยาแก้ลงท้อง เอาตับหมาก สีเสียด เป้าเลือด เลือดแรดสิ้นคู้ ปมคั่งดิบ ปูเลย เทียนดำ เทียนแดง ดีปลี เป็งชะกาณี พริกน้อย ลูกจันทร์ ขี้ฝิ่น มะก๊อแกง หิงเม็ง เท่ากันเอานึ่งแล้วตำผงละเอียด ปั้นเป็นลิ้มไว้ใช้เทอะฯ

 ยาบ้า สิทธิการิยะจักกล่าวคนเป็นผีบ้ามีหลายประการ จะยกมากล่าวย่อไว้ตามตำราดังนี้ อันหนึ่งชื่อว่าบ้ามักเล่นน้ำ อันหนึ่งชื่อว่าบ้าไฟ อันหนึ่งชื่อว่าบ้าลม อันหนึ่งชื่อว่าบ้าปาก จะยาให้เอานางจม มะก่าหัวดำ หัวผักหนาม หัวถั่ว ปู นุมแน้ รางเย็นชะเอม จันทร์แดง ดีงู ลืมดำ รกช้าง ตำเป็นผงหรือฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินทาเทอะ นอกจากนี้เป็นฮ่าวอก ออกสุกเจ็บคอให้กินหาย หายใจฝืดน้ำลายเหนียว ให้ใส่อองปลาผาหรือมะขามสุกกิน เป็นรำมะนาดฝนกินเป็นฝีร้าย ฝนทา เป็นสิวช้างฝนทาก็หาย เป็นเข่าไหม้เกล็ดแรก เป็นฝีร้ายฝีกาฬออกฝน กินทา ไข้ร้อนใส่น้ำข้าวจ้าวกินทา เป็นสันนิบาตฝนตกน้ำกิน ได้สะป๊ะหายหมดเนอะฯ

 ยาตายคืน ถ้าเป็นเมือ่คืนแลงตาย กลางคืนอย่ามัวเฝ้า ให้รีบเอายาขาวเขียวอะไรก็ดี และเอาปิ๊ดปิวแดง เป้าตองแตก รางความ มะฟักขม ง้อนตากหงาย เท่ากันตำผง มะนาวเป็นน้ำปั้นเป็นลูกไว้กินคืนมา หรือใส่น้ำเย็นกินเทอะ ว่าอย่างนั้นฯ

 ยาอายุยืน ให้เอาน้ำบ่าโว่ น้ำมะนาว น้ำมะพร้าว น้ำตาลอย่างละจอก หรือ ถ้วยหนึ่งเท่ากันแล้วเอาน้ำผึ้งสามถ้วย หรือว่าใช้ยวงก็ได้ ให้ดองไว้ ๗ วัน ใส่ในฉางข้าวไว้ให้กินทุกวันจนครบ ๘ เดือน พยาธิก็หายแลฯ

 ยาสับปิ๊ดสะป๊ะ พิษอะไรก็ได้ให้เอาเปลวป่องฟ้า แก่นในบ่าบ้าคั่วให้ไหม้ เอาหัสคืนดองดึง มะข่าง ลูกผีเสื้อน้อย ปานเถื่อน ปิ๊ดปิวตังสอง ดีปลี พริกน้อย ตำผสมกันสับด้วยน้ำปูเลย น้ำมะนาว น้ำมันงาสับเทอะเนอะฯ

 ยาผงขาง ให้เอาขางปอย ขางหัวหมู ปังกี เปลือกมะริดไม้ เปลือกตึ่ง หันแดง จุ่งจาริง เปลือกสะเลียม เทียนตังห้า พริกน้อย ปูเลยย่อมหน่อย เอาอย่างละ 5 บาทหรือฮ้อยหนึ่งก็ดี ตำเป็นผงละเอียดใส่น้ำอุ่นสุรากิน เสียบกั๊ดก็ได้ กินข้าวก็ลำอั๊วรากปวดเมื่อย ท้องเป็นก้อนก็หายแลฯ

 ยาเกี่ยวลมหมืน ลงเท้าชาตัวตังมวลชื่อว่าลมกระด้างหมืน จะยาให้เอาห้อม ตังสาม ใบมะโว่ ใบมะจ๋อม ใบมะเกี่ยง ใบหนาด ใบผีเสื้อน้อย หัวรางคาว ใบมะขาง ใบหัสคืน ใบปานเถื่อน ใบบัว ใบบอน ชั่งเท่ากันแล้วเอาขี้เคี้ยวหมาก ผมหยุ้ง เขาควาย เปลือกไข่ค้างรัง คั่วให้ไหม้ๆแล้วเอาผสมกันไว้ใช้กินกับน้ำอุ่นน้ำห้อมเกี่ยว กั๊ดเสียบได้หมดเจ็บไหนทาให้ทาด้วยน้ำหม้อนึ่งเนอฯ

 ยาก๋านลูกดำ ให้เอาเทียนตังห้า โกฎตังเก้า พริกน้อย ดีปลี ขิงแกง จันทร์จี๋ จันทร์บาน ลูกจันทร์ มะอี ปูต้น เกสรดอกบัวนาค จันทร์ขาว จันทร์แดง รางแกง เกลือสินเทา พรมเสน เป็งละกานี มาททุงกว้าง หอระดาน ดินไฟ ก้องเขาเขียว ชะเอม หัวละแอน หัวข่า ชะค่าน ปูนผง แก่นผักกาด หัวหญ้าชะแลบ รากหิงต้น ลูกมะนะ พอมควรตาล บูกมะนะต้น รากหนามเล็บแมว ลูกมะแหน หวานหอม ปัชชะเมา ปิ๊ดปิวแดง ละมุลระแวง ขี้เท่ากลางเตาไฟ เลือดแรด ฟองสมุทร ทุงสอ ปังกี เทียนดำ หอยทะระ คั่วเสียตำเป็นผงแล้ว มาแบ่งชั่งให้เท่ากันเป็นสองส่วน ส่วนหนึ่งมาชั่งครึ่งกับขี้ข่าใส่อีก รวมยาผสมกันตำปั้นเป็นลิ้มไว้ ถ้าหลุโจกไข้กินน้ำมากก็ดี เอาข้าวมาคั่วให้ไหม้ ห่อผ้าขาวแช่น้ำเอายานี้ใส่กิน เป็นกิ้วมูก กินกับน้ำหอมเทียม กิ้วเลือดกินกับครั่งดิบต้มใส่ยากิน เจ็บหัวใส่น้ำแช่เข้าใส่หัวกั๊ดดังตบหัวละอ่อนไห้กลางคืนหลอกบ่ฟังร้องไห้บ่ดัก ใส่น้ำหม้อนึ่งทา ไข้สันนิบาตใส่น้ำเยี่ยวให้กิน เบื่อเห็ดกินผิดเลือดลมขึ้นได้ทุกอย่าง ตามแต่จะพิจารณาใช้ ร้อนใช้ตามร้อน เย็นใช้ตามเย็นเทอะเนอฯ

 ยาผีพรายขนานหนึ่ง ให้เอาหวานไข่เน่า ๕ บาท หวานรากปี้น ๕ บาท หวานรอกทอง ๕ บาท ปูเลย ๕ บาท รางคาว ๕ บาท พันธุ์ผักกาด ๕ บาท บกลอย ๕ บาท เทียนตังห้า ๕ บาท มะกล่ำเผือกมะดำ ๑ บาท พริกแดงซีกหนึ่งตำผงละเอียด น้ำสุราเป็นน้ำ ปั้นเป็นลูกไว้ใช้ตามใจฯ

 ยาพรมพรายขนานที่สอง เอาหอยตายพราย ๓ ตัว ปูตายพราย ๓ ตัว ใส้เดือนตายแห้งกลางทาง ๓ ตัว ข้าวสารรอดท้องหมา ๗ เม็ด เคี้ยวหมากตกกลางทาง ๓ อัน ลูกมะข่าง ๓ ลูก ขี้เท่าสี่แจ่งเตาไฟแม่ม่าย หญ้าหนาดตายแขวน ผีเสื้อตายแขวน ตำผงละเอียดแล้วเอาน้ำล้างบาตรผสมปั้นเป็นลูกไว้อาบและกินทาแล

 ยาลมผิดเดือนพม่า ใช้ได้ผลมาแล้วเจ้าของตำราหวงมาก รับรองดีแท้ไม่เชื่อทดลองซื้อเครื่องยา ตั้งแต่ ๑๕-๒๐ บาทปรุงกิน ตำผงละเอียดกินได้ทั้งหญิงและชายด้วยให้เอาดังนี้ ๑. พิมเสน ๑ สลึง ๒. พระยก ๑ บาท ๓. ก๊กก่าหล่า ๓ สลึง ๔. ปานนุ ๓ สลึง ๕. ปานมะ ๓ สลึง ๖. พะหล่า ๓ สลึง ๗. กาหล่าโวย ๑ สลึง ๘. จ้องมวยข่า ๑ วิ้น ๙. เก๊ตจุ๊ ๑ วิ้น ๑๐. กัตหล่าสังเข่ ๑ วิ้น ๑๑. ชะเอม ๑ บาท ๑๒. เกลือสินเทา ๑ บาท ๑๓. เกลือสินเทา ๑ บาท ๑๔. ลูกจันทร์ ๓ สลึง ๑๕. จันทร์จี๋ ๓ สลึง ๑๖. จันทร์บาน ๑ บาท ๑๗. หินส้ม ๓ สลึง ๑๘. เทียนตังห้า ๑ วิ้น ตำผงไว้ใช้ฯ

 ยาเลือดออกทวารตังสอง เอารากมะตื๋น กับรากหยั่งสมุทรต้มกินเทอะฯ

 ยาหอมอุดมชนะลม ให้เอาดอกมะลิ ๑ บาท ดอกกระดังงา ๑ บาท ดอกพิกุล ๑ บาท ดอกบุนนาค ๑ บาท เกษรบัวหลวง ๑ บาท กำยาน ๑ บาท เนื้อไม้ ๑ บาท จันทร์เทศ ๑ บาท ตำผงละเอียด วิธีใช้แก้ลมกระทบหัวใจ แก้ลมสวิงสวาย ลมนอนไม่หลับ ดีเดือดเป็นต้น แก้กลุ้มสวิงสวายกินกับน้ำดอกไม้สดแช่ แก้ง่วงเหงาเซื่องซึม น้ำสมอไทยต้มกินนอนกไม่หลับกินกับน้ำกัญชา และใช้รากชุมเห็ดต้มก็ได้ ใช้ได้ทั้งเด็กนักเรียนและผู้ใหญ่หญิงชายฯ

 ยาถ่ายไส้เดือน เด็กผู้ชายให้เอาเมล็ดมะก่ำตาช้าง เอาเนื้อใน ๑ สลึง ลูกสะบ้าฝักเอาเนื้อใน ๑ สลึง เอาเมล็ดสลอดกินลง ๑ เฟื้อง คั่วให้เกรียมแล้วชั่งตำผงกินกับน้ำตาลทรายกรวดหรือปั้นเป็นเม็ดผสมน้ำตาลกรวดไว้ใช้ตามอายุก็ได้ฯ

 ยาลูกอ่อน ละอ่อนเป็นขึ้นให้เอามะหนิ้วหมู ผักหนอกตำใส่น้ำผึ้งกิน ป้ากหนึ่งลูกอ่อนไข้เอารากหญ้าขัด รากผักดีด ลับมืน รากหญ้าผากควาย ผาแป้ง หัวมะหนิ้วหมู อ้อยดำต้มกิน ป้ากหนึ่งลูกอ่อนกินข้าวฮากให้เอาทรายกลางน้ำมาคั่วจนแดงๆ สู่น้ำแล้วฝนขางแค่งแคะใส่ แล้วเผาขางสุ่ให้กินทั้งแม่และลูกด้วยฯ

 ยาใส่หมืน เอารากผักหนามขม ดินกลางเตาไฟ รังแมลงใบ้ ต้มใส่น้ำข้าวจ้าวกิน ป้ากหนึ่งยาเกี่ยว เอารากปิ๊ดปิวแดง หัสคืนสะทาย ฝนใส่น้ำปูนใสทาฯ

 ยาหลุกิ้ว ให้เอาเลือดแรด ลิ้นคู้ปูเลย ตับหมาก เป้าเลือด ปมครั่งดิบ หนักเท่ากันตำผงปั้นเป็นลูกฝนใส่น้ำอุ่นกินเทอะฯ

 ยาบวมปอง ให้เอากาเก็ด กาสะลองรากอินกา หญ้าจิยอบ ต้มอาบและกินด้วย

 ยาลม ๓๐๐ จำพวก ป้ากนี้ถ้าบุคคลใดได้สร้างกินแล้วก็จะรู้ด้วยตกเองให้เอาหัวรางคาว ๑ สลึง รากปิ๊ดปิวแดง ๑ สลึง เกลือสินเทา ๒ สลึง พริกน้อย ๖ สลึง การะบูน ๒ สลึง จันทร์จี๋ ๑ สลึง หัวมะหนิ้วหมู ๒ สลึง ดีปลี ๖ สลึง รากปูลิงนก ๑ สลึง ลูกมะนอยจา ๖ สลึง จุ่งจาริง ๒ สลึง ลูกกระวาน ๒ สลึง หอมเทียม ๑ สลึง ขมิ้นขึ้น ๒ สลึง ยาดำ ๑ บาท รากเป้าตองแตก ๑ บาท หัสดำเทศ ๑ บาท ใบสะเลียม ๔ บาท มหาหิง ๑ บาท โกฎพุงปลา ๑ เฟื้อง โกฎสอ ๑ เฟื้อง ตากแห้งชั่งตำผงละเอียดผสมน้ำผึ้งแล้วเอาใส่ขวดไว้บนหัว จำเริญกินวันละ ๒ เวลา เข้าหลับตื่นนอน ขนาดลูกมะนะกินทุกวันอย่าขาดเทอะ ขนานนี้กินได้ ๗ วัน เสียงดังอย่างจั๊กจั่นและแมลงใย กินได้ ๑๕ วัน เสียงอย่างนกการะเวก กินนานไปอีก เสียงดังอย่างหงษ์ทองอันร้องอยู่ในถ้ำคูหา กินได้เดือนหนึ่งมีปัญญาเฉลียวฉลาดอาจจะเรียนจำพระธรรมไตรปิฎกจบ ๘๔๐๐ พระขันธ์ กินได้ ๖ เดือน ตาทั้งสองจักใสสว่าง กินได้ ๗ เดือน ก็อาจจะรู้กำเนิดเทวดาในชั้นฟ้า กินได้ ๘ เดือน พญาเวสสุวันจักลงมาบูชาเราและกินได้ ๙ เดือน อายุยืนได้ร้อยปี ขอให้กินแท้ๆ ผู้ใดเห็นตำรานี้ ถ้าหากบ่รีบสร้างกินก็เปรียบเหมือนเหยียบแผ่นดินไม่ถูกทีเดียวว่าอย่างนั้นแลฯ

 ยาแก้พิษตุ่มลี้ เป็นตำราของครูบาเจ้าศรีวิชัย นักบุญแห่งลานนาไทย ไข้ร้อนไข้หนาว ให้ฝนใส่น้ำร้อนกิน ไข้บ่ร้อนบ่หนาวใส่ข้าวจ้าวสารกินขนานที่ ๑ ท่านให้เอาจันทร์ขาวจันทร์แดง รากแคว้งขาว รากหญ้าขัดมน รากผักดีด ขนานที่ ๒ จันทร์ขาว-แดง รากลิงจร รากแคว้งขาว ขนานที่ ๓ เอาจันทร์ขาว-แดง รากมะลิซ้อนน้อย เขากวาง ไม้ฝาง รากมะเขือแจ้ขาว รากแคว้งขาว รากจอยนาง สุดแล้วแต่ท่านจะเลือกเอาป้ากใด ใช้สะป๊ะตุ่มก้น-มือหายแลฯ

 ยาแก้กินอาหารผิด ให้เอารากผักดีด รากผักหวานบ้าน รากมะลิซ้อน ไม้ฝาง เขากวาง จันทร์ขาว-ขาวแดง ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยาตัดรากหืด เป็นขี้คู่มีอาการหอบเรื้อรัง ต้องการจะตัดรากให้หายสิ้นไป ใช้ขนแมวดำปลอดทั้งตัว ไม่มีขาวเลยปนอยู่ เอาขนแมวมาเท่าที่จะหาได้ นำมาเผาไฟทำให้เป็นผงผสมน้ำผึ้งกินฯ

 ยาห้ามเลือดหญิงตก ผู้หญิงที่เกิดลูกอยู่เดือนอยากจะให้หายเลือดตก ตั้งแต่วันเกิดลูกถึงครึ่งเดือนขึ้นไปกินได้ หรือจะรอไว้ถึงเดือนแล้ว เลือดยังไม่หยุดให้รีบต้นยานี้กินผู้หญิงหนุ่มก็ดีแต่ก็ดี อยู่เฉยๆเลือดตกอย่างนี้ก็ใช้ได้ ให้เอาหมาก คือเส้นเชือกที่มัดหัวหมากสักอันหนึ่ง หัวเป้าเลือด ๑ แว่น ปูเลย ๑ แว่น ลิ้นคู้ ๑ หัว ต้มกินทุกวันจะสบายเป็นยาที่มีผู้เคยใช้แล้วดีมากเลยฯ

 ยาชักไข้บ่หลบ ถ้าไข้บ่หลบบ่สว่างเอาก้อมก่อดำ หอมด่วน รางคาว ปูเลย เกี่ยงพาใย หวานหอม มหาหิง ข้าวจ้าวสารตำใส่น้ำข้าวมวก มาชักลูบทาตามตัวปลายตีนมือ จะทามากหรือน้อยพิจารณาดูตามอาการไข้ฯ

 วันย้ายคนป่วย คนเมืองเหนือเราตามโบราณมาจะย้ายคนป่วยซึ่งป่วยอยู่นาน เพื่อให้พลันหายมักทำกันบ่อยๆ ป่วยอยู่บ้านนี้ย้ายไปบ้านโน้นและมักจะหายอยู่เหมือนกันและก็หาวันย้ายกันด้วย ถือกันว่าถ้าไม่รู้ทิศที่ควรย้ายจะถูกทิศป่าช้าจะตายแท้แล ข้าพเจ้าจึงเอาจากหนังสือตำราโบราณที่พิมพ์ไปแล้วมาไว้ที่นี่ เพื่อให้เข้ากับตำราที่สืบเนื่องกันเพื่อให้หาดูได้ง่ายดังนี้ ให้เอาอายุผู้ป่วยตั้งเอา ๒ ลบ ๘ หาร ถ้าเศษ ๐-๘ ให้ย้ายไป ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ เศษ ๑ ย้ายไปทิศตะวันออก เศษ ๒ ย้ายไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ เศษ ๓ ย้ายไปทิศใต้ เศษ ๔ ย้ายไปทิศตะวันตกเฉียงเหนือ เศษ ๕ ย้ายไปทิ้ศตะวันตก เศษ ๖ ย้ายไปทิศตะวันตกเฉียงใต้ เศษ ๗ ย้ายไปทิศเหนือ อีกตำราหนึ่งท่านให้ย้ายตามนี้ คือ ผู้ป่วยเกิดวันอาทิตย์ ย้ายไปทิศตะวันออก วันจันทร์ย้ายไปตะวันออกเฉียงใต้ วันอังคารย้ายไปทางทิศใต้ วันพุธย้ายไปทิศตะวันตกเฉียงใต้ วันพฤหัสบดีย้ายไปทิศตะวันตกเฉียงเหนือ วันศุกร์ย้ายไปทางทิศเหนือ วันเสาร์ย้ายไปทางทิศตะวันออกเฉียเหนือ จักพลันหายพยาธิโรคฯ

 ยาถิบแก้สะป๊ะ เอากาฝากเหมือดคน กาฝากกอก กาฝากเมี่ยง กาฝากผักหละ กาฝากเดื่อป่อง กาฝากฝูงคอบ หอยทะระ นมผา หนังแรด ฝนตกน้ำกินเทอะ

 ยามะเร็งคุต เอาก้องเขาเขียว ปิ๊ดเตาะรางเย็น ชะค่านแดง ข้าวจ้าวสารฝนกินฯ

 ยาธาตุพิการ เอาชะค่าน ๔ กลีบ รากปิ๊ดปิวแดง ๙ อัน อ้อยดำ ๘ กลีบ พริกน้อย ๒๑ เม็ดต้มกิน ป้ากหนึ่งเอาหัวมะหนิ้วหมู ดีปลี ผักหนอก พริกน้อย อย่างละเท่ากันต้มกิน ป้ากหนึ่งยามะโหก ปิ๊ดปิวแดง รากผาแป้ง ปูเลย งวงเดื่อป่อง เครือเจน เป้าน้อย เป้าหลวง อย่างละเท่ากันต้มกินฯ

 ยาแก้ไอ เอาหัวข่า เกลือสินเทา ชะเอม ชะค่าน ตำผงกินกับน้ำอุ่นเย็นได้ ป้ากหนึ่งไอหวัดลงคอสะป๊ะเอาเกลือ ขี้ข่า น้ำข้าวมวกผสมกันกินหายแลฯ

 ยาถ่ายตัวท้อง เอาปวกหาด ดินไฟ เกลือสินเทา หินเขียวหน่วยแพ่งใส่ตามสมควร ส่วนดินไฟ หินเขียว เกลือสินเท่านั้น เอาเป็นน้ำปั้นเป็นลูกขนาดมะแคว้งขม กินครั้งละ ๒๐-๓๐ เม็ด ได้กินกับชิ้นส้มก็ดีฯ

 ยาหายเจ็บเอว เอารากเหม้าสาย รากมะแตก รากมะเฟือง รากมะปิน รากจาย รากมะควัด ต้มใส่ข้าวจ้าวกินฯ

 ยากินข้าวลำ หรือเนื่องจากผู้หญิงเสียระดูเอารากจี่ เครือเจนรากจอยนาง หัวข้าวเย็นต้มกิน ป๊ากหนึ่งเอาข่า ขิง ชะค่าน ปิ๊ดปิวแดง พริกน้อยตำผงไว้ใส่ส้มตำกินฯ

 ยาเจ็บหัวมะเร็งคุต เอารากผักขมแดง หัวถั่วปู รากผักดีด รากผักหวานบ้าน ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินหายฯ

 ยาตาแดง เอามะนาว ๒ ผล ให้ฝานผลละ ๒ ซีก แล้วขว้างทิ้งไปโดยสุดแรงซีกหนึ่ง เหลือ ๓ ซีกนั้นบีบเอาน้ำลงในบ้องเคียวที่บ่รั่ว แล้วเอาตาปูมีสนิมมากๆอันหนึ่งกับสารส้มนิดหน่อยใส่ในบ้องเคียวเกี่ยวข้าวนั้นด้วย ปิดปากให้แน่นเอาฝังไว้ในข้าวเปลือกคืนหนึ่ง ตื่นเช้าเอาออกจากข้าวเปลือก ใช้สำลีพันไม้จุ่มลงในยาแล้วทาตามริมขอบตาที่เจ็บ อย่าให้เข้าในตาจะแสบ ถ้าแห้งอย่าล้างให้ทาทับลงไปจนหมดยา พอตะวันเย็นจึงเอาน้ำล้างยาที่ขอบตาออก นำตาปูนั้นไปทิ้งลงในแม่น้ำอย่าให้เห็นอีกต่อไป จนกว่าตาปูตัวนี้จะลอยขึ้นมาได้เท่านี้ก็หายเร็ว ห้ามทำงานหนัก ดูหนังสือ หรือมองดูกระจก ห้ามรับประทานหน่อไม้ของคาวจัด และข้าวเหนียวแลฯ

 ยาศรีมูลน้อย เอาหัสคืนผีเสื้อ พริกน้อย มอนในบ่าบ้า อย่างละ ๑ ฮ้อย มหาหิง ๑ เสี้ยว เอาห้อมเกี่ยวเป็นน้ำปั้นเป็นลูกเท่ามะแคว้งขม กินครั้งละ ๓-๔ เม็ด แก้เจ็บท้องเสียบท้องแลฯ

 ยาขางขะยือ เอาจันทร์ตังสอง บืนบือหมูป่า ปัชชะเมา ชะเอม ปิ๊ดเตาะ ฝนตกน้ำเผาขางสู่กิน ป๊ากหนึ่งยาโรคหืด ขี้คู่ เอาดูกกระต่าย น้ำมันยางใสๆ จันทร์ขาวจันทร์แดงเท่ากัน กินแล้วตกออกหมดแลฯ

 ยาขางสะป๊ะ เอาปมหญ้าตดหมา ปูเลย หัวมะหนิ้วหมู ข้าวจ้าวตำผง ป๊ากหนึ่งยาดับเปลวขาง เอาปิ๊ดปิวแดง ๓ อัน หัวตองตึง ๓ อัน ขิง ๓ อัน ปูเลย ๓ อัน พริกน้อย ๓ เมล็ด ต้มหรือฝนกิน ป๊ากหนึ่งขางปากเน่าปากเหม็น หรือชื่อว่าขางรัมนาด เอาผักหวานบ้านงาช้าง จันทร์ตังสอง หัวทุนฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกิน ป๊ากหนึ่งยาขางลิ้นขาวเอารากมะลิซ้อน เกียงพา ปิ๊ดเตาะ รากดอกสลิด ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวสารกินฯ

 ยาไฟท้องแรง พริกน้อย ๓ เม็ด มะนาว ๓ แว่น ขิง ๓ แว่น หอมเทียม ๓ กลีบ ตำผสมกันกิน ป๊ากหนึ่งเอาปลากั้ง (ปลาช่อน) สัก ๓ ตัว แล้วเอารากปิ๊ดปิวแดงใส่ในท้องปลา แล้วเอาปิ้งไฟเอามากินดีแลฯ

 ยาแก้พรรดึก หรือพรรดีไม่ไปถ่ายเลย เอาลูกลมแล้ง ต้มกินเป็นยาระบายอ่อนๆ ป๊ากหนึ่งยาเยี่ยวขั้นเอารากมะลิดินต้มกิน และจะเอาขี้เท่ากลางเตาไฟกลั้นใจหยิบเอา ๓ ครั้ง ใส่น้ำกินหรือจะเอารากเหม้าสายต้มกินเทอะฯ

 ยาแก้สะป๊ะถีบ แก้สะป๊ะให้เอาสุระปิ๊ดคำ ตึ่งเครือคำ ดังดีดลิงจ่อนเหมือดคน ปิ๊ดเตาะ ฝูงคอบ รากมะแคว้งขาว รากมะลิหนาดคำ กาฝากขี้เหล็ก เผือก ฝนกินหายฯ

 ยาแก้กินผิดสาบผิด จักไค ๓ กลีบ ผักดีด ๓ หาง หญ้าผากควาย ๓ กลีบ ปลีหมากตายพราย แช่น้ำข้าวจ้าวสารกินฯ

 ยาละอ่อนไข้ขึ้น เอาปังกี เป็งกานี ดอกด้ายน้ำ ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยาไข้เรื้อรัง เหงื่อบ่ออกไข้เว้นวันด้วย เอารากหญ้าขัดมอน ลับมีน ผากควาย ห้อมเกี่ยว หญ้าเยี่ยวหมู อย่างละ ๓ ต้น รากกล้วยตีบว้องมือหนึ่ง ข้าวจ้าวเปลือกต้มกินฯ

 ยาจู้ลมพิษ ใบปืนนกใส้ ปูเลยเอามากๆ ล้านผีพ่าย ใบพริกแต้ขี้หนู หัวกล้วยตีบเน่า แกลบเน่า หัวมองตำ เผาดินจี่อิฐเข้าบ่มห่อผ้าจู้แลฯ

 ยาต้มเจ็บเอง เอากำลังช้างเผือก ห้อมช้าง ส้วยห้วย ม้วยต้น รากดอกหมอไกล มะโหกโทน ต้มกินแลฯ

 ยาบำรุงเลือด เอาหญ้าปกตอแดง ใบไม่เอาใส่น้ำเต็มปิ๊บต้มให้น้ำแห้งครึ่งปิ๊บแล้วกรองเอาน้ำเติมอีกจนเต็ม เกลือใส่จนเค็มแล้วต้มให้น้ำครึ่งปิ๊บยกลงใส่ขวดแบ่งกินวันละ ๓ เวลาหญิงอยู่เดือนกินได้ เป็นผอมแห้งวัณโรคหายแลฯ

 ยาขางคู่ หายใจฝืดเอาขางหัวหมู ขางปอย จอมนาง ไม้กอกเผือก รากนางแย้ม รากแกแดง รากหนามโก้ง รากหนามเล็บแมว มะลืมดำ ทันของาช้าง หอยทะระ ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวเผาขางสู่กินเทอะ ป้ากหนึ่งยาแก้การกินน้ำมาก เอาจันทร์ขาว-แดง ปังกี ลูกมะปินต้มกินฯ

 ยาล้างพยาธิ เป็นอันใดก็ดี จะกินยาใหม่ก็ดี กินอาหารผิด กินยาผิดก็ดี กินยานี้แล้วก็ทำการใหม่ต่อไปจะยาเอารากคา รางคาว ผากควาย อ้อยดำ ตำแล้ว แช่น้ำกินเทอะฯ

 ผู้หญิงออกลูกเลือดขึ้น เอาเปลือกกลุ่ม หญ้าคำรอย รางอาวต้มกิน

 ยาแก้กำเนิดพยาธิ ครูบาเมืองเชียงรายผู้ใดเป็นหมอยาคนให้ได้สร้างไว้แท้ ให้กินยาแก้พยาธิกำเนิดเสียก่อนจึงค่อยยาต่อไป ฉนั้นให้รีบสร้างไว้วิเศษแท้ๆ นอกจากนี้ก็แก้สะป๊ะ เบื่อกินผิดสาบผิด เจ็บท้องขี้รากสองกอง ออกหัดออกแดง ออกสุก-ใส ออกตุ่มพิษถูกภัยช้าง ม้า วัว ควาย ผีโป่งฟกฝีได้ แก้ไข้สะป๊ะสันนิบาตรากซากตีนมือเหลือง แก้สะป๊ะเลือดลมพามา เกิดมาเป็นพยาธิโรคาตามกำเนิด วันเดือนผู้นั้น ให้เอาตับเตาตังสอง ไม้เน่าใน ขางขาวขางแดง จันทร์ขาว-แดง รางแกง รางไก๊ เขากวาง เขาเยือง เขาควายดำ งาช้าง รางคาว หัวจักไค โกฎสอรากผักง้วนหมู หัวเข้าเย็น ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวสารกิน งูสกตอดของมีพิษกินกับน้ำอุ่นเนอฯ

 ยาลมคำแก้ว ให้เอาปิ๊ดปิวแดง แก่นส้มจืน หัวรางคาว หัวบุกเบอะ หัสคืน กานพลู ขิงแกง แก่นมะนะ แก่นสมอ การะบูน กระวาน ใบสะปานกา พริกน้อย ดีปลี จันทร์จี๋ ลูกจันทร์ เทียนดำเทียนตังห้า โกฎตังเก้า อย่างละเท่ากันตำผงละเอียดไว้กินกับน้ำอุ่น บ่รู้น้ำผึ้งน้ำอ้อยกิน แม้ว่าเป็นบวมเป็นปองผอมเหลือง เป็นริดสีดวงโลหิตเลือดเสีย เป็นเสมหังเมื่อยเหนื่อยทั้งตัว เป็นปวดเกล้า เมาหัว เป็นอิดอ่อนหูหนวกตาฟาง มักขี้เกี๊ยดโกรธขมลมห้าร้อยจำพวกหายฯ

 ยาผ่าเลือดหญิง เลือดลมเดินบ่เสมอมักเป็นอิดอ่อน ผอมเหลืองไปนั้น เอาชะค่าน ปูเลย พริกน้อย ดีปลี เทียนดำ อย่างละ ๑ บาท ตำผงปั้นเป็นลูกไว้ กินกับน้ำมะนาวน้ำอุ่นสุรากินเทอะฯ


ตำหรับยาพื้นเมือง

ของท่านครูบาธรรมไชย วัดทุ่งหลวง ตำบลแม่แตง อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งท่านครูบาเจ้าได้โปรดเมตตายาคนป่วยทั้งคฤหัสถ์และนักบวชทั้งหญิงชาย มาแล้วมากมายจนถึงปัจจุบันนี้ มีพระภิกษุสามเณรและประชาชนต่างอำเภอ จังหวัดทั้งใกล้และไกล ต่างมาขอท่านครูบาโปรดเมตตาในการเจ็บป่วยทุกชนิดอย่างไม่ขาด ผู้เข้าไปขอโปรดเมตตาต่างก็หายกันไปมากแล้ว จนมีชื่อเสียงมีผู้เลื่อมใสศรัทธานึกถึงพระคุณท่าน ได้สละทรัพย์ปลูกสร้างศาลาการเปรียญแทนวิหารอื่นๆ อีกมาก แต่ศาลาการเปรียญยังไม่สำเร็จเรียบร้อย เพราะสร้างใหญ่โตมาก ข้าพเจ้าจึงได้ขอตำราของท่านมาบันทึกไว้เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๐๕ และ ๒๕๑๒ นี้อีกครั้งหนึ่ง เพื่อจัดพิมพ์ซึ่งท่านก็ได้อนุญาตให้ข้าพเจ้าในตำราเหล่านั้นบางอย่างเพียงขนานเดียว ยังขอสืบต่อกันถึง ๕๐๐ บาทก็มี ท่านก็ไม่ให้แต่ครั้งนี้ก็เมตตาอนุญาตให้เพื่อจักได้สืบต่อกันไปกจนชั่วลูกหลาน ไม่ให้เสื่อมสูญไปเสีย ข้าพเจ้าขอท่านได้ดูตำราดังต่อไปนี้


ดูพยาธิกำเนิดประจำวัน

 บุคคลหญิงชายผู้ใดเกิดวันอาทิตย์ ย่อมมีโรคเปลี่ยนแปลงได้หลายอย่าง มีเจ็บหัว ปวดเอว เมื่อเด็กน้อยมักเป็นไข้ลมขึ้น เป็นเบี้ย เป็นค่อม เป็นป้าง เออะหาว บ่มีสติ เป็นลมมะเร็งคุตออกหูออกตา และเป็นขางมะโหกริดสีดวงคันทวาร เวลาถ่ายมีเลือดและมูกผสมกันออกมา ใจสั่นและปวดตามดูกต่อข้อติด กั๊ดท้อง

 หญิงชายผู้ใดเกิดวันจันทร์ ย่อมเป็นขางริดสีดวงคันตามในหูในตา และไอด้วย อนึ่งเป็นขางริดสีดวงเลือดหรือลมริดสีดวงต่างๆ

 หญิงชายผู้ใดเกิดวันอังคาร ย่อมเป็นพยาธิกับแม้มและปอด ไออิดอ่อน พิษภัย และเป็นไข้ บางครั้งปวดในมันสมอง อุปภัมภ์น้ำย้อยแม้มบ่เพียงพอ ซูบผอมผอมแห้ง บางครั้งกลายเป็นโรคบวมปอง แกนป้างไข้ป้างท้องแข็ง เป็นเหน็บลงแข้งขา ในท้องและใจสั่น เป็นลมเกิ้มในท้องแล่นไปมา ตามข่ายเอ็นเส้นใหญ่เส้นน้อย หรือปวดขบปวดท้อง และเป็นลมสวนมะเร็งคุต เข้าท้องลำไส้กระเพาะ ลมพวกนี้กระทำสิ่งใดมักเอาตามใจแห่งตนว่าทั้งนั้น

 หญิงชายผู้ใดเกิดวันพุธ ย่อมมีพยาธิตับแข็ง ท้องเป็นก้อนมีไข้หนาวๆร้อนๆ มักเสียสติสะหลัง มีไอปอดแห้ง และเป็นขางมะโหกผีสาน นัยหนึ่งมักเจ็บปากเจ็บคอ ซูบยอมผอมแห้งและเป็นลมขึ้น เมื่อเป็นเด็กน้อยมักจริตประจำตัวแล ห้ามกินเหล้าเด็ดขาด

 หญิงชายผู้ใดเกิดวันพฤหัสบดี ย่อมมีพยาธิกั๊ดท้อง เจ็บท้อง เสียบท้อง เจ็บแกนในกระเพาะอาหาร ใคร่ขี้ ใคร่ฮาก หัวใจอ่อน หัวใจสั่น หัวใจพิการ พาให้นอนไม่หลับ รู้คิดนึกไปหลายกระแส มักกลายเป็นลมคลั่งไคล้หลงใหล หลงๆลืมๆแล สติงงหลงลืมเสมอ

 หญิงชายผู้ใดเกิดในวันศุกร์ ย่อมมีพยาธิกำเนิดประจำตัวมีขางเจ็บปากเจ็บเขี้ยวฟัน เจ็บในคอ คันคอ น้ำลายย้อยเหม็นปาก เจ็บท้องข้างซ้ายที่สะดือ แกนลงลูกมะกะธะ (ขะหลำ-พวงสวรรค์) แล้วแกนขึ้นบนอกพาหื้อกระทำการหนักๆ บ่ได้ นัยหนึ่งมักเป็นนิ่ว เป็นสานก้ามท้อง นอนเมื่อคืนมักคลั่งไคล้หลงใหลและมักมีไข้ร้อนคอ เสียงแหบ คอแหบ เวลาเยี่ยวมีขุ้นมีแดงบ่เสมอแล

 หญิงชายผู้ใดเกิดในวันเสาร์ ย่อมมีพยาธิกำเนิดประจำตัว เจ็บปวดตามเส้นเอ็นแข้งขาเนื้อตัว คือโรคเส้นประสาทเป็นพิษ ถ้ามีไข้ก็ต้องเจ็บเส้นประสาทเสียก่อน บางครั้งเจ็บเป็นดั่งผีมากระทำหื้อนั้น นัยหนึ่งเป็นโรคลำไส้ เจ็บท้องกั๊ดท้องอยุ่เสมอ เป็นใส้เลื่อนลงลูกอัณฑะ เจ็บแกนท้องข้างซ้าย นัยหนึ่งเป็นมะโฮกฝีสาน มีเจ็บลำไส้ เจ็บท้องร้อนคออ่อนเพลียเจ็บหัวตามัวฟางด้วยแล
บุคคลหญิงชายเหล่าใดเกิดมามวันทั้ง 7 แล้ว มีพยาธิโรคาเกิดตามที่กล่าวมานี้ ถ้าหากบ่กินยาตามกำเนิดก็มักบ่หาย บ่ถ้ามีความสงสัยเนอ


พยาธิโรคกำเนิดประจำเดือน

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๗ มีพยาธิเกิดติดตัวมาดังนี้ ย่อมมีอาการเจ็บหัวมัวตา เจ็บมันสมอง ลมออกหูออกตา ลมมะเร็งคุตขึ้นหัวสมอง ออกเขี้ยวฟัน ออกผมหลงๆลืมๆ มีสติมักมึนงงในสมองอยู่เสมอ

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๘ มีพยาธิประจำตัวดังนี้ ย่อมมีขางเป็นต้น คือ ขางคอดัง ขางคอตีบ ขางมุมมาม ขางหืด ขางคู่ปอดแห้งไอแห้ง และเป็นขางคันตามเนื้อตามตัวมักเป็นตุ่มเป็นไต๋ตามหน้าตามหัว ตีน มือ ขางท้องเต้น ขางเข้าไส้ ขางเข้าเส้นตัวอุ่นร้อนบ่เสมอเป็นต้น ถ้าถูกเย็นมักเป็นขึ้นได้ง่าย

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๙ มีพยาธิตามตัวมาดังนี้ ย่อมมีเจ็บแกนในตา ตามัวตาฟาง ขบปวดตามวิถีเส้นประสาท และขบปวดตามแข้งตามขาตีนมือเนื้อตัว ตั้งมวลมีไอติดตามหน่อย และซูบยอมผอมแห้ง อีกประการหนึ่งเป็นกับโรคปอด กั๊ดอก เจ็บอก เสียบแทงข้างซูบผอมแห้งแรงน้อย เจ็บทั่งแทงตามสีข้าง ทั้งสองหลอดลมอักเสบกระเพาะอาหารเป็นต้น น้ำลายย้อยและมักค้นท้อง ใคร่ฮากใคร่อั๊วะ

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๑๐ มีพยาธิติดตามมาดังนี้ มักมีลมผิดสำแดง เจ็บขัดข้อ ไขข้อแห้ง และพิษโป่งเข้าขะหมองดูก เข้าเส้น ปวดเย็นข้อตีนข้อมือ ปลายตีนปลายมือเย็น มักเป็นตุ่มคันตามเนื้อตนและผิวหนังทั้งมวล มีไอและฮากด้วย น้ำลายจ๋างเสมอค้นท้อง

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๑๑ มีพยาธิติดตามมาดังนี้ ย่อมมีหัวใจหวั่นไหวและสั่น หลงๆลืมๆมึนงงในมันสมอง ลมขึ้นๆลงๆหน้าตาแดงเหมือนดั่งคนโกรธเกี๊ยดและกินเหล้า มีปวดเกล้าเมาหัวตาแดงตาลาย ทั่งแทงออกหูออกตา เจ็บอกเจ็บเอว ขบปวดตามขาหน้าแข้ง ม้ำท้องแข็งเต้น ปวดลงท้องน้อยและเป็นลมนิ่ว ปวดเยี่ยวขั้น เยี่ยวขัดหรือลมเกี่ยว

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๑๒ มีพยาธิติดตามตัวดังนี้ มีหัวใจสั่นอ่อนเพลีย อิไอแห้งเส่าหายใจฝืดจมูกตันปอดเสียนอนบ่หลับ มักเจ็บคอเจ็บหู ปากแหบเสียงแหบ ห้ามกินของขื่นของเมา ของดอง ของคาวตลอดชีวิต ถ้าบ่อดก็จักคืนดังเก่าแล

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือนเกี่ยง มีพยาธิติดตามตัวมาดั่งนี้ เป็นขางมะเร็งคุต มีเจ็บหัวเมาหัวปวดท้อง และเจ็บมาทั้งต้นคอสันหลังเอว ขบปวดและมักเมื่อยไข้อยู่เสมอ

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือนยี่ ย่อมมีพยาธิติดตามตัวดังนี้ เป็นโรคม้ำย้อยและเสียป้งเยี่ยว และปัสสาวะเสีย หัวใจอ่อน หัวใจสั่นบ่มีสติ มักหลงๆลืมๆ ใจบ่ตั้งหมั้นเมื่อเห็นคนหลายบ่ได้ซ้ำคลั่งและหลงใหล ใจมักเป็นบ้าเป็นวิน มันเป็นกำพร้าพ่อแม่ แต่ว่ามีปัญญาด้วยตน พึ่งตนเอง เมื่อออกกำลังและกระทำการหนักนักๆ มักได้ขบปวดทั่งแทงบ่สบายใจ และควรอยู่ที่สงัด ออกกำลังพอสมควรเนอ

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๓ ย่อมมีพยาธิติดตามมาดังนี้ มีค้นตายผิวหนังเป็นไมแดงๆตามตัว คันร้อนตามผิวหนังและขบปวดตามเส้นเอ็น นัยหนึ่งเป็นโรคอัมพาต และไขข้อแห้ง เจ็บขาตามดูกข้อต่อติด เหมือนดั่งกระดูกแตก นัยหนึ่งมักไอแล้วเจ็บคอบ่มีน้ำลายผอมแห้งเส่าอยู่ด้วย

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๔ มีพยาธิติดตามมาดังนี้ มีการเจ็บท้องคัดท้อง ขะมุกขะมุ่น มีลมจืดขึ้นหัวอกก๋วงใจสั่น และใคร่ขี้ใคร่ฮาก ตีนหน้าแข่งหัวเข่ามักได้รับบาดแผล เจ็บปวดขำเข้าในข้อ และมีปวดหัว เขี้ยวฟัน เงือกบวมปองมีเลือดไหลออกมาเสมอ มีปากเหม็นโอ่ ถ้ากินเหล้าด้วยก็บ่หายเสียเลย และกินจี้นวัวกินของมันของหอมบ่หายแล

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๕ มีพยาธิติดตามมาดังนี้ เป็นลมท้องเต้นท้องสั่น กั๊ดร้อนแน่นอึดในกระเพาะอาหาร และกั๊ดแฟ้นแหล่สันหลัง ปวดแขนขบปวดขึ้นมันสมองหัว และเจ็บขำตามเส้นเอ็น ปวดเอว ปวดทวาร และเป็นขางมะโหกริดสีดวงเลือด เป็นไส้เลื่อนลงและมีตีนเย็นมือเย็น เป็นเหน็บชาด้วย ห้ามกินของเย็นๆมาก เหยียบที่เย็นๆมาก อย่างน้ำในสระในบึงบ่อยๆ

 หญิงชายผู้ใดเกิดในเดือน ๖ ย่อมมีพยาธิกำเนิดติดตามดังนี้ เลือดเป็นพิษดำมีอัมพาต มีอาการอิดอ่อนผอมแห้งแรงน้อย เลือดจางมีไอ ไขข้ออักเสบ เจ็บแกนลูกตา เป็นตะคิวเข้าข้อ มีน้ำมันในตัวแล มักเบื่อข้าวอาหารแล

หมายเหตุ พยาธิโรคเหล่านี้ว่าด้วยอวัยวะส่วนใด อยู่ใกล้เคียงกับส่วนที่กล่าวไว้นั้น ให้พิจารณาดูเพราะโรคเหล่านี้มีขึ้นได้เช่นเดียวกันคือ โรคหลอดลมอักเสบอาจจะลามไปถึงปอด ย่อมบังเกิดกลายเป็นวัณโรคก็ได้ โดยเฉพาะพยาธิที่หาสมุฎฐานไม่ได้ ก็ให้พิจารณาดูตามชาติกำเนิดทุกๆคนแหล่ เราทุกคนก็จักกล้าออกปากรับรองว่า บ่เป็นพยาธิและว่าดังนั้น ก็รับรองบ่ได้เสียเลย ย่อมมีพยาธิเกิดมาตามตน เลือดลม และเกิดตามข่ายเอ็นเส้นใหญ่น้อย ตามชตากำเนิดของบุคคลนั้นๆและเพราะเหตุนี้คนเราจึงเจ็บป่วยเป็นโรคไม่เหมือนกัน



ยากลีบม้าลมตำราเดิม

สิทธิการิยะ จักกล่าวเภสัชชังยังยาอันชื่อว่า กลีบม้าลม อันติดตามต้นไม้ในป่านั้น ตะทายังมีสเมยยะ กาลคาบหนึ่งมีพระมหาราชครูตนหนึ่ง เอกะทิวะสัง ยังมีในวันหนึ่ง ท่านก็ไปขุดในอารามแห่งตนนั้น ก็ไปพบใส่หม้อใหญ่ลูกหนึ่ง ในหม้อนั้นซ้ำมีหม้อน้อยลูกหนึ่งซ้อนกัน ในหม้อน้อยนั้นมีหลาบคำใบหนึ่งกว้าง ๘ นิ้วมือขวาง ยาวคืบหนึ่งในหลาบคำนั้น มีตัวอักขระอันดี คือแสดงตำรากลีบม้าลม ท่านอธิษฐานบรรจุไว้โปรดสัตว์โลกทั้งหลาย เพื่อให้ได้สุขสำราญบานใจหายจากโรคทั้งปวงภิกขุศรมสมณชีพราหมณ์เป็นต้น บุคคลผู้ใดได้เห็นตำรานี้จงบอกเล่าสืบกันไปอย่าได้ปกปิดบังลับไว้เนอ ก็จักเป็นผลกุศลค้ำชูตนทั้งปวง ถ้าคนผู้ใคร่กินก็ให้สร้างตามอักขระที่บอกไว้เทอะ ถ้าเจ็บตาปวดตาตาแดง ตาคันร้อนตาก็ให้เอากลีบม้าลมกับขิงแกงเท่ากันต้มฮม แล้วล้างหน้ากินพร้อมไปด้วย หายดังยาทิพย์แล ถ้างูขบงูตอดเอากลีบม้าลมฝนใส่น้ำมูต (เยี่ยวคน) ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวสารกินหายทันที ถ้าว่าเป็นพยาธิตุ่มอันใดออกมายังเนื้อตัวคนเราดั่งอั้น ให้เอากลีบม้าลมกับข้าวจ้าวตำคอบติดที่นั้น ช้างแทงก็ดี ควายขวิดก็ดี ม้าจ๊กก็ดี วัวทั่งก็ดี หอกดาบปัดหลาวทั่งก็ดี เอากลีบม้าลมทุบกับใบหรมารปิดหาย ตุ่มก็ดีพยาธิอันใดออกมาใต้คอคางก็ดี เอากลีบม้าลมกับขิงแกงเท่ากัน ต้มล้างซ่วยก็หาย เป็นสิวช้างเอากลีบม้าลมฝนใส่น้ำข้าวทาหาย ถูกหอกดาบ ปืน ม๊อกนาดพร้ามีดมุยจับ เอากลีบม้าลมทุบปิดไว้ พยาธิอันใดออกมาใต้คอ เป็นลมก็ดี กลีบม้าลมกับข้าวจ้าว รากมะยม ฝนใส่น้ำข้าวมวกกินทาหาย หรือฝนใส่น้ำนมทาหาย หมาว้อหมาบ้ากัด กลีบม้าลมผิงไฟจนเหลืองผ่อยตำกับรากดอกคำใต้กับเกลือเท่ากัน ตำคอบปิดไว้หายแล สะป๊ะว่าเป็นพยาธิ ๙๖ จำพวก เหน็ดเหนื่อยเมื่อยขบ กลีบม้าลม ๑ บาท รากมะยม ๕ บาท ต้มใส่น้ำสามบวยเอาบวยหนึ่งกิน มีดพร้าจับตีนมือสะเด็นไปทั่งใส่ กลีบม้าลมกับขี้ช้างตำคอบไว้ ๓ วันติดกันดีเหมือนเก่า ระดูผู้หญิงบ่เสมอ เกิดเป็นผอมเหลืองบ่สำราญใจ หน้ามืด กลีบม้าลม ๔ บาท ดีปลี ๒ บาท ตำผงผสมน้ำผึ้งเป็นลูกกินพิษพยาธิโรคอิดอ่อนกินได้เดือนหนึ่ง มีหนังตุ้ยใสมา กินได้ ๒ เดือนมีตาแจ้งมา กิน ๓ เดือนเบาเนื้อตัว กิน ๔ เดือนผมบ่หงอก เขี้ยวฟันบ่ทันหล่อนก็บ่หล่อนได้ ๕-๖ เดือนเพียงดังอายุ ๑๕-๑๖ ปี กินได้ ๗-๘-๙ เดือน มีสำเนียงเสียงดี กินได้ ๑-๑๐ ปี มีอายุมั่นขวัญยืน

 ยาบำรุงหัวใจ เอาชะเอม ๑๐ บาทชั่ง จันทร์แดง ๑๐ บาท บัวนาค ๓๒ บาท รังนกนางแอ่น ๒ สลึง การบูน ๑ บาท ตำเป็นผงละเอียด เม็นท่อนตัดเล็กน้อยไว้กินครั้งละ ๑ ช้อน ก่อนอาหารทุกๆครั้ง

 ยาผงเขียว เอาเทียนทั้งห้า พริกน้อย ห้อมทั้งห้า เป้าทั้งสาม ใบขี้เหล็ก ใบลมแล้ง ตองตึง ใบมะข่าง หัสสะคืน ตำเป็นผงละเอียดใช้ กินครั้งละ ๑ ช้อน กาแฟวันละ ๓ เวลา

 ยาแก้เปลือกกอก เอารากเป้าหลวง รากเป้าตองแตก รากเป้าคำ ราปังกี ราปิดปิวแดง เข้าหมิ้นขึ้น เข้าหมิ้นกิน ปูเลย ฮอมเกี่ยว เปลือกกอก อย่างละเท่ากัน ตำผงละเอียดแล้วเสกคาถาเจ้าหมอโกมารภัทร ๓-๗ ทีว่า “โอมสังคีณีวะ คะเปียงม่อง หน่องลา เส็จค่อง อุตตุปั๊ดสะระปั๊ด สันทะระหะ หะมิทะระหะ”

 ยาลม ๘๐ จำพวก เอาดีปลี ๔ บาท ข่า ๔ บาท จันทร์บาน ๑ สลึง จันทร์จี๋ ๒ สลึง ลูกจันทร์ ๒ บาท มะละกอ ๑ บาท ขิง ๒ ฮ้อย พริกน้อย ๒ ฮ้อย เกลือสินเทา ๕ บาท ตำเป็นผงละเอียด กินเช้าเย็น ๒ เวลาหลังอาหาร

 ยาสัตว์อ้วน ถ้าได้กินแล้วอ้วนท้วน ตุ้ยสมบูรณ์ดี กินได้ทั้งคนและสัตว์ ช้าง ม้า วัว ควาย หมู มีกำลังวังชาแข็งแรง ตุ้ยใหญ่เร็วดีนัก กินข้าวอร่อย พยาธิในตัวหายหมด ถ้าจำเริญกินประจำแล้วจะเป็นยาอายุยืนด้วย ยานี้ทดลองใช้แล้ววิเศษแท้ๆ เป็นตำราของท่านปะขาวปี๋ ที่มีชื่อเสียงแล จักสร้างท่านให้เอา หัวผักหนาม ๑ ปัน จุ่งจาลิงผู้ ๑ ปัน หิวมะหนิ้วหมู ๑ ฮ้อย มะขามสุก ๕ ปัน เกลือขาว ๑ ปัน น้ำอ้อย ๕ ฮ้อย เปลือกมะตึ่ง ๑ ฮ้อย หอมบั่ว ๑ ฮ้อย หอมเทียม ๑ ฮ้อย เทียนทั้งห้า ๑ บาท พริกน้อย ๑ บาท ดีปลี ๑ บาท มาด ๒ บาท ผักหนอก ๑ ฮ้อย ตำจนละเอียดดีแล้ว ปั้นเป็นลูกเท่าลูกมะเขือแจ้ กินจำเริญวันละ ๓ เวลาก่อนอาหาร

 ยาขางมะโหก อย่างดีตำเป็นผง กินกับน้ำอุ่นน้ำเย็นได้ ให้ชั่งยาเท่ากัน เอาเปลือกถ่อน เปลือกช้อ เปลือกมะตึ่ง เปลือกส้มเห็ด เปลือกลมแล้ง เปลือกมะคอนทา (ไม้จี่หนาม) หัวข่าหัวขิง ปูเลยจุ่งจาลิงผู้ ข้าวจ้าวสารอย่างละเท่ากันตำกินจำเริญครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ

 ยาธรณีจันทร์คาด มหาหิง ๑ บาท ยาดำ ๑ บาท การบูน ๑ บาท ลูกจันทร์ ๑ บาท พริกไทย ๔ บาท ตำผงผสมกัน น้ำส้มมะกรูดเป็นกระสาย ปั้นเป็นลูกเท่าลูกพุทรา หรือลูกมะแคว้งขม กินครั้งละ ๕ ลูก เป็นยาระบายโรคลมต่างๆได้ดีนัก

 ยาระบายปุยแกง น้ำตาลแดง ๕ ฮ้อย มะขามสุก ๕ ฮ้อย เทียนทั้งห้า ๒ บาท จันทร์จี๋ ๒ บาท ปุยแกง ๑ ฮ้อย จันทร์บาน ๒ บาท เทียนดำ ๓ บาท เกลือขาว ๒ บาท ตำเป็นผงละเอียดไว้ใช้ หรือจะว่าเป็นยาตุ้ยก็ได้

 ยาแก้หลิ้ม เปลือกกอก เปลือกหวีด หัวขิงหัวข่า หอมเทียม พริกน้อย เทียนดำ อย่างละ ๔ บาท เท่ากันตำผง ข้าวพระเจ้าขั้วเสียฝนมหาหิงเป็นน้ำทำเป็นลูกก็ได้ก้อนก็ดี

 ยาขาง ๘๐ จำพวก เอาอ้อยดำ เป้าหลวง เป้าตองแตก ชะค่าน หัวขิง ดีปลี พริกน้อย หัวข่า ผักหนอก ข้าวจ้าว ปูเลย ใบมะน้ำ หัวจักไคเท่ากัน ตำเป็นผงกินกับน้ำอุ่นก็ได้ เหล้าก็ดี หลังอาหารทุกๆ ครั้ง

 ยาแก้มะโหกลงลึงค์ ปัสสาวะเยี่ยวเป็นเลือด เยี่ยวดำแดง เอาจุ่งจาลิงตัวผู้แม่ ตองตึง เหม้าสาย ใคล้มดใคล้หางนาค ปูเลย ข้าวจ้าว ตำเป็นผงละเอียดก็ได้ มัดต้มกินก็ดีเนอ แต่ต้องจำเริญเสมอ

 ยาบำรุงเลือด เอาปูเลย หัวละแอน หัวกระทือ เขียะไก่ให้ หัวขิง ปิดปิวแดง พริกน้อย ดีปลี เปลือกกุ่มน้ำ เปลือกกุ่มบก เปลือกผักค้อนก้อม เปลือกทองเขียว หอมเทียม ชั่งเท่ากันตำละเอียดเอาเกลือตัดใส่ส้มมะขามให้พออร่อย ปั้นเป็นลูกไว้ใช้ตามปัญญาให้จำเริญดีแท้ ถ้ารับประทานอาหารไม่อร่อย ไข้อิหิวผอมเหลือง ไข้ร้างเรื้อเหงื่อไม่ออกก็ดี เป็นปิตามืดตามัว ก็กินจำเริญแก้ได้ทุกอย่างวิเศษนักเคยใช้เสมอขอให้เชื่อไว้เป็นการดี

 ยาระดูเลือดผู้หญิงเสีย หรือระดูขาว ระดูไม่มาตามปกติ ชะค่าน ๑ สลึง ลูกจันทร์ ๒ สลึง จันทร์จี๋ ๒ สลึง มะละกอ ๔ บาท ดีปลี ๔ บาท เป้าเลือด ๔ บาท หัวขิง ๘ บาท พริกน้อย ๒ ฮ้อย รากปิดปิวแดง ๔ บาท เกลือสินเทา ๔ บาท เลือดแรด ๔ บาท ตำเป็นผงกินจำเริญวันละ ๒-๓ เวลากับน้ำอุ่น

 ยาขี้คู่อย่างดี เอาสานเข้าตอก ปุ๋มเป้ง ขี้ข่าไฟ เท่ากันตำผงจนละเอียด ใส่เหล้าหัวเด็ดให้พอปันหนึ่ง แล้วกินวันหัวทีเล็กน้อย ต่อไปก็กินเพิ่มขึ้นครั้งละส่วน จนรากหืดแตกไน่ออกมา

 ยามะเร็งคุตขนานเอก ๑. หัวแหย่ง ๒. หัวทูน ๓. ผักกูดบ้าน หัวดำ ๔. ขิงต้น ๕. หัวมะหนิ้วหมู ๖. ขางหัวหมู ๗. ผักฮ้วนหมู ๘. ปังกี ๙. ปูเลย ๑๐. รางคาว ๑๑. เปลือกกอก ๑๒. เปลือกหวีด ๑๓. ผักหนอก ๑๔. ผักหนาม ๑๕. ใบก้อมก่อดำ ๑๖. หัวหญ้าแพทขาวเอาทั้งใบ ๑๗. รากหญ้าคา ๑๘. เปลือกมะริดไม้ ๑๙. จุ่งจาริงผู้ ๒๐. จุ่งจาริงแม่ ๒๑. ตาอ้อยดำ ๒๒. ตาฝากไม้สัก ๒๓. รากเล็บคุต ๒๔. รากมะต๋าเสือ ๒๕. เข้าหมิ้นเครือ ๕ บาท ๒๖. รางเย็น ๒๗. ข้าวจ้าวสาร ๒๘. หนาดดำ ๒๙. ตึ่งเคลือคำ ๓๐. สุรปิดคำ ๓๑. มะก่าหัวคำ ๓๒. นางไม้ฝาง รวมมี ๓๒ อย่าง ส่วนข้าวจ้าวรางเย็น เอามากกว่าตังมวล นอกนั้นอย่างละ ๓ บาท ตำเป็นผงแช่น้ำข้าวจ้าวสาร กินตบหัวซ่ายหน้าทุกวันอย่าขาด ถ้าเจ็บปาก น้ำลายย้อยกินอมหรือป๊กผ้าขาว แช่น้ำข้าวจ้าวเผาขางลงสู่ กินจำเริญ เป็นบวมปอง เผาขางสู่ ชายสู่คว้ำหญิงสู่หงายหายแล

 ยามะเร็งคุตขนาน ๒ ใช้รองจากขนานเอกให้ฝนยานี้ กินด้วยยาขนานเอกฝนกินทาใส่น้ำข้าวจ้าว ๑. เขาเยือง ๒. รากผักดีด ๓. รากผักหวานบ้าน ๔. รากดอกด้ายน้ำ ๕. มะกอกเผือก ๖. จี่ป๊า ๗. หญ้าไส้ช้าง ๘.ไม้นินคง ๙. ชะเอม วิเศษนักขนานนี้ วิธีฝนและใช้ดังนี้ เวลาหนักหัว ฝนจี่ป๊กเพิ่มแก่ๆ เวลาลมออกหู ฝนรากผักดีดเพิ่มแก่ๆ เวลาลมลงทวาร เพิ่มเขาเยืองแก่ๆ เวลาลมออกข้างซ้ายและขวา เพิ่มมะกอกเผือกแก่ๆ เวลาลมขึ้นค้ำคอ เพิ่มชะเอมแก่ๆ ให้ฝนกินและทาหายเนอ

 ยาหายเจ็บเอง กั๊ดหลังและปวดหัว เท้าขาเป็นยาวิเศษเดิมเป็นยาปัญหาเอาขมิ้นขึ้นยาเจ้นนิ้วกลางของเรา เครือผักแคบยาวเจ้นนิ้วกลาง จุ่งจาริงผู้ยาเจ้นนิ้วกลาง อย่างไหนตัดเป็นสามก้อม แล้วต้มกับหินส้ม กินจำเริญไปทุกๆวัน

 ยาถ่ายมะโหก ลมร้อน กั๊ดท้อง กั๊ดหลัง ท้องเต้นเป็นก้อน ท้องป่วนไปมา เอาส้มมะขามสุกที่เอาไว้หลายปีนั้นเท่าลูกมะเกี้ยง น้ำตาลปิ๊บเท่าลูกมะนาวใหญ่ ยอดหญ้าลับมืนหนึ่งกำแน่นๆ แล้วตำผสมกันจนละเอียดปั้นเป็นลูกเท่าลูกมะเขือแจ้ แล้วกินเวลาจะเข้านอน

 ยาใช้ไอรมแม่กำเดือน หรือรมลมผิดเอน เอาใบไม้ปันแข ไม้ก้อมก่อดำ ไม้ผักแค หญ้าผากควาย อ้อยดำ เอาตองกล้วยตีบหุ้มปากหม้อ

 ยาถ่ายลม เมล็ดมะกล้วยเทศ ๕ บาท พริกน้อยดำ หัวขิง จันทร์จี๋ จันทร์บาน ดีปลี ชะค่าน หอมบั่วแดง หอมเทียม เอาอย่างละ ๑ บาท ตำผงละเอียดกินจำเริญดีแท้

 ยาแก้ไอวัณโรค เปลือกกอก หัวขิง หวานหอม หอมบั่ว หอมเทียม หอมแดง รากแกง หัวทูน หัวหาง หัวจั๊กไค ใบคำปิว ๗ ใบ เลือดแรด ปัชชะเมา เกลือสินเธา จันทร์จี๋ จันทร์บาน จันทร์ขาว จันทร์แดง เทียนดำ ชะเอม เกลือขาวตัดตำวันอังคาร กินเป็นผงจำเริญกับน้ำอุ่นทุกวัน

 ยาแก้จาติ๊แหว่งก๊ะ แก้ไข้ผิดน้ำผิดฝน ผิดอาหาร แก้ลมไข้เหน็ดเหนื่อย ให้เอา ๑. จันทร์จี๋ ๒. ลูกจันทร์ ๓. พริกน้อย ๔. หัวขิง 5. ปัชชะเมา ๖. ปังกี ๗. เทียนตังห้า ๘. ดีปลี ๙. โกฎกระดูก ๑๐. โกฎปมปลา ๑๑. โกฎรากพร้าว ๑๒. ใบปูต้น ๑๓. ดอกสารภีป่า ๑๔. หมากอี ๑๕. หญ้าไข่เหา ๑๖. เทียนสมุทร ๑๗. สมอไทย ๑๘. ดอกบัวนาค ๑๙. จันทร์แดง ๒๐. จันทร์ขาว ๒๑. รากปิดปิวแดง ๒๒. รางแกง ๒๓. หวานหอม ๒๔. หย่อมตีนหมา อย่างละ ๒ บาทเหมือนกันและ ๒๕. เข้าหมิ้นเหลือง ๒๖. กู้ดิน ๒๗. ไคร้เครือ ๒๘. มะซัก ๒๙. โกฎจุฬา ๓๐. โกฎหัวบัว ๓๑. เกลือสินเธา ๓๒. เข้าหมิ้นเครือ เหล่านี้อย่างละ ๑ บาท ตำผงละเอียดไว้ใช้กินกับน้ำอุ่นเนอ

 ยาอายุวรรณ เอากลีบม้าลม ๔ บาท พริกน้อย ๒ บาท ผักหนอก ๒ บาท หัวมะหนิ้วหมู ๔ บาท รากปิดปิวแดง ๒ บาท ดีปลี ๓ บาท ชะค่าน ๔ บาท ตากแห้งแล้วตำผงผสมน้ำผึ้งแล้วเสกด้วยพุทธมนต์ว่านโม ๓ จบ แล้วว่า “อะเภสะชะ อายุวัณณัง ชีวิตตังยาจามิ” ๑๐๘ ครั้ง คนที่มีบาปกรรมกระทำบ่ได้ แล้วให้สัจจะอธิษฐานกินเวลาเข้านอน

 ยาปิตามืด ตาดำบ่รู้เนื้อรู้คิง เอาหัวมะหนิ้วหมู รากปิดปิวแดง รากผักแค ดีปลี พริกน้อย หอมเทียม ปูเลยอย่างละ ๑ บาท ขิง ๗ แหว้น ข่า ๗ แหว้น ตำผงละเอียดใส่น้ำอุ่น น้ำผึ้งกินทุกวันครั้งละ ๑ ช้อน

 ยาแก้ลมผิดเดือน แก้ได้ทั้งรากและกิ้ว แก้ลมปิ ตับไหวใจสั่น ได้ทั้งหญิงชาย ผิดเดือนสาบเหม็นอะไรก็หายเอาหัวขิง ๑ บาท พริกน้อย ๒ บาท ดองดึง ๑ บาท ชะค่าน ๑ บาท ปิดปิวแดง ๑ บาท หอมขาว ๑ บาท ผักปลิงนก ๑ บาท เทียนดำ ๕ บาท เกลือหนักเท่ายาทั้งมวล ตำผงละเอียดไว้ใช้สะป๊ะลมเป็นผอมแห้ง แรงน้อย เป็นยาดีแท้ ให้กินกับน้ำอุ่นวันละ ๒ เวลาครั้งละ ๑ ช้อน หญิงมีครรภ์ ห้ามกิน ถ้ากินก็ร้อนไปแล

 ยาเย็น สำหรับใจบ่ดี แก้ฝีมะเร็งก็ได้ ตุ่มพิษก็ได้ถ้าใจสั่นใจบ่ดีกินกับน้ำจันทร์ขาว จันทร์แดง เอาเข้าหมิ้นขึ้น จันทร์ขาวจันทร์แดง รากแหย่งหอม ดอกบุนนาค รากผักง้วนหมู เข้าหมิ้นเครือ หนักเท่ากันตำผงกินกับน้ำร้อน

 ยาบำรุงสมอง หรือบำรุงเส้นประสาท แก้ไอก็ได้ เอาชะเอมผงหนัก ๑ ฮ้อย จันทร์ผง ๓ บาท หัวขิงแห้ง ๑ บาท หวานหอม ๒ สลึง โกฎหัวบัว ๒ สลึง เกลือสินทอ ๒ บาท เกลือสินเธา ๒ บาท ให้เอาเม็นท่อนตัดพอควร แล้วบดเป็นผงละเอียด กินจำเริญครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ วันละ ๓ เวลาก่อนอาหาร

 ยาเลือดใหญ่ สำหรับแก้เลือดเสีย หรือเลือดเป็นพิษ ลมเสียหัวใจเสีย สั่น ปั่นไหวธาตุตัง ๔ เสีย เป็นพยาธิเหน็บชาหมืน หลงลืมสติ ตีนเย็นมือเย็น ลมขึ้นหัว เมาหัว เป็นโป่งเป็นพิษ เป็นลมมะเร็งคุต กินข้าวบ่อร่อย กินน้ำบ่หวาน ตับไหวใจสั่นหื้อเอา ๑. ใบก้อมก่อขาวพร้อมทั้งลูก ๒. ก้อมก่อดำ พร้อมทั้งใบและลูก ๓. ปีนนกใส้ พร้อมทั้งต้น ๔. ใบยูคาลิบหอม ๕. หอมเทียมทอก ๖. บัวลาขาว ๗. ใบนาคหลวง ๘. ใบเป้าตองแตก ๙. หัวกระทือเหลือง ๑๐. บัวลาดำ ๑๑. หัวจักไค ๑๒. เมล็ดผักชี ๑๓. ใบเป้าน้อย ๑๔. ใบเป้าคำ ๑๕. ใบสะเปาลม ๑๖. ใบกาสะลอง ๑๗. ใบขี้เหล็กหลวง ๑๘. ใบเปี๋ยวป่องฟ้า ๑๙. หอมบั่วแดง ๒๐. ใบหญ้าลับมืนหลวง ๒๑. ใบเกี๋ยงพาเม็ง ๒๒. ใบมหาระงับพิษ ๒๓. เปลือกรางแกง ๒๔. ใบลมแล้ง ๒๕. หัวละแอนแห้ง ๒๖. หัวก่า ๒๗. หัวกุก ๒๘. หัวเข้าหมิ้นขึ้น ๒๙. หัวขิงแห้ง ๓๐. หัวกำบิด ๓๑. หัวปูเลย ๓๒. กลีบม้าลมได้อย่างในออนแดงยิ่งดี ๓๓. ใบมะข่าง ๓๔. หัวข่า ๓๕. ใบขี้เหล็กเทศ ๓๖. ใบหัสสะคืน ๓๗. ใบผาแป้ง ๓๘. หัวดองดึง ๓๙. พริกแต้นก ๔๐. ดอกผักเผ็ด ๔๑. ดีปลี ๔๒. พริกน้อยดำ ๔๓. ใบผีเสื้อน้อย ๔๔. ใบขจาวแห้ง ๔๕. ห้อมเกี่ยวเงิน ๔๖. ใบผักแค (ปูริง) ๔๗. ใบผักปูลิงนก ๔๘. พริกน้อยขาว ๔๙. เครือปูเลือนดิน ๕๐. ก้านมะโห่งเห็บแดง ๕๑. เทียนตังห้า ๕๒. หัวบัวบก ๕๓. แป้งเหล้า ๕๔. หมากสมอ ๕๕. หัวกระทือ ๕๖. เป้าเลือด ๕๗. เปลือกมะปินหนุ่ม ๕๘. ไกรสรดอกบัวนาค ๕๙. ไกรสรดอกบัวหลวง ๖๐. กลีบม้าลมติดตามต้นไม้ ๖๑. กลีบม้าลมต้นในขาว ๖๒. ปังกี ๖๓. ห้อมช้าง ๖๔. รากปิ๊ดปิวแดง ๖๕. ลูกจันทร์ ๖๖. เทียนดำ ๖๗. จันทร์บาน ๖๘. จันทร์จี๋ ๖๙. ชะค่าน ๗๐. ห้อมเกี่ยวคำ ๗๑. ดอกมะลิอย่างละหนักเท่ากัน ตำผงละเอียดน้ำข้าวถวายพระเจ้าเป็นกระสาย หรือกินกับน้ำอุ่น เกลือ ส้มสะป๊ะได้ คั้นกับน้ำเหล้ากอบทากับน้ำหม้อนึ่ง สับกับน้ำมะนาว ถ้าเลือดน้อยนอนบ่หลับ กินกับน้ำผึ้ง ผู้หญิงมีครรภ์ห้ามกิน ถ้าใช้เป็นแก้ฝีดต่างๆให้เอาข้าวที่บูชาพระเจ้าขั้วตำผงผสมแล้วเอามหาหิง เป็นน้ำใส่พอสมควร ปั้นเป็นหลิ้มตากแดดจนแห้ง กินกับน้ำอุ่น หลังอาหารทุกครั้งอย่าขาดเนอ

 ยาปัสสะภัย อย่างดีแก้บวมปอง กั๊ดท้องกั๊ดดอก ฮาวอก เป็นลมขึ้นหัวขึ้นง่อน ร้อนเย็นบ่เสมอ ถ่ายลมเจ็บตามเนื้อตัว กั๊ดหลังกั๊ดแหล่ดีนัก เอาเข้าหมิ้นขึ้น ๕ บาท หัวขิง ๕ บาท การบูน ๕ บาท พริกน้อย ๕ บาท เกลือสินทอ ๕ บาท เกลือสินเธา ๕ บาท ปูเลย ๕ บาท ตำผงละเอียดกินกับน้ำอุ่นแล

 ยาเกี่ยวธนู หรือเกี่ยวลูกหนู แล่นขึ้นลงตามเท้าขา ให้เอาห้อมเกี่ยว ห้อมบ้าน ห้อมช้าง ใบบัวลาขาว ใบบัวลาดำ พริกน้อย หัวขิง หอมบั่ว กระเทียม ใบผาแป้ง พันธ์ผักกาด ใบขี้เหล็ก แป้งหล้า เทียนดำ ๓ บาท เท่ากัน ที่ใช้ใบเอา ๗ บาท ตำผงละเอียดกินกับน้ำอุ่นเป็นเกี่ยว ใส่น้ำหม้อนึ่ง เหล้าคั้นทาชัก เป็นเสียบกินกับเกลือหรือกินกับน้ำมหาหิงต้มหายแล

 ยาให้เลือดลมเดินดี สำหรับทำให้เลือดลม เป็นปกติ และเป็นยาอายุยืน แก้พยาธิได้หลายอย่าง เป็นยาสืบธาตุปกธาตุสืบอายุ ถ้าว่าร้อนนอกร้อนใน ร้อนหัวอกกวงใจ ตับไหวใจสั่น ใจบ่ดี ไข้กาฬ ไข้พิษฮ้าวอกกั๊ดอก หายใจฝืด ตำราว่าดังนั้น ให้เอาเปลือกกอก เปลือกหวิด ผักหนอก หญ้าผากควาย แช่ข้าวจ้าวสาร แล้วเอายาผงนี้แช่ด้วย กินจำเริญไปถ้ารากผักขหนาม ก็เอาแช่ด้วย เผารังแมลงใบ้ลงสู่กินทุกวัน จะสร้างให้เอา พริกน้อย ดีปลี หัวขิง จันทร์บาน ลูกจันทร์ หมากอี ปูต้น กระเทียม ชะเอม หวานหอม โกฎตังห้า เทียนตังห้า เกสรดอกบัวนาค จันทร์ขาว จันทร์แดงผง อย่างละ ๓ บาทเท่ากัน ตำผงละเอียดกินกับน้ำอุ่นเนอเจ้าเหย

 ยาบำรุงธาตุ ๑. ชะค่าน ๒. พริกน้อย ๓. ดอกจันทร์ ๔. ดีปลี ๕. ปิ๊ดปิวแดง ๖. ปูลิงนก ๗. กระเทียม ๘. เทียนตังห้า หนักเท่ากันตำผงละเอียด ไว้กินกับน้ำอุ่นก็ได้สุราก็ดี

 ยาแดงหลวงพม่า หรือยาผงแดงพม่า แก้ลมสะป๊ะ แก้เลือดขึ้นลมขึ้น ใส่ส้มมะนาวกิน เลือดออกปากออกดังจมูกออกทวารมาก ตำใบผักแคบใส่ตบหัวเลือดออกเลือดขึ้นใส่ส้มมะนาวให้กิน ห้ามเลือดกินกับน้ำผึ้ง มีผิวพรรณวรรณอ้วนดีงาม ท้องผูกกินกับส้มมะขามสุก สันนิบาตบ้าวิน ทุบอ้อยดำแช่ใส่ยาให้กิน เป็นลมสานกั๊ดขึ้นหลังขึ้นแหล่ตามัวตาลายใส่น้ำเย็นให้กิน เป็นบวมปองใส่ผักง้วนหมู ทาแล้วกินกับน้ำร้อน เป็นกั๊ดเสียบกินกับน้ำปูเลยดิบหรือต้ม จักสร้างดังต่อไปนี้ ๑. จันทร์จี๋ ๒. จันทร์บาน ๓. ลูกจันทร์ ๔. เกลือสินทอ ๕. เกลือสินเธา ๖. โกฎหัวบ้า ๗. เกสรดอกบัวนาค ๘. จันทร์ขาว ๙. จันทร์แดง ๑๐. หวานหอม ๑๑. กู้ดิน ๑๒. ลูกชัด ๑๓. ปานมะ ๑๔. ปานนุ ๑๕. รางแกง ๑๖. การบูน เอาอย่างละ ๑ บาท ๑๗. จันทร์ผาแดง ๑๖ บาท ตำผงละเอียดใช้ตามปัญญาเนอ เอาหัวตาลและเม็นท่อนดัดด้วยก็ดี เพื่อรักษารสและกลิ่น แต่อย่าใส่มากเกินไป

 ยาบำรุงปอดไต ท่านให้เอาผงยาเลือดใหญ่ ๒ ฮ้อย โซดาไบคาบอเนท ๒ ปอนด์ หินส้มครึ่งบาท หัวตาลครึ่งบาท การบูน ๑ บาทครึ่ง เม็นท่อน ๑ สลึง ตำผสมกันจนละเอียด กินจำเริญก่อนหรือหลังอาหารครั้งละ ๑ ช้อน

 ยาหอมธัมมะชัยยะ หรือเป็นยาบำรุงเส้นประสาท บำรุงสมอง แก้อิดแก้ไอ ใจหอบแน่นอก หน้ามืดตาลาย ใจคอหงุดหงิดคิดอันใดไม่โปร่ง หลงๆลืมๆ เคิ้มคืมง่วงเหงาหาวลาวสาวศึก ให้นึกถึงยานี้สร้างเอา โกฎสอขาว ๑ บาท โกฎสอแดง ๑ บาท จันทร์ขาว ๑ บาท หวานหอม ๑ บาท โกฎหัวบัว ๑ บาท หัวขิงครึ่งบาท การบูรครึ่งบาท พิมเสน ๑ สลึง เม็นท่อน ๑ สลึง เกลือสินทอ ๖ บาท เกลือสินเธา ๖ บาท ชะเอมผง ๒๑ บาท ตำผงละเอียดผสมกันให้ทั่ว กินครั้งละช้อน ๑ กาแฟ วันละ ๓ เวลาก่อนอาหาร ตำรานี้มีค่าถึง ๕๐๐ บาทเนอครับ

 ยาใช้ไอรม ใช้ใส่หม้อปิ๊บต้มเข้านั่งในที่ทำไว้ไม่ให้ควันไอออกไปทางใดนั้น ผู้ที่เป็นโรคลมสะป๊ะตั้งแต่พระภิกษุสามเณร ถึงคฤหัสถ์ชาวบ้านหญิงชายแม่กำเดือน ขอเชื่อถือยานี้ดีวิเศษแท้ๆ ได้ใช้และหายกับยานี้มามากหลายแล้ว แล้วแต่ปัญญาจะพิจารณาใช้ท่านให้เอาดังนี้ ๑. ผักบุ้งปิง ๒. ผักบุ้งส้ม ๓. ใบกล้วยตีบ ๔. ใบปอหมัน ๕. เครือและใบนำแน้ ๖. ส้มลม ๗. ใบบ่าโว่ ๘. ใบมะนาว ๙. ใบเดื่อป่อง ๑๐. ใบมะโห่งแดง ๑๑. ล้านผีพ่าย ๑๒. หญ้าหนาด ๑๓. เครือลูกลีบ ๑๔. ส้มจื่น ๑๕. บ่าแหลบ ๑๖. ห้อมเกี่ยว ๑๗. กูลวาดำ ๑๘. สีเสื้อ ๑๙. ใบมะเร็งคุตน้อย ๒๐. ใบมะเร็งคุตหลวง ๒๑. ใบปันแข ๒๒. ใบปิ๊ดปิวแดง ๒๓. ใบจีปุก ๒๔. ฝอยลม ๒๕. ใบปังจี ๒๖. ปิ๊ดเตาะ ๒๗. เทียนดำ ๒๘. ไม้เกี๊ยะ ๒๙. ใบมะก่าหัวคำ ๓๐. หญ้าน้ำหมึก ๓๑. หญ้าจิยอบ ๓๒. หัวข่า ๓๓. ปูเลย ๓๔. ฮางคาว ๓๕. ใบยูคาลิบ

 ยาใช้ ไอรมแม่กำเดือน อย่างดีอีกป้ากหนึ่งเขาใช้แล้ว เอาใบปอหมัน เทียนดำ ก้อมก้อดำ ใบผีเสื้อน้อย ใบผีเสื้อหลวง ใบหนาด ยาแก้ห้าต้น ตองกล้วยตีบ ๓ ชั้น รมเวลาตะวันบ่าย หม้อหนึ่งรมได้สามวันเท่านั้น

 ยาอายุวรรณวิเศษ สืบกันมาแต่โบราณ ศรีสวัสดีจักกล่าว วิธียาอายุวรรณวิเศษก่อนแล ให้เอาปังมดง่าม มาตำใส่น้ำผึ้งดินเอาชั่งเท่ากัน ผสมแล้วใส่หม้อปิดเสียดีแล้วเอาไปฝังดินไว้ ๓ เดือนเอาออกมากิน ให้แต่งดาขันตั้ง ๕ ขันใส่ปากป้าวจาวมอน ผ้าขาวผ้าแดง ข้าวตอกดอกไม้ธูปเทียนปู่จา แล้วเสก “นโมพุทธายะ” ๑๐๘ ครั้ง แล้วเอาออกมากิน เมื่อเราจักกินนั้นให้เสกอีกว่า “นโมพุทโธ อานุภาเวนะ รักขันตุ สะป๊ะทา” ๘ ครั้ง แล้วกินวันละ ๑ ช้อน ถ้ากินจำเริญได้ ๑ เดือน พยาธิในเนื้อตัวหายหมด กินได้ ๒ เดือนข่ามคงสับบ่ไหม้ไก๊บ่ลั่นแล กินได้ ๓ เดือนมีปัญญาเฉลียวฉลาดจักได้เป็นท้าวพญาเจ้าขุนมูลนาย มีเสียงกลมดั่งนกการะวีก กินได้ ๔ เดือนมีอายุยืนถึงพระเจ้าอริยเมตไตย จักได้ลงมาเป็นพระพุทธเจ้าภายหน้า และมีกำลังเพียงดั่งช้างพลายสาร กินได้ ๕ เดือนแล้วจักอยู่ ในชมภูทวีปเรานี้ก็บ่ได้ จะฌานไปในอากาศโน้นทีเดียวแล ถ้าว่าบ่มีเหมือนตำราที่กล่าวไว้นี้ขอเจ้าตำราตกหม้อนรกหมื่นปีแสนปี กับพระเจ้าเกิดมาภายหน้าคู่เม็ดหินเม็ดทราย ในแม่น้ำมหาสมุทรสาคร ก็อย่าได้ไหว้พระเจ้าสักตนสักองค์ แท้แด่เทอะว่ากันมาอย่างนี้

 ยาแก้ริดสีดวงเลือด แก้เลือดออกดังจมูก เลือดตกทวารให้เอารากส้มบุ้ง ตังสอง รากไม้ไร่เกิดกลางตอ เท่าๆกันอ้อยดำเอาแต่ป้งอมันสักสองส่วน ต้มกินจำเริญต่างน้ำได้ทั้งรมด้วย ก่อนจะเอาไปนั้น เอาดอกไม้ธูปเทียนไปฟรี เอากับแม่ผ้าขาว อันเป็นแม่หมอกับไม้เหล่านั้น แต่อย่าให้เงาของเราทับไม้เหล้านั้นเนอฯ

 ยาแก้ปั๊บคำ ให้เอามะขามป้อม ดีปลี รากปิ๊ด ปิวแดง ปินสง หัวมะหนิ้วหมู อย่างละ ๔ บาท ดอกอุบล ๘ บาท เปลือกลูกมะแหน ๑ บาท ตำผงละเอียด ขณะเมื่อตำยานั้นเอามนต์นี้สรุปว่า “โอ้สะเรวะสวารัง” ๗ ที เอาไว้กินเทอะ เมื่อจะกินให้สรุปอีกว่า “อะสะปะหิโย” เสก ๓ ทีกินเทอะ ถ้ากินได้ ๑ เดือน พิษง้วนในตัวหายหมด กิน ๒ เดือน ฝีในท้องหายหมด กิน ๓ เดือน หายโรคเรื้อนขากเขี้ยน กิน ๔ เดือน สะป๊ะพยาธิในตัวหายหมด กิน ๕ เดือน ตัวลางามยิ่งนัก กิน ๖ เดือน หูหนวกหายหมด กิน ๗ เดือน มีตาตังสองแจ้งใสหายมัวหายมืดทั้งปวง กิน ๘ เดือน รู้อัตถะกถาธรรมตังมวล กิน ๙ เดือนมีสำเนียงเสียงดั่งแมลงว้าง กิน ๑๐ เดือน มีปัญญาแหลมคมนัก กิน ๑๑ เดือน หายเสนียดจัญไรตังมวล กิน ๑๒ เดือน มีอายุยืนสามชาติคน กินจำเริญแก้พยาธิได้ทั้งปวงแลฯ

 ยาฝีคันและผื่นคัน ดีแท้ๆจักสร้างนั้นให้มีน้ำมะนาว ๑ ถ้วย น้ำมันมะพร้าว ๑ ถ้วย น้ำมันงาคำ ๑ ถ้วย น้ำปูเลย ๑ ถ้วย ๔ อย่างนี้เท่ากัน แล้วตั้งไฟอ่อนๆเคี่ยวแล้ว เอาหินเขียวตัดตั้งไฟแล้วเอาไม้จุบเผาไฟดู ถ้าไฟแตกแพดๆบ่เอาเทื่อ ถ้าจุบเผาไฟบ่แตกลุกวูบๆ ด้วยดีนั้นเป็นอันใช้ได้ เอาทาเอาแขวดที่เจ็บคันนั้น แขวดเข้าๆแล้วถ้าคันนั้นบ่ฟุ้งไปทางใด แล้วค่อยทาลูบไปเลยหายหมดแลฯ

 ยาข่มฝีสานด้าน กระด้างเจ็บขำที่ท้องหรือในที่ใดก็ดีเสกเช็ดแหกแล้วด้านอยู่เหมือนเก่านั้น ถ้าอยากให้มันฟื้นและสะดุ้งตื่นขึ้น หรือมันปกหัวสวดขึ้น เพื่อเราจักเช็ดแหกรักษาพยาธิลูกนั้นต่อไป ให้เอาใบมะเฟือง เข้าหมิ้นขึ้น ใบมะโอ้งนก ๓ อย่างเท่ากันตำละเอียดคอบที่เจ็บนั้น แล้วคอยดูถ้าร้อนเปลี่ยนไป ก็เอาออกเสียค่อยรักษาต่อไป ถ้าร้อนที่หน่วยสวดขึ้นมานั้น เปลี่ยนร้อนหนัก เอารากผักแคบหรือปังมันก็ดี หัวถั่วปู หัวกล้วยดั้น ข้าวจ้าวสารตำละเอียดน้ำข้าวมวกใส่พอควร แล้วเอาคอบติดไว้เป็นยาเย็นแล

 ยาถ่ายลมบ้าหมู และตัวรากหอมได้ ปราบโดรเจ็บเองคันตามเนื้อตัวตีนมือดีแท้ๆ ให้เอาจันทร์บาน ๑ บาท ลูกจันทร์ ๒ บาท มะข่าง ๓ บาท จันทร์จี๋ ๔ บาท พิมเสน ๕ บาท โกฎตังเก้า ๖ บาท เขาทันแดง ๗ บาท มาด ๔ บาท หมากอี ๙ เกลือกำมือหนึ่ง ตำผงแล้วใบห้อมบ้านตำกรองเอาน้ำผสมผงยานี้ ปั้นเป็นลูกเท่าลูกพุทรา กินกับน้ำอุ่นตามไฟธาตุท้อง ๗ ๙ ๑๑ ลูก ถ้าเป็นบ้าหมูนั้นหมั่นถ่าย กินทุกๆคืน ถ้าอุจจาระนั้นขาวดั่งดินเหนียวนั้น ก็นับว่าหายสบายตามเดิมแล

 ยาถ่ายมโหกลมร้อน กั๊ดท้องกั๊ดหลัง ท้องเต้นเป็นก้อนท้องป่วนไปมา ท่านให้เอาสัมมะขามสุกที่เอาไว้หลายปีนั้น ขนาดลูกมะเกี้ยง น้ำตาลปิ๊บเท่าลูกมะนาวใหญ่ๆ ยอดหญ้าลับมืนหนึ่งกำมือแน่นๆ แล้วตำผสมกันจนละเอียดปั้นเป็นลูกเท่าลูกมะเขือแจ้ แล้วกินเวลาจะเข้านอน เวลาตำนั้นเอาเกลือตัดเสีย เพื่อจะกินลำ สำหรับละอ่อนกินเท่าลูกมะตันวันละ ๒ ครั้ง จะตุ้ยอ้วนดีขี้ก็บ่แข้นลงปรกติฯ

 ยาขางผง อย่างดีแก้กั๊ดและร้อนด้วยให้เอาใบมะน้ำ ใบไม้ข่อย หัวรางคาว หญ้าตกหมา ปูเลย ป้งส้มเห็ด ปิงสมุทร ข้าวจ้าวสาร เอาน้ำหนักเท่ากันตำผง ส่วนข้าวจ้าวนั้นครึ่งยาตังมวล ตำผงผสมกันให้กินจำเริญวันละ ๓ ครั้งทุกวัน

 ยารมพรมพรายผีร้าย ผีร้ายราวีถูกผีไป่แปลงหรือ เป็นเปิดเหลืองอิดอ่อน มักหลับนอนนัก กินมากบ่ตุ้ยและซูบยอมผอมแห้ง บางทีผีกะเพอะ และผีตายดิบตายแดงทำร้าย ควรสร้างยานี้รม ให้เอาสีเสื้อน้อยตายแขวน ใบหนาดหลวงตายแขวน ล้านผีป่ายตายแขวน ลักแลนกล้วยตีบตายแขวน หญ้าขนหมูตังมวลแก่น ผักกาดเข้าลีบ แจ่งผ้าสังฆาฎิ เอาสาดมาวงกระเบื้องหม้อตั้งใน คีบถ่านไฟเผาแล้วก็รมบางคนจนร้องไห้ ถ้าหากเป็นดังกล่าวก็หมั่นรมบ่ควรหยุดเลย แก้พยาธิกินยารมยาก็ดี ถ้าได้ใช้รมก็ดีนัก บางคนเมื่อวันอิดอ่อนเหงาหมอง อ่อนแท็บแห้งอยู่ที่นอน เหมือนดั่งหาดูกหาเอ็นบ่ได้ กลางคืนกล้าเก๋งแข็งแรง สามารถลุกได้กินเร็วเดินเตียวไปมาไวนักแลฯ

 ยาคอบฝีในท้อง ให้เอาพริกน้อย หัวขิง หอมเทียม ใบปูดิน ตับหมาก ปูเลย อย่างละ ๗ เหมือนกันบดละเอียดคอบที่เจ็บเนอ

 ยาคอบสับโป่งโจก ให้เอามหาหิง แก่นสีเสื้อน้อย ห้อมเกี่ยวเป็นน้ำสับตามที่เจ็บ พริกน้อย ดีปลี หัวขิง หอมเทียม แก่นผักกาด หัวข่าปูเลย ใบมะโอ้งนก เท่ากันตำละเอียดคอบโป่งโจกเน่อ

 ยาแก้โรคอหิวาต์ทันใจ เป็นยาขี้รากสองกองออกปากออกก้น หายอย่างทันใจ ใช้ตำผงละเอียดปั้นลูกขนาดลูกมะแคว้งขมขาวไว้ใช้ ถ้าหลุลงนักกิน ๓ เม็ดหยุดทันที จะสร้างนั้นเอา ๑. ยอดมะกล้วย ๗ ยอดหรือเอา ๒๑ ยอด เพื่อเพิ่มมาก ๒. ยอดมะก้อ ๗ ยอดหรือ ๒๑ ยอด เพื่อต้องการทำมาก ๓. ยอดสีเสื้อน้อย ๗ ยอดหรือ ๒๑ ยอดก็ได้ ๔. ปิ้งในบ่าบ้าหนังหนึ่งลูกแล้วซอยเอา ๗ แว่นหรือ ๒๑ แว่น ๕. เอาปูเลยดิบ ๗ แว่นหรือ ๒๑ แว่นก็ได้ ๖. เอาหอมเทียม ๗ กลีบหรือ ๒๑ กลีบก็ได้ ๗. พริกน้อยดำ ๗ เม็ดหรือ ๒๑ เม็ดก็ได้ ๘. ดีปลี ๗ ดอกหรือ ๒๑ ดอกเพื่อทำมากๆ

 ยาปราบชมภูทวีป แก้ลมแก้เลือดเสีย กินจำเริญมีผิวพรรณวรรณ ๑. จันทร์จี๋ ๒. พริกน้อย ๓. ลูกจันทร์ ๔. สมอดิ่ง ๕. ปุยแกง ๖. จันทร์บาน ๗. น้ำตาบโกฎ ๘. ดอกหญ้าลับมืนหลวง ๙. ขิงใต้ ตำผงละเอียดผสมน้ำผึ้งน้ำตาลน้ำอ้อย กินดีแท้ กินนักก็ระบายลมดีเป็นยาอายุวรรณด้วยพร้อมกัน

 ยาแก้หลิ้ม ๑. โกฎตังเก้า ๒. เทียนตังห้า ๓. เทียนคำ ๔. พริกน้อย ๕. ดีปลี ๖. จันทร์จี๋ ๗. จันทร์บาน ๘. ลูกจันทร์ ๙. หัวข่า ๑๐. หัวขิง ๑๑. ปูเลย ๑๒. ปังกี ๑๓. เปลือกกอก ๑๔. เปลือกหวีด ๑๕. อ้อยดำ ๑๖. หวานหอม ๑๗. หอมบัวขาว ๑๘. หอมบัวแดง ๑๙. หอมเทียม ชั่งน้ำหนักเท่ากันตำผงละเอียด เอาข้าวที่บูชาพระเจ้าหรือข้าวล้นบาตรขั้วให้เหลือง เอานักเท่ายาตังมวล ตำผงมหาหิงเป็นน้ำผสมให้เข้ากันดีแล้วปั้นเป็ฯหลิ้ม ถ้ามหาหิง ๑ บาทครัวยาก็อย่างละ ๑ บาท

 ยาลมมะเร็งคุต ทั่งแทงขึ้นแต่ง่อนถึงหัวให้ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวสารกินตบหัวช่วยหน้า เอาก้องเขาเขียว ปิ๊ดเตาะ รางเย็น ชะค่านแดง ๔ อย่างเท่านี้

 ยาเกี่ยวฮ้าวเท้าขาตีนตือ ถ้าเกี่ยวนี้ติดตีนมือมักขดขอสร้างยา ๑. เทียนตังห้าอย่างละ ๑ บาท ๒. พริกน้อย ๑ บาท ๓. ขิง ๑ บาท ๔. ดีปลี ๑ บาท ๕. ใบมะข่าง ๒ บาท ๖. ใบหัสคืน ๒ บาท ๗. ดองดึง ๒ บาท ๘. ใบผีเสื้อ ๒ บาท ๙. ใบขะจาว ๓ บาท ๑๐. ใบขี้เหล็ก ๓ บาท ๑๑. ใบบัวลาขาว ๓ บาท ๑๒. ใบบัวลาดำ ๓ บาท ๑๓. ห้อมเกี่ยวคำ ๒ บาท ๑๔. ห้อมเกี่ยวเงิน ๒ บาท ๑๕. ห้อมช้าง ๒ บาท ๑๖. ห้อมบ้าน ๒ บาท ๑๗. เป้าน้อย ๒ บาท ๑๘. เป้าหลวง ๒ บาท ๑๙. เป้าตองแตก ๒ บาท ตำผงละเอียดไว้ใช้ เป็นเกี่ยวฮ้าวตีนมือ เกี่ยวกินหัวใจเท้าขาฮ้าวอกกินกับน้ำร้อน น้ำเหล้าน้ำหม้อนึ่ง ตำรานี้ทดลองแล้วดีกว่ายาเกี่ยวตังหลาย เกี่ยวกินใจ คือ ใจสะทกสะท้านย้านกลัว เหมือนใจจะขาดและใจบ่ดีเลย

 ยาถ่าย เอาลูกมาข่างสัก ๑๒ ลูกมาแช่น้ำ ๓ คืน แล้วเอาออกมาขั้วให้เหลืองแล้ว เอาตำกับส้มมะขามสุกและปูเลย น้ำผึ้ง ตำแล้วผสมกันตากแดดปั้นเป็นเม็ด เท่ามะแคว้งกินครั้งละ ๑ เม็ด ส่วนปูเลยเอามากว่าส้มมะขามสุกแลฯ

 ยาต้มถ่ายลม ๑. รากมะปิน ๒. รากเป้าหลวง ๓. ฝาง ๔. รากมูกมัน ๕. เปลือกมะซัก ใส่หม้อต้มกินฯ

 ยาถ่ายตัวท้อง ๑. เอารากมะนาว ๒. ดินไฟ ๒ สานเข้าตอก ตำผงละอียดแล้วปั้นเป็นลูก เท่าลูกมะแคว้งกูลวากินครั้งละ ๑ เม็ด

 ยาเลือดใน หรือว่าเลือดละลาย ๑. ขิงแห้ง ๕ บาท ๒. ปูเลย ๕ บาท ๓. ดีปลี ๕ บาท ๔. หอมเทียม ๕ บาท ๕. เกลือธรรมดา ๕ บาท ๖. เทียนดำ ๑๐ บาท ๗. เกลือสินเทา ๕ บาท ๘. หินส้ม ๕ บาท ๙. ลูกกระวาน ๕ บาท ๑๐. กานพลู ๕ บาท ๑๑. พริกน้อย ๕ บาท

 ยาริดสีดวงจมูก ใช้ทำบุหรี่ยาขื่นสูบ เอายาที่สร้างหั่นตากแดด แล้วมวนใส่ยาสูบเทอะหายริดสีดวงดังต่อไป ๑. ใบบัว ๒. ใบหนาด ๓. ใบผีเสื้อ ๔. เร็งจ่อน ๕. หญ้าแพทย์ ๖. หญ้าหนาด ๗. ใบมะเขือบ้านดำ ๘. หอมบั่ว ๙. หอมบั่วขาว ๑๐. กากหอมเทียม ๑๑. ดอกหรือใบกาสะลอง ๑๒. ตองห่อเข้าย่าบาเท่านี้แลฯ

 ยาห้ามหลุทันใจ ห้ามลงท้องทันใจ ๑. ฝนผิวมะกรูดใส่น้ำปูนใส แล้วให้กินทาสัก ๑ กลืน หยุดได้ทันที ๒. เอาใบมะโอ้งนก และใบผาแป้ง ปูนขาวผงเท่ากันตำละเอียดละลายน้ำปูนใสกิน ๓ กลืนหยุดทันที ถ้าเป็นเกี่ยวไฟติดร้อนเปลี่ยนไปมา ปัดตัวตีนมือเย็น เหมือนคนตายชื่อว่าเกี่ยวไฟติด ให้เอายานี้กินทาลูบหัวถึงตีนก็ห่มผ้าได้เลย

 ยาหอมสุคนธนะชนะลม ใช้ได้ทุกอย่างให้เอา เกสนา ๒ บาท โกฎหัวบัว ๒ บาท โกฎพุงปลา ๒ บาท ชะเอม ๒ บาท กานพลู ๒ บาท สุมุลละแวง ๒ บาท พิมเสน ๖ บาท ๓ สลึง อบเชย ๒ บาท หญ้าฝรั่น ๑ บาท อำพันทอง ๔ บาท ๒ สลึง ตำผงละเอียดใส่ขวดไว้ดื่ม กินแก้ลมวิเวียนอ่อนเพลีย และบำรุงหัวใจบำรุงผู้หญิงมีครรภ์และสำหรับคนเฒ่าแก่มีกำลังน้อย แก้ลมเจ็บเก้าเมาหัว ใจสั่น ปวดหลัง กินกับน้ำอุ่นน้ำเย็นได้ ก่อนอาหารทุกวัน ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟ

 ยาธาตุน้ำแดง ๑. เถาวัลย์เปรียงแห้ง ๑ กก. ๒. อบเชยอย่างดี ๑ กก. ๓. แก่นไม้ฝาง ๕ กก. ๔. การบูนหนัก ๕ บาท ๕. พิมเสน ๕ บาท ๖. เม็นท่อน ๒ บาทครึ่ง ๗. น้ำมันสระแหน่ ๑ ออนซ์ ๘. แอมโมเนียหอม ๑ ปอนด์ ๙. แอลกอฮอล์อย่างกินได้ ๑ ปอนด์ ๑๐. หัวน้ำตาล ๑ ขีด ๑๑. ยากันบูดตัด วิธีทำนั้นเอาเถาวัลย์เปรียง แก่นคือเนื้อไม้ฝาง อบเชย ๓ อย่างนี้ต้มน้ำประมาณ ๑๐ ปิ๊บ ถ้าทำมากน้อยเพียงใดก็แบ่งตามส่วนนี้ เช่นยาจำพวกการบูน พิมเสน เม็นท่อนเหล่านี้ เอาผสมแอลกอฮอล์ แอมโมเนียใส่ทีหลัง หัวน้ำตาลใส่ที่ยาต้ม น้ำมันสระแหน่ใส่สุดท้ายเลย จะทำหนึ่งในสิบก็ได้ ถ้าทำเสร็จแล้วต้องกรองเสียหลายครั้ง แล้วต้องรีบใส่ขวดไว้ ถ้าทำไว้แล้วทิ้งนานๆอาจเสียต้องใส่ยากันบูดด้วย ใส่ขวดแล้วปิดดีๆทิ้งไว้ทั้งปีก็บ่เสียแลฯ
สรรพคุณ ยาธาตุน้ำแดงขนานนี้ แก้โรคเจ็บท้องลงท้อง เป็นบิด ธาตุเสียธาตุพิการอาหารไม่ย่อย ท้องเสียบ่อยๆ กินได้ทุกคนทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ถ้าจำเริญทุกวันตุ้ยอ้วนทนแข็งแรงที่สุดฯ

 ยาขับลมสาน ขนานที่ ๑ เอาพริกน้อย ดีปลี จันทร์จี๋ หมากอี๋ หนักสิ่งละ ๑ บาท ใบปู่ต้น ๓ บาท รากแกง ๒ บาท ดอกบัวนาค ๕ บาท สารข้าวตอก ๑ บาท ตำผงละเอียดไว้ใช้ตามนี้ ขับลมสานหรือแก้พิษสานต่างๆ กินกับน้ำร้อนเวลาค่ำ ใจบ่ดีกินกับน้ำจันทร์ขาวจันทร์แดง ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวตัด ถ้าไอแห้งกินกับน้ำชะค่านต้ม ไอเสล็ดมากกินกับน้ำดีปลีและใบข่อยต้ม ไอเป็นเลือดกินกับน้ำไม้เกี๊ยะต้ม เมื่อขบปวดกินกับน้ำผีเสื้อน้อยต้ม กั๊ดขึ้นหลังกินกับน้ำใบเป้าหลวง ปูเลยต้ม เจ็บท้องกินกับน้ำข่าต้ม ตีนเย็นมือเย็นใส่กับน้ำปูนใสทา เจ็บหัวเมาหัวกินกับน้ำจักไคแช่น้ำข้าวจ้าว ตีนมือปองหรือว่าปองทั้งตัวใส่น้ำใบหนาดหลวงต้มกิน เจ็บหัวออกตาเอาใบบัวลาขาวตำกับข้าวจ้าวสาร แล้วใส่ผงยานี้ด้วย ๑ ช้อนโต๊ะ ข่มหัว ถ้ามีลมผิดเดือน กินกับน้ำส้มมะนาวและน้ำร้อน เป็นสานออกตามตัวและลำคอกินกับน้ำร้อนเนอ จงปฏิบัติตามทีบอกมานี้หาย เคยใช้กันมามากแล้วขนานนี้ฯ

 ยาแก้พิษสานในท้อง ให้เอากุกก่า ข่าขิง จันทร์จี๋ จันทร์บาน ลูกจันทร์ ปัชชะเมา ปังกี ลูกเหม้าระสี หนักอย่างละ ๑ บาท เกลือสินทอ ๘ บาท หอยทะระเผาไฟน้ำหนัก ๖ บาท ตำผงละเอียดแล้วกินตามจักกล่าวต่อไปนี้ ท้องเป็นก้อนเป็นดัน เป็นพิษฝีสานในท้องเจ็บกระวนกระวาย เจ็บเสียบอกสันหลังและเอว กินกับน้ำร้อน เป็นสานไอแห้ง ไอผอม ไอเป็นเลือดเป็นหนอง กินกับน้ำร้อนฝนชะเอมใส่ส้มมะนาวตัดกิน เป็นสานในท้องใส่น้ำเย็นทาท้อง เป็นลมสานเจ็บขึ้นหัวใส่น้ำรางคาว ข้าวจ้าวสารกินตบหัวล้างหน้าหลังอาหารทุกครั้งอย่าได้ขาดฯ

 ยาตัดรากสาน แก้พยาธิได้หลายอย่าง เอาพริกน้อย ๒ บาท ดีปลี ๒ บาท หัวขิง ๒ บาท หอมเทียม ๒ บาท ปูเลยแห้ง ๑๐ บาท เข้าหมิ้นแห้ง ๑๐ บาท หัวกำบิดแห้ง ๑๐ บาท เปลือกขี้เหล็กเผือก ๑๐ บาท เปลือกกาสะลองแห้ง ๑๐ บาท ตำผงผสมกับเกลือตัดพอเค็มแล้วให้กินตามวิธีนี้ ตัดรากสานกินกับน้ำไม้ฝางต้มเวลาเข้านอนทุกวัน แก้ลมท้องเต้นก็ได้ เป็นสานผอมแห้งแรงน้อย ซูบผอมอิดอ่อนหิวโรยบ่มีกำลัง เบื่ออาหาร ใช้ผสมกับน้ำผึ้งพอควร จำเริญกินวันละ ๒ เวลาเช้าเย็น ครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟฯ

 ยาสานกินผิดสาบผิด เป็นสานแล้วกินผิดสาบผิด ท่านให้เอาทเยนตังห้าหนัก ๕ บาท เครือจีจ้อหลวงทั้งใบแห้งน้ำหนัก ๑๕ บาท จุ่งจาริงแห้งหนัก ๓ บาท ดีปลี ๓ บาท หอมเทียมแห้ง ๓ บาท ขิงแห้ง ๓ บาท เทียนดำ ๑ บาท หวานหอมแห้ง ๑ บาท หญ้าขี้ตุ๊ดแห้ง ๑ บาท ใบเป้าหลวงแห้ง ๑๕ บาท ใบเป้าน้อยแห้ง ๑๕ บาท ใบเป้าตองแตกแห้ง ๑๕ บาท เปลือกมะปรางหวานแห้ง ๕ บาท ตำผงละเอียด แก้ลมกินผิดสาบผิด แก้พิษลมสานทำให้ลมขึ้นกั๊ดอกเจ็บท้อง เป็นลมขึ้นสันหลังลำคอ แล้วเจ็บหัวเมาหัว และแก้เบื่ออาหารต่างๆ ใคร่ฮากใคร่ทันใจบ่ดี กินกับน้ำร้อน ข้าวจ้าวสารแช่น้ำสุก แก้ไข้บ่หลบบ่สว่างไข้เว้นวัน เอาใบบัวลาขาวต้มใส่ยาผงกิน ผู้หญิงมีลมผิดเดือน จำเริญกินกับน้ำสุกทุกวัน เป็นลมคันและตุ่มคันเหมือนออกตามตัว ใส่น้ำเย็นกินทา เป็นลมขึ้นบ่รู้สึกตัว และไข้ขึ้น ใส่น้ำหม้อนึ่งให้เดือด กินลูบชักแต่หัวถึงตีน กินหลังอาหารครั้งละ ๑ ช้อนกาแฟฯ

 ยาแก้ไอสาน และไอเสล็ด ไอต่างๆให้เอาทุงกว้าง ๓ บาท เกลือสินทอ ๕ บาท โกฎหัวบัว ๕ บาท ลูกมะนะแห้ง ๕ บาท ลูกมะขามป้อมแห้ง ๕ บาท จันทร์จี๋ ๕ บาท หญ้าไข่เหา ๓ บาท หอยทะระเผาไฟหนัก ๑๐ บาท ชะเอ็มผงหนัก ๑๖ บาท การะบูน ๑ บาท ตำผงละเอียดกินตามวิธีดังนี้ ไอเสล็ด ไอผอม ไอหืด ไอหอบ ไอวัณโรค และโรคไปทุกชนิด กินกับน้ำร้อน เอาเกลือและส้มมะนาวตัดเล็กน้อย หรือเอามะนาวหั่นเป็นชิ้นแล้วจิ้มยาผง กินทุกวันๆละ ๓ เวลาฯ

 ยาถีบสาน มักเจ็บหัวเมาหัวลมสานนี้ ท่านให้เอาจันทร์จี๋ จันทร์บาน ลูกจันทร์ เทียนตังห้า การบูน พิมเสน รางแกง รางไก๊ หนัก ๑ บาทเท่ากัน ตำผงกินกับน้ำอุ่นไปทุกเวลาเมื่อเจ็บหัวเมาหัว ใจบ่ดี ตามัวตาฟาง จำเริญด้วยกันไปเนอฯ

 ยาติดลูกสาน หรือยาก๊อบหน่วยสาน ให้มันแตกและย้ายไป เอาใบหญ้าขัดมอน ใบหญ้าลับมืนน้อย ใบผักปราบผักเปลว ใบมะน้ำ ตำใส่น้ำข้าวจ้าวสารใส่น้ำเย็นก๊อบติดไว้เทอะฯ

 ยามะเร็งคุตลงเส่า สำหรับใช้บำรุงหัวใจก็ได้ แก้เจ็บดูกต่อข้อติด เอาเปลือกมะดึ่ง เปลือกไม้กาง ใบมะก๊อ ปังกี รากปิ๊ดปิวแดง ปูเลย ๖ อย่างนี้ตากแห้งหนัก ๑๐ บาท จุ่งจาริงผู้ ๕ บาท ตำผงใส่น้ำอุ่น กินก่อนอาหารหรือหลังอาหารทุกครั้งฯ

 ยาตัดรากสานเม็ด เอารากปิ๊ดปิวแดง ๕ บาท ใบเป้าหลวง ๕ บาท ใบเป้าน้อย ๕ บาท ใบปานเถื่อน ๕ บาท เข้าหมิ้นขึ้นตังมวลแล้วตำผงละเอียด เอาไม้หมากดูก ไม้แดง ไม้สัก อย่างละ ๗ บาท ฟันฟักต้มน้ำสามเอาหนึ่ง แล้วเอายาผงนี้ลงใส่ ปั้นเป็นเม็ดกินกับน้ำอุ่น หลังอาหารแล้วเอาน้ำเย็นทาที่หน่วยสานก็ได้

 ยาแก้วสารพัดนึก เป็นยาดีที่สุด แก้พยาธิได้ทุกอย่างตำผงละเอียด กินกับน้ำอุ่นวันละ ๓ เวลา ๑. พยอมหนัก ๘๐ บาท ๒. เปลือกโลกแดง ๔๐ บาท ๓. เปลือกมูกมัน ๒๐ บาท ๔. พิศนาศ ๔ บาท ๕. ปังกี ๒ บาท ๖. เปลือกกลุ่ม ๑ บาท ๗. เกลือสินเธา ๒ วิ้น ๘. อบเชย ๒ วิ้น ๙. ดีปลี ๒ วิ้น ๑๐. เปลือกหว่า ๒ วิ้น ๑๑. หัวข่าแกง ๒ วิ้น ๑๒. เป้าน้อย ๒ วิ้น ๑๓. ใบเป้าหลวง ๒ วิ้น ๑๔. ลูกจันทร์ ๒ วิ้น ๑๕. จันทร์บาน ๒ วิ้น ๑๖. หัวรางคาว ๒ วิ้น ๑๗. หวานหอม ๒ วิ้น ๑๘. ชะคาน ๒ วิ้น ๑๙. เปลือกข่าง ๒ วิ้น ๒๐. เปลือกทันขอดิบ ๒ วิ้น ๒๑. พริกน้อย ๒ สลึง ๒๒. การบูน ๒ สลึง ๒๓. ขิงแห้ง ๒ สลึง ๒๔. ยาดำ ๒ สลึง ๒๕. พญารากดำ ๒ วิ้น ๒๖. พญารากขาว ๒ วิ้น ๒๗. หัวเต่าแดง (หมายถึงสัตว์) ๒ วิ้น ๒๘. ประเสท ๒ วิ้น ๒๙. เปลือกลูกมะนะ ๒ วิ้น ๓๐. เปลือกลูกมะขามป้อม ๒ วิ้น ๓๑. เปลือกสมุนละแว้ง ๒ วิ้น ๓๒. เข้าหมิ้นขึ้น ๒ วิ้น ๓๓. เม็ดผักชีร้อม ๒ วิ้น ๓๔. ชะเอ็มเทศ ๒ วิ้น ๓๕. จันทร์จี๋ ๒ วิ้น ๓๖. รากไคร้เครือ ๒ วิ้น ๓๗. ใบกะวาน ๒ วิ้น ๓๘. รากปิ๊ดปิวแดง ๒ วิ้น ๓๙. เทียนดำ ๒ วิ้น ๔๐. เทียนขาว ๑ เฟื้อง ๔๑. เทียนเยาวะพานี ๑ เฟื้อง ๔๒. เทียนเข้าเปลือก ๑ เฟื้อง ๔๓. เทียนตาตั๊กแตน ๑ เฟื้อง ๔๔. เทียนแดง ๑ เฟื้อง ๔๕. โกฎหัวบัว ๑ เฟื้อง ๔๖. โกฎเชียง ๑ เฟื้อง ๔๗. โกฎก้านป้าว ๑ เฟื้อง ๔๘. โกฎปุ๋มปลา ๑ เฟื้อง ๔๙.โกฎกระดูก ๑ เฟื้อง ๕๐. โกฎเขม่า ๑ เฟื้อง รวมมี ๕๐ อย่าง ตำผงละเอียดใช้ตามปัญญาเทอะได้สารพัด ชื่อว่าพิศดารสารพัดนึกแลฯ

 ยาแก้ปากลิ้นเปื่อย ใช้ทาแก้ปากสุกปากเปื่อย ลิ้นแตกตุ่มออกในลิ้น เหงือกบวมปองเป็นหนอง ปวดเขี้ยว เด็กเป็นเม่าลิ้นขาว น้ำลายย้อย เอายาดังนี้ ๑. หอระดานกลีบทอง ๒. ลิ้นทะเล ๓. พิมเสน ๔. รากผักหวานบ้าน ๔ อย่างนี้เอาอย่างละ ๕ บาท ๒ สลึง น้ำนมผา ๓๑ บาท ๒ สลึง ตำผงละเอียด ไว้ป้ายที่แผลวันละ ๒-๓ ครั้งฯ

 ยาเกี่ยวอย่างดี ใช้ยาเป็นเกี่ยวตะคิวขึ้นตามเนื้อตัว บิดขึ้นในลำไส้ในท้อง ตีนมือหลุๆฮากๆเกี่ยวติดเย็นไปทั่วตัว ให้ต้มเดือดๆกินจำเริญ เอาผิวมะกรูด ๗ ผิว ข่า ๗ แว่น หัวตองตึง ๗ หัว พริกแดงหลวงเผาไฟให้ไหม้ ๑ แก่น น้ำปูนใสเป็นน้ำ ต้มกินต่างน้ำหายทันทีฯ

 ยาขาง ๑๒ จำพวก แก้ขางปากเปื่อยปากเหม็น เจ็บปาก เจ็บคอ ร้อนคอ น้ำลายย้อย ไอขางทรางเด็กตัวร้อน หัวร้อน ท้องร้อน ผอมแห้ง เบื่ออาหาร ร้อนในกินน้ำบ่อยๆ เป็นขางกินน้ำมากเอา ปังกี จีปุก เปลือกกอก เปลือกหวีด บัวบก หัวผักหนาม หัวถั่วปู อย่างละ ๑ ฮ้อย ๖ บาท ตำผงข้าวจ้าวสารลูบใช้กินวันละ ๒-๓ ครั้งฯ

 ยาแก้เหน็บชา เอาข่า ปูเลย เป้าหลวง เป้าตองแตก เท่ากัน ตำผงละเอียดทั้งดิบ แล้วแบ่งสามส่วน พริกน้อยดำ ๑ ส่วน ตำผสมกันเป็นผงแช่น้ำเหล้าทากินกับน้ำอุ่นดีนัก ทดลองแล้วได้ผลฯ

 ยาแผลตุ่มหนอง เป็นตุ่มพัวะเน่ามีแต่หนอง ดูดจนแห้งดูดพิษด้วย ลาคอบเจ็บหน่อย เอายอดมะกล้วย ยอมมะก๊อ ยอดมะขามป้อมดิน หญ้าน้ำหมึก ข้าวสารตำจนละเอียดฯ

 ยาไก่ดำ เป็นยาแก้มะโหกแรงหัก ตำรานี้มีค่าสืบกันคนละ ๕๐ บาทเนอ ให้เอาจุมป๋าลาว ๑ ปัน แก่นขี้เหล็ก ๑ ปัน รากตีนเป็น ๑ ปัน ลูกมะเขือแจ้ ๑ ปัน ฟักแล้วน้ำใส่หม้อเคี่ยวให้ขุ้นๆ แล้วเอาเทียนตังห้า ๕ บาท พริกน้อย ๕ บาท ดีปลีหนักแถบปลายสลึง ดอกจันทร์หนักแถบปลายสลึง รากปิ๊ดปิวแดงหนักสองแถบปลายสลึง รากมะเขือแจ้ดินแถบครึ่ง ยาดำ ๒ แถบครึ่ง หัวขิงหนักแถบครึ่ง ตำผงละเอียด ใส่น้ำที่เคี่ยวนั้นผสมดีแล้ว ปั้นเป็นลูกไว้กินจำเริญ กับน้ำอุ่นก็ได้และดองสุรากิน หายมะโหกเจ็บหลังเจ็บเอว จะอ้วนท้วนตุ้ยดี ถ้าว่าต่อแตนขบเด็ดๆ เอายานี้ใส่หายทันใจยานี้วิเศษนักแลฯ

 ยาบวมปองของพรมพราย รับรองว่าดีที่สุด เอามอนในลูกมะซัก แก่นในส้มป่อย มอนในแก่นมะข่าง หัวมะหนิ้วหมู หัวขิง หอมเทียม ชั่งเท่ากัน ๑. พริกน้อย ๒. ดีปลี ๓. เทียนดำ 6อย่างข้างต้นนั้นขั้วพอเหลือง ส่วน ๓ อย่างบ่ต้องขั้ว เมื่อหาเครื่องพร้อมแล้ว ให้ตำวันอังคารเวลา ๑๓.๐๐ น. เป็นต้นไป เป็นผงแล้วตั้งขัน มีสวยดอกไม้ ๘ สวย เทียน ๘ คู่ ผ้าขาวผ้าแดงเบี้ยปันสาม หมากปันสาม ควักข้าวเปลือกข้าวสาร เงิน ๖ บาท ตั้งขันกิน ให้กินกับน้ำอุ่น ทาด้วนน้ำปูเลย หรือน้ำข่า น้ำปูนใสก็ได้ กินวันละ ๒ เวลา ครั้งละครึ่งช้อนกาแฟ เวลาตั้งขันจงสัจจอธิษฐานกิน ถ้าหลุลงนักกินหยุดเวบา หยุดยาหาเนอ ใช้ได้ผลมาแล้วสืบมาก็ยากที่สุด

 ยาจู้ลมอัมพาต ๑. หญ้าจิยอบ ๒. หวานนางคำ ๓. ใบขี้เหล็กหลวง ๔. การบูนจีน ๕. ใบส้มป่อยดิบ ๖. ปูเลยดิบ ๗. ใบมะขามดิบ ๘. หญ้าเอ็นอ่อน ๙. ใบมะโอ้งนก ๑๐. หัวข่าดิบ ๑๑. ใบทองพันชั่ง ตำละเอียดห่อป๊กผ้าหม้อนึ่งจู้ทั้งเช้าและเย็น

 ยาลมสาน อย่างดีเกลือเน่า ๑ บาท การบูน ๒ บาท แก่นจันทร์ ๒ บาท จันทร์จี๋ ๒ บาท จันทร์บาน ๒ บาท ลูกมะเกสึ ๓ บาท ขิงแห้ง ๓ บาท เปลือกมะริดไม้ ๔ บาท เข้าเย็นใต้ ๕ บาท ลิ้นทะเล ๔ บาท ปุยแกง ๔ บาท เข้าเย็นเหนือ ๔ บาท ปูเลย ๔ บาท หัวค่าแดง ๔ บาท อ้อขาว ๔ บาท อ้อลาย ๔ บาท มะบ้าหนัง ๓ ลูก เอาในมันขั้วพอสมควรบ่ให้ไหม้พอเหลือง ตำผงใส่ขวดไว้กินเวลาเข้านอน ๑ ช้อนกาแฟ ลมสานหายแลฯ

 ยาแก้สะป๊ะพิษ เอาขี้เหล็ก ใบบัวลาดำ ใบผาแป้ง ใบสีเสื้อน้อย จุ่งจาริง ห้อมเกี่ยว อย่างละปันตำแช่ไว้สามคืน เอาน้ำมันเคี่ยวให้ข้นแล้ว เอาขิงฮ้อยหนึ่ง พริกน้อย ๕ บาท เทียนดำ ๑ บาท ตำผงลงใส่ จักทำเป็นน้ำมันนวด ให้ใส่ขี้ผึ้งกับน้ำมันงาใส่แผลดีนักแล เอาเม็นท่อนใส่เล็กน้อย ขิงนั้นฝนใส่น้ำหม้อหนึ่ง

 ยาลูกลืมแม่ หรือยาดองเข้าพรรษาสามเดือนดังนี้ ๑. เอารังผึ้งขนาดมีไข่นึ่ง ๒. เอาแป้งเหล้า ๓ ลูก ๓. เอารากปิ๊ดปิวแดง ๓ ฮ้อย ๔. เอากล้วยน้ำนมนึ่ง ๓ หวี ๕. เอาข้าวสารข้าวกล่ำ ๑ แคงปันนึ่งเสียแลฯ

 ยานิ่วอย่างดี ได้ทดลองแล้วรับรองว่าออกมาได้ทีเดียว ให้เอา รากบัวลาขาว รากบัวลาดำ รากปานเถื่อน รากมะริดไม้ รากมะเขือแจ้ หัวพุทธสร เฟื่องเข้ากล่ำ หญ้าไซ ต้มใส่ข้าวจ้าวกินนิ่วออกมา ถ้านิ่วขำรูลึงค์เอาเปลือกงิ้วดอกแดง หัวมะหนิ้วหมูใส่ข้าวจ้าวจำเริญ

 ยาก๊อบติดแก้พิษ เป็นพิษผีโป่งผียำผีกะ ตู้รองของร้ายของคนของผีสะป๊ะ เจ็บท้องปวดท้องได้หมด เอาพริกน้อย ขิง หอม ปิ๊ดปิวแดง ดองดึง หน่วยสีเสือน้อย หัวรางคาว ใบห้อมเกี่ยว ปูเลย ใบหนาด เท่าๆกันตำผง แล้วใส่น้ำอุ่นสุรากินทา ก๊อบติดทีเจ็บปวดเทอะ ยานี้ให้ตำวันอังคาร เอากถานี้เสกขณะจักตำว่า “อุ่งบิดบิด อุ่งบิดปิ๊ด อุ่งนาวา อุ่งสวาหาย อุ่งสะปะปิ๊ด อุ่งสะป๊ะไฟ อุ่งพง อุ่งภัย อุ่งสะปะ สะวะสะวาหาย” มนต์ ๗ ที เมื่อจะเอาก๊อบเสกกถาว่า “เอ้กะเอ้เตเอ้มังเอ้วะ สวาลัวะสวาลัวะ” เสก ๗ ทีวิเศษยิ่งนัก สำหรับยันต์ถ้าใครต้องการค่อยมาหาเป็นส่วนตัวเนอ

 ยาพระมหากัจจายนะเถระเจ้า ตำเป็ฯผงใส่ผะอบไว้แล้วบูชาพระมหากัจจน์เถรเจ้าแล้วกินทุกวัน กินได้ ๗ วัน เสียงดี กินได้ ๑ เดือน มีมหาปัญญายิ่งนัก กินได้ ๒ เดือนพยาธิในตัวหายหมด กินได้ ๓ เดือนมีผิวพรรณวรรณอันงามดี กินกับน้ำผึ้งน้ำนมดีแล ให้เอาพริกน้อย ดีปลี ใบมะกล่ำเครือ ใบปานเถื่อน เอาอย่างละเท่ากันตำผงกินวันละ ๒ เวลาเช้าเย็น จำเริญทุกวัน

 ยานางมโนรา ตำรานางมโนราฝากไว้กับเจ้าฤษีว่า ถ้าเจ้าสุทนมาตามหา ให้เอายานี้ให้เจ้าสุทนไปใช้กิน ใช้ทาตีนแล้วไปตามหาเทอะเนอ เอามะฟักขม 1ฮ้อย พริกน้อย 5 บาท ขิง 5บาท เปือกมะบ้าบาทเฟื้อง หัวมะขี้อ้นบาทเฟื้อง ตากแห้งตำผง ห้อมเกี่ยวเป็นน้ำปั้นเป็นลูกไว้กินทาหาย พยาธิตังมวลได้ฯ

 ยาอายุวัฒนะวิเศษ ให้เอามะนะฮ้อย 1 มะขามป้อมบาท 1 ขิงแกงบาท 1 หัวฮางคาวบาท 1 น้ำปะทาบาท 1 ดีงัวคำบาท 1 น้ำผึ้งบาท 1 ตำผงแล้ว ผสมเป็นลูกเท่ามะแคว้งไว้แล้ว ให้มีขันดอกเทียน 5 คู่บูชาแล้ว เอากถานี้เสก 108 ครั้งว่า “นะโมพุทธายะ 3 ทีแล้วว่า โอมสะหลีวิสิทธิวิชา ฆะรัสสาพัทโธ มะธิยันติ สะหะสัมพะเฆสวาหะ” เสกแล้วเอาออมที่ใส่ยาไปฝังข้าวเปลือกไว้ 1 เดือน มากินจำเริญได้ 7 วันมีผิวพรรณวรรณะงาม กินได้เดือน1 มีแรงดั่งลมเพชรหึง พยาธิ 8 จำพวกหาย กินได้ 2 เดือนกำจัดเลือดลมตามืดตามัวหาย กินได้ 3 เดือนท่องจำแม่นยำเรียนไว้ได้ 700 กถา กินได้ 4 เดือนรู้พระไตรปิฎกตังสามจบหมด กินได้ 5 เดือนเป็นบ้าเป็นใบ้เป็นง่าวก็หาย กินได้ 6 เดือน ตาแจ้งหูดีเขี้ยวฟันบ่หล่อน กินได้ 7 เดือนจบไตรเวทตังมวล กินได้ 10 เดือนแก้ปริศนาปัญหาได้หมด กินได้ 11 เดือนมีเตชะฤทธิ์หาผู้จักผจญบ่ได้ กินได้ 12 เดือนพยาธิในตัวหายหมด แม่นว่าท้าวพญาพระมหากษัตริย์ ก็มารักชอบมาสู่มาหาและได้จากลังกาทวีป ผู้ใดได้เห็นได้ใช้แล้วอย่าปิดอำไว้ ถ้าอำไว้ให้ฉิบหาย รู้เห็นแล้วบ่เชื่อฟังก็ให้ฉิบหาย ให้ได้เล่าสืบเผยแพร่สู่กันไปมากๆเนอ

 ยาอายุวัฒนะ ขนานนี้สำหรับแก้โรคเส้นประสาท ลมออกหูออกตาหูหนวกตาลาย ลมบ้าหมูขับลมให้ตดออกเสมอ เป็นยาดีแท้ๆ กินครั้งละลูกมะทันเวลาเช้าตื่นนอน เข้านอนเป็นยาระบายลมเล็กน้อย เอาราผักอี่ปู่ลืมแกง หัวมะนิ่วหมู ชะค่าน รากปินหนุ่ม จุ่งจาริงผู้ รากผักแค รากผักแคบผู้ ใบลายย่อยๆนั้นแหละ พริกน้อย หัวแกง 8 บาทเท่ากัน ใช้ดิบตำตากแห้งแล้วชั่งผสมน้ำผึ้งจำเริญโรคบวมปองก็ได้เนอฯ

 ยาขี้คู่หายใจฝืด อย่างดีผู้ใดเป็นขี้คู่นั้นมักลำบากอย่างที่สุด หายใจบ่ใคร่ออก อิดเหมือนดั่งจักเสี่ยงชีวิตนั้น เอาใบหญ้าห้อมเกี่ยว หอระดาน ทุงกว้าง รากมะโว่หว่าน รากมะนาว ซอยชั่งเท่ากันตำผง แล้วเอาไม้มะทันแป๋งหลัวโบ๊ะผ่าทางวันตกเรือน เผาเป็นถ่านครึ่งยาแล้วผสมกัน

 ยาตีลูกนิ่วแตก เอาน้ำมะนาว น้ำมะเฟือง น้ำลูกสับปะรด(มะขะหนัด) น้ำปูนใส น้ำเหล้า เอาน้ำตังห้าผสมกันอย่างละเท่ากัน กินแก้ลูกนิ่วแตกออกมาฯ

 ยาถ่ายพิษผี และถ่ายลมพิษลงดี ทดลองแล้ว เอาพริกน้อย ๑ บาท เทียนดำ ๑ บาท ข้าวจ้าวสาร ๓ บาท มอนในมะข่าง ๑ บาท ส่วนมอนในมะข่างต้มกับหลัว ๓ น้ำ ต้มกับถ่านเสีย ๑ น้ำ ต้มกับถ่านนั้นใส่น้ำตาลลำพูนสักเล็กน้อย เพื่อฆ่าธาตุมะข่าง ตำผสมกันปั้นเป็นลูกเท่าลูกพุทธสร กินกับน้ำอุ่นเวลาเข้านอนให้กลืนเอา ไฟท้องอ่อน ๓ ลูก จึงถ่ายลมดีเนอฯ

 ยาถ่ายพยาธิทันใจ ถ่ายดีทันใจเลือดลมร้ายทั้งหมด อาจมถักด้าง ไข้บ่หลบบ่สว่าง กินข้าวบ่ลำปวดหัวปวดเอว จักสร้างยาให้เอา หอมเทียม ๑ บาท หัวขิง ๑ บาท เทียนดำครึ่งบาท มอนในมะข่าง ๑ บาท มะขามสุก ๑ ฮ้อย ๕ บาท ส่วนมอนในมะขางต้มเสีย ๓ น้ำ น้ำถ้วนสามนั้นเอาน้ำอ้อยก็ดี น้ำตาลแพ่งก็ดีใส่ต้มเพื่อฆ่าธาตุมะข่าง ถ้าแล้วให้เอาตาผสมกัน เกลือตัด กินเท่าลูกมะนะ สำหรับละอ่อนกินเท่าลูกมะทันลงดีแท้แลฯ

 ยาแก้พิษงูสะป๊ะ และแก้พิษสะป๊ะ ให้เอากาฝากหนำแน้ กาฝากทึง กาฝากมะตึ่ง กาฝากมะนาวฝนกิน เฒ่าแก่เล่าสืบกันมาว่าเป็นยาดีที่สุดถ้าได้กินยานี้ยบ่ตายเนอฯ

 ยากานเลือดลมขึ้น ตามืดแม่กำเดือนเลือดขึ้น เอายานี้ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวตบหัวกินช่วยหน้า ให้เอาจันทร์ขาว จันทร์แดง ลูกจันทร์ ทุงกว้าง เขากวาง งาช้าง เลือดแรดเท่านี้ฯ

 ยานัดถ์ลมขึ้น แก้เป็นปิเวลาประสูติลูก แก้ไอแห้งเลือดออกตามเก๊า เขี้ยวฟัน เจ็บเหงือก เลือดออกปากจมูก ใช้สูบนัดถ์ ใช้อม ใช้กินได้ หรือจะว่าเป็นนัดถ์ปราบลมก็ได้ ให้เอาพริกน้อย เทียนดำ ดอกจันทร์ ลูกจันทร์ ชะเอม คาเชียงซี จักไค มหาหิง พรมเสน เท่ากันตำเป็นผงละเอียดที่สุด ใช้ได้สะป๊ะตามแต่จะใช้แล

 ยาตัดรากฝีสาน จันทร์จี๋ จันทร์บาน มะนะ ดอกบัวนาค ปังกี ดีปลี หัวขิง เท่ากันตำผง กินกับน้ำรากหอมขาว หอมแดงเนอ ถ้าบ่ขบบ่เจ็บปวดหายแท้ๆ ก่อนค่อยกินยาตัดรากขนานนี้

 ยาสะป๊ะพิษผีเกี่ยวผี เป็นยาแก้พิษผีเกี่ยวผีและพิษสะป๊ะ ยาเกี่ยวโป่งจามลองของร้าย ถูกผีหลิมผีสะป๊ะว่าพิษตังมวล สะป๊ะโป่งเข้าข้อก็ดี เอาบัวลาดำ พริกน้อย หัวขิง ปูเลย รางคาว มะข่าง หัสสะคืน หวานหอม หวานมหานิน ใบหุ่งเห็บแดง ปิ๊ดปิวแดง เทียนตังห้า แก่นผักกาด ห้อมเกี่ยวเงิน ห้อมเกี่ยวคำ เท่ากันตำผง หัอมเกี่ยวเป็นน้ำ ฝนมหาหิงใส่น้ำห้อมเกี่ยว ผสมกันปั้นลูกไว้ ถูกโป่งกนิกับน้ำร้อนน้ำสุรา กั๊ดเสียบกินทันใจ อยากรู้ว่าพยาธิในตัวเป็นผีเยียะให้ใส่น้ำหม้อนึ่งใช้ก็รู้ คือเหม็นเขียวเหม็นเอียนฯ

 ยาถ่ายนิ่วมุทขืดของร้าย เป็นยาชะนิ่วชะมุทขืด สะป๊ะตู้ลองของร้ายตกออกหมด ให้เอาส้มมะขามเปียกเท่าไข่เป็ด ใส่ถ้วยน้ำฟั้นให้เหลว แล้วเอาเกลือค้างใส่ให้เค็มหน่อย (ต้นกาแกดทั้งต้นเปลือกรากใบดอก) ใส่เล็กน้อยพอสมควรแล้วเอาปูนผง ดินไฟขี้ยองข่า กาแกด ๕ ต้น แล้วฟั้นกับกันเอากถาบทนี้เสก ๗ ทีว่า “สัพพาสีวิสะ ชาตินัง ทิพพะมันตาคะทัง วิยะยันนาเสติ วิสังโฆรัง เสสัญจาปิ ปริสสะยัง อานักเขตตัมหิ สัพพัตถะ สัพพะทา สัพพะปาณินัง สัพพะโสปิ นิวาเรติ ปริตตันตัมภะณะมะเห” และเอายานี้กินตกและแม้ว่ามีเหล็กมีทองและนิ่วก็ตกออกหายแล

 ยาสะป๊ะพิษ เป็นยาใช้สะป๊ะพิษตังมวล เจ็บโป่งยำตู้ลองของร้าย สะป๊ะผีใส่คนใส่ลมตังมวลก็ได้ กินกับเหล้าน้ำอุ่นก็ได้ ใช้ทาก็ได้ให้เอาใบมะข่าง หัสสะคืน ปิ๊ดปิวตังสอง ยอดหนาด ยอดสีเสื้อน้อย ห้อมเกี่ยว เข้าหมิ้นขึ้น ปูเลย พริกน้อย เทียนดำ มะเขือป้าดอกดำ จุ่งจาริงผู้ ชั่งเท่ากันตำผงละเอียดไว้ใช้

 ยาแก้ท้องร่วง ตัดเอาเล็บมือผู้ป่วย ตับหมาก สีเสียด เอาใส่ในเข้าเผาแช่น้ำกินแลฯ

 ยาดับพิษ แก้ตุ่มลี้ออกก้นมือดับพิษได้ทุกอย่าง ๑. รากมะแคว้งขาว ๒. กิ่งกาสลอง ๓. อ้อยคำ ๔. ปิ๊ดเตาะ ๕. หญ้าหนวดเสือ ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินเทอะ

 ตำรายาตา เอาเปลือกผักอี่ลืม ๕๐ ขิงแกง ๕๐ เองจันทร์ขาว ๕๐ พริกน้อย ๑๑ เม็ด บดให้ละเอียดปั้นเป็นลูกไว้แช่น้ำเย็นใส่ตา เป็นตาต้อ ตาแดง ตาต้อเล็บ ต้อนกยูง ต้อวิฑูร ต้อเนื้อใส ใส่ยานี้แล้วหายหมดแลฯ

 ยาตาขนานเอก เอามะนาวบีบเอาน้ำเคี่ยวให้ข้นไว้ แล้วเอาลูกมะข่าง ๑๒ ลูก ขิงแกง ๓ ซีก สานจอด ๑ ซีก หาง ๑ ซีก น้ำมันงา ๑ เสี้ยว น้ำเปลือก ผักอี่ลืม ๓ ซีก ยาตังมวลบดให้ละเอียดที่สุด แล้วผสมด้วยน้ำมะนาวที่เคี่ยวไว้ดีแล้ว กลางวันตากแดดกลางคืนตากเหมย ให้ครบถ้วน ๑๒ วัน แล้วปั้นเป็นลูกก้อนไว้ขนาดเม็ดพริกน้อยไว้ใช้ ถ้าเต็มใจจักยาให้เอาก้านปูจิยานี้ ใส่ตาเทอะหายหมดแล แม้ว่าตามืดตาบอดได้สัก ๓๐ ปี ก็แจ้งมาอย่างเก่า และจักตอบคุณหมอตา เบื้องละ ๓๐๐ เงินรูปี ถ้าว่าบ่ตอบคุณหมอครบถ้วนตามนี้ตาก็จักคืนมาอย่างเก่า ยานี้วิเศษยิ่งนัก ผิว่าเป็นตาต้อแดงต้อด่าง ต้อด้วง ต้อเล็บ ต้อก้นหอย ต้อหิน ต้อจักร ต้อมะฟัก ต้อตาไก่ ต้อกระจก ต้อจิ้น ต้อเป็นใย และตาฟางตังมวลมี ๑๓ จำพวกก็หายแลฯ

 ยาตาเกล็ด ตาเป็นเกล็ดแม้ว่าบ่เห็นอะไรก็แล้ว พอว่าแก้วตาบ่หล่มเสียนั้นจักยาให้เอา เกล็ดลิ้น หิงเหม็น ดีงู ดีหมี ดีปลาผา ทุงกว้าง งาช้าง ฝนตก น้ำนม ถ้าผุ้ชายเอาน้ำนมผู้หญิง ถ้าว่าหญิงเป็นให้เอาลูกเป็นผู้ชายมาใส่เทอะ ให้กำยาให้กิน จักกินเกลือให้ขั้วเสียก่อนเนอฯ

 ยาตาต้อ พริกน้อยแก่นหนึ่ง หอมเทียมกลีบหนึ่ง ตัดเป็นสาม เอาใบปูดินสามหาง ควยงูน้อยสาม งูหลวงสาม ตำน้ำมันงาเป็นน้ำใส่ตาฯ

 ยาตาเกล็ด เอาดอกใหม่ขาว รากเองจันทร์ขาว หินส้ม รากทำทอก ฝนใส่น้ำจิตาล้างหน้าหายฯ

 ยาตัดตาต้อ เอาหัวพุทธสรฝนใส่น้ำเกลือตัดใส่หาย ลักษณะเจ็บตาตังมวล อันเกิดกับโรคผิว่าต้อจับอยู่ น้ำตาแห้งหมอง เจ็บมากเกิดแต่ลม ผิว่าแดงร้อน น้ำตาตกอาบหน้าอยู่ เกิดด้วยดี ผิว่าเป็นขี้ตาออกเมอะมะ น้ำตาออกคันพ่องนั้น เกิดเพื่อเสล็ด แดดร้อนตาเป็นสายเลือดนั้น เกิดเพราะเลือดแล จักยาให้เอาน้ำนมงัว เกลือสินเธา ผสมกันบดยังครกเหล็กหรือทอง เข้าหมิ้น ดีปลี บดกับกันให้อ่อนละเอียด ปั้นเป็นลูกไว้ใส่เทอะ เจ็บตาดั่งจักแตก ดั่งไม้ปักไม้แทง เอานี้ใส่หายเจ็บตาเพราะดีนั้น เอาเปลือกมะม่วงกาสอ ชะเอ็ม เข้าหมิ้น รากมะกล้วย ชำพอเท่ากันเคี่ยวสามบวยเอาหนึ่ง แล้วเอาน้ำผึ้งน้ำตาลลงคนไว้ให้เย็นแล้วเอาผ้าขาวปกตาแล้วเอาน้ำยารดนอกผ้า ให้รอดเข้าตาหาย เจ็บตาเพราะเสล็ด เอาเข้าหมิ้น พันธุ์ผักกาด บดใส่น้ำเย็นใส่ตา เมือ่จะเอายาตาตังมวล เมือ่เช้าเอายอดเอาใบ กลางวันเอาราก เมื่อค่ำเอาแก่น จักหาเอาตาอย่าถือไปป่าช้า ศาลาจอมปลวก ที่น้ำห้วย เมือ่ได้แล้วเอาอิติปิโสสรุป ๓ ทีเทอะ อันหนึ่งตาต้อเอามะขามป้อมมาตำห่อผ้าขาวข่มหัวหาย

 ยาตาแจ้ง เอายอดเดื่อป่อง ควยงูน้อย ฝนตกน้ำเย็นใส่ตาฯ

 ยามหากำลังค่าง ให้เอา 1. ม้าสามตอน 2. กำลังช้างเผือก 3. หลัวสามเกวียน 4. มะเขือแจ้ดิน 5. ชะค่านขึ้นหน้าผา 6. รากปิ๊ดปิวแดง 7. กำลังควายหงาน 8. ดอกจันทร์ 9. ดีปลี 10. จันทร์จี๋ 11. จันทร์บาน 12. พริกน้อย 13. เครื่องเทศตังมวล คือที่ขายเป็นซองมีหลายอย่างในนั้น 14. ค่างเป็นตัวเผาขนออก เอาทั้งตัวอย่าแบ่งออก แล้วฟันฟักตากแดด ยาทั้งหมดตำเป็นผงละเอียด 1 ช้อนใช้ดองสุรา 1 ขวด เวลากินเป็นผงหนึ่งช้อนกาแฟ กับน้ำอุ่นน้ำเย็น เด็กอายุ 10 ปีขึ้นไปกินได้ ผู้ใหญ่กินมากๆ หรือจะใส่น้ำผึ้งยิ่งดี กินวันละ 3 เวลาก่อนอาหารหรือเวลาใดได้ ได้ทดลองใช้กันแล้วขาย 1 ช้อน 1 บาท มีไม่พอขาย ถ้าหากใครต้องการจะปรุงให้ หาค่างมาให้ข้าพเจ้าจะหาครัวยาข้างบนนี้ให้ฯ
สรรพคุณ ยานี้แข็งแรงยิ่งนัก เจ็บหลังเอวหาย เลือดลมดีรับประทานอาหารได้อร่อย อยู่ดีสบาย เหงื่อมากแก้เจ็บท้องกั๊ดท้อง เป็นยาทำให้อ้วนขึ้น รับรองมีกำลังแรงตลอดไปแลฯ

 ยาแก้เลือดลม กู้ดิน 3 บาท ชั่งจันทร์แดง 1 บาท จันทร์ขาว 1 บาท จันทร์ผาแกง 1 บาท จันทร์จี๋ 1 บาท ควยเกี่ยง 1 บาท ดอกสารภีควาย 2 บาท หวานหอม 1 บาท ลูกรัก 1 บาท ชะเอ็ม 5 บาท ลูกจันทร์ 1 บาท จันทร์บาน 1 บาท ดอกบัวนาค 1 บาท โกฎหัวบัว 1 บาท การบูน 1 บาท โกฎดูก 1 บาท ดอกคำยวง 5 บาท เกลือสินเธา 1 บาท เกลือสินทอ 1 บาท ตำผงละเอียดปรกติกินกับน้ำเย็น ไข้ร้อนในกินกับน้ำจันทร์ตังสอง ไข้นอกร้อนในเย็น กินกับน้ำข่าขิง ลูกจันทร์ฝนตกน้ำอุ่นกินกับยา ละอ่อนผู้ใหญ่กินได้ ครั้งละ 1 ช้อน ชนะลมตังมวลแลฯ

 ยานัตถ์ปราบลมพิษ ใช้ห้ามลมพิษลมขึ้น ให้เอาจันทร์ตังสอง เกสรดอกบัว ชะเอ็มเท่ากัน บดละเอียดที่สุด เป็นนัตถ์ดมสูบแลฯ

 ยาลมปองอัมพาต ขึ้นข้างซ้ายขวากั๊ดอก เอารากเป้าทั้งสอง รากจีจ้อตังสอง รางคาวไลคำ รากปูลิงนก ปิ๊ดปิวแดง เท่ากันตำผงใส่น้ำอุ่นกินฯ

 ยาลมสั่น สั่นไปตามตัวตีนมือ เอารากสุนน้อย ไม้สุนหลวง เปลือกเสี้ยวหวาน เสี้ยวส้ม ไม้ปานเถื่อน ต้มกินและอาบเนอฯ

 ยาเจ้าหมอโกมารภัทร์ เป็นยาจะช้ำหักโก๊นช้ำใน เมื่อเทวทัตกลิ้งหินใส่ตีนพระบาทของพระพุทธเจ้า เจ้าหมอแต่งยานี้ใส่หายว่าดังนั้น ให้เอาเปลือกเติ่ง เปลือกง้วนหมู รากสีเสื้อ เข้าหมิ้นขึ้น ปูเลย ขิงแกง เท่ากันตำผงละเอียด ผสมน้ำมันงาทาเนอฯ

 ยาตุ้ยพีดีงาม เอาไม้เติ่ง จุ่งจาริง หัวผักหนาม หัน แดง เปลือกหางว่าน ไม้ขะจาวเนื้อเหลือเท่ากัน ตำผงใส่น้ำผึ้ง อ้อย กินตุ้ยพีสัตว์ทั้งหลายกินก็ตุ้ยพีดีงามแล

 ยาสันนิบาตปากกั๊บ เอาจีปุก รากผักหวาน ขัดมอน ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวสารกิน อีกขนานหนึ่ง เอาจีปุก รากผักดีด รากอิมคิม ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินแล้วเอาใบผาแป้ง หอมบั่วแดง แป้งเหล้า ตำก๊อบชักตีนตังสอง

 ยาลมขึ้น ลมขึ้นคอซัดแทบ วาตีนมือกระด้างคางกั๊บ เอาเข้าหมิ้นขึ้น ปูเลย ใบส้มป่อย มะลิว พันธุ์ผักกาด ขิง ตำด้วยกันแล้วห่อผ้าจ้ำมือจู้แต่คอลงมาเทอะ

 ยาเรื้อนขี้ช้าง เอามะขี้กา มาควักในเสียแล้วเอาขี้ช้างใส่ น้ำมันงาเป็นน้ำ ยาดำตัดเล็กน้อย อุ่นไฟไว้ทาเทอะ

 ยาลูกบ่ตกรกบ่ออก ลูกตายในท้อง เอารากหญ้า ช้างน้อย รากนมแมว ฝนใส่น้ำมะพร้าวกินตกออกมาทีเดียวแลฯ

 ยาเลือดออกปากออกจมูก เอารากเบ็นจาย รากกางแดง รากเดื่อดิน เคี่ยวเป็นน้ำกินหายแล

 ยาขี้คู่ เอาง้วนหมู กาสะลอง ไม้ส้มเห็ด ขางหัวหมู ตำผงแล้วปั้นเป็นลูกก้อน เกลือนางตัดถ้าบ่มีเอาเกลือเรากินทุกวันขั้วเสีย ตัดน้ำมะนาวเป็นน้ำจำเริญหาย

 ยาสันนิบาตบ่ปาก เอาจุ่งจาริง เชียงคิ ใส่น้ำต้มเคี่ยวแล้วตักไว้ ทุบอ้อยดำแช่ให้กินปากออกมาแล

 ยาคู่ขะยือ เอาหัวทุน 20 หัว ส้มป่อยขั้ว 10 รากกระจาย รางแกง พริก ขิง หอมบั่ว ชะเอมตัดเล็กน้อย น้ำผึ้ง ทำเป็นลูกไว้กินหายแล

 ยารากเลือดลงเลือด เอาไม้ไร่ลิน มะหนุนเทศ 7 ใบ ต้มกินหายว่าดังนั้นแล

 ยากัดเสล็ด เอาดีปลี เทียนดำ ปังกี ปูเลย เข้าหมิ้น หอมเทียม พริกขิง ง่าง้องไฟ สีเสื้อ เกลือนน ปูนตัด ใส่น้ำมะลิกินหาย

 ยามะโหกเลือด เอารากทองหลาง รากผากควาย ใส่น้ำต้มเคี่ยวกินหาย

 ยาละอ่อนไอ เอาใคน้ำเปลือกปันแข แช่กิน 3 กลืน ตบหัวอาบหายแล

 ยาลูกอ่อนมูกเลือด บ่รู้หายเลย เอาข้าวสารมาขั้ว บดกับยางกล้วยตีบปั้นเป็นลูกห่อผ้าแช่น้ำไว้ ฝนขางปอยตกเผาขางสู่กินหาย

 ยาผ้ำ เอาเปลือกทองหลาง หัวเข้าหมิ้นตำใส่น้ำมันหมูป๊อกฯ ป้ากหนึ่งเอาใบกลุ่ม เข้าหมิ้นตำหมกไฟป๊อกหายแล

 ยาสันนิบาตตาแดง เอารากพร้าว รากตาล รากขะหนุนเทศ ผากควาย เดือบ่อง ข้าวแช่น้ำกินฯ

 ยาสันนิบาตกำมาย เวลาป่วยกำมือแล้วมายมือๆ เอารากไม้เกี่ยว รากง้วนหมู รากบง ฝนกินเนอ

 ยาลมก้อนท้องป่อง เจ็บอย่างปลาไหลบุ่นไปนั้น เอารากหญ้าอ่อน รากช้าแปบปลา รากขี้เหล็กดำ เครือมะบ้า ตำผงไว้แช่น้ำกินหาย

 ยาสันนิบาตปัดตีนมือ เอารางคาว รากคา หัวแฝก ตาอ้อยดำ แช่กินเทอะ

 ยาลมปองเท้าขา เคยใช้แล้วได้ผล ลมพิษปองออกแท้ ขาแขนขามานก็ดี จะยาเอาข่า 3 แว่น เกลือค้าง 3 เม็ด ดินไฟหยิบ 1 ขี้ยองข่าหยิบ 1 น้ำมะนาวสุกตวง 1 น้ำปูนใสตวง 1 ผสมน้ำทาหายแล

 ยารัมนาดหลวง เป็นคอปอง เจ็บเก๊าลิ้น คอไก๊ ด้วยลำคอปองนั้นจะยาเอา เครือเขามวก ไม้กัง หมูป่อย ก้องเขาเขียว รางเย็น มะขามป้อม ตาอ้อยดำ หวานรอกทอง ชะเอ็ม ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินทาหาย ถ้ากินน้ำบ่ได้ใส่ช้อนง้างปาก บ่เข้าใช้ยวงฝ้าย บ่หายตั้งขัน 50 บาท

 ยามะโหกเลือด หรือเป็นยามะโหกต่างๆ ให้เอา 1. โปยแกง 30 บาทชั่ง 2. น้ำตาลขวด 25 บาท 3. เทียนตังห้าอย่างละ 1 สลึง 4. ขิง 1 สลึง 5. จันทร์บาน 1 สลึง 6. ใบปูต้น 1 สลึง ตำผงผสมน้ำผึ้ง กินวันละหัวแม่มือนิ้วหลวงให้มันหลุแล้วต่อไปกินวันละหัวแม่มือเล็ก

 ยาหัวล้าน เป็นศีรษะโล้นเอาดอกไม้แดงบดแล้วใส่น้ำนมงัวดำทา ป้ากหนึ่งเอาจวงเครือ 1 บาท ลูกจันทร์ 1 บาท เทียนดำหนึ่งบาท เกลือ1 บาท บดละเอียดใส่น้ำอุ่นกินให้ถึงเดือน แม้ว่าฟันหล่อนแล้วก็ออกมา หนังเหี่ยวแล้วก็บานเต่งตึงมา ผมหงอกแล้วก็ดำมายังเก่า ป้ากหนึ่งเอาหัวพร้าวหนุ่ม จาเลิม ใบห้อม เท่ากันบดให้ละเอียด มะโว่ เป็นน้ำดำหัวทุกวัน ผมขาวก็ดำมาหัวล้านก็ออกมาแล ป้ากหนึ่งเอาใบห้อม ใคร้หางนาค หล้าผมดก ตำแล้วเอาหุงใส่น้ำมันไก่ดำ ทาหัวล้านก็ออกมา ผมขาวก็ดำออกมาอย่างเดิมเนอ

 ยาวัวควายเป็นฮ่า เป็นเหงาฮ่าอยู่นั้นเอารากผักละ ไม้หาดเยือง ถ่านไฟผี แก่นไม้ขนุนเทศ ฝนแล้วให้กินเทอะเนอฯ

 ยาปิอยากน้ำ เอารากมะไฟตัวผู้ รากมะปู เปลือกเดิงกา ใส่น้ำต้มกินเนอ

 ยาริดสีดวง เอาปูลิง ปิ๊ดปิวแดง ดีปลี ชะค่าน หอมเทียม เป้าหลวง หัสคืน พริกน้อย ตำเป็นผงใส่น้ำผึ้งกินชนะลมริดสีดวง 5 จำพวกได้หมดฯ

 ยาแก้ง้วนสาน เอาเปลือกเดิงกาดำ มาเคี่ยวน้ำ 3 เอาหนึ่ง เอาน้ำหม้อนึ่งตัดกิน ได้กินง้วนสานท่าน ตาเหลือง เนื้อตัวเหลือง เอากาบกล้วยนวล กาบกล้วยตีบ เคี่ยวน้ำสามเอาหนึ่งเหล้าเด็ดตัดกิน

 ยาเกี่ยวดำลมเสียบตาย เอาเขาควายดำ เทียนดำ บดใส่น้ำมันงาชักตีนมือ ถ้าท้วงคิงมาเอาใส่คนตายคืนมาแลฯ

 ยาลมตะคิว เอาดูกแมวดำ ฝนใส่สุรานวดคั้น บ่หายเอาหอมเกี่ยวตำเอาน้ำ ใส่ด้วยน้ำดูกแมวดำ ใส่น้ำมันงาทานวดเทอะฯ

 ยาชักสันนิบาต เอาเทียนดำ พันธุ์ผักกาด หอมบั่วแดง หัสคืน ใส่น้ำมันงาชักเทอะเนอ ป้ากหนึ่งเป็นสันนิบาตเจ็บหัวปานหัวจะแตก เหมือนใจจะขาดไป เอาเปลือกเดื่อเกี้ยง ง้วนหมู เปลือกผักสัง เปลือกทัน ไม้มะเต้า รางคาว รากคา ต้มกินฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินก็ได้เนอฯ

 ยาเจ็บเนื้อหนังตังมวล อยู่เฉยๆมาเจ็บชื่อว่าถูกผีราย เอารากผาแป้ง รางคาว ฝนใส่เหล้าเด็ด พริกขิงตัดกินและนวดเทอะฯ

 ยาขางขะยือมองค่อ เอาสีเสื้อทั้งต้นและรากมาฟันตากแห้งแช่เหล้ากินเหอะเนอสบายแลฯ

 ยาปัญจคุณ เอารากปูลิงนก 50 ขิงแกง 100 ชะค่าน 500 ปิ๊ดปิวแดง 500 พริกน้อย 50 ตำผงละเอียดไว้ใส่รากน้ำขาวกิน จักมีกำลังแรง กินข้าวอร่อยแลฯ

 ยาเลือดจมูกตกมาก เอาเขาควายเผาให้ไหม้แล้วบดใส่น้ำมะสิวกินหายฯ

 ยาแลพันชั้น เอายอดหญ้าเยี่ยวหมู 3 ปิ๊ดปิวแดง 3 พริก 2 หอมบั่ว 7 หัว บดปั้นเป็นลูกไว้ ใช้หายง้วนตังมวลเนอฯ

 ยาสันนิบาตบ่หลับ เอาเปลือกกอก รากส้มป่อย เท่ากันใส่น้ำเคี่ยวเมื่อยกลงเอาใบมะข่าง 1 ใบ ตัดกินฯ

 ยาสันนิบาตคลั่ง ตาแดงคลั่งเพ้อหลงไหลจักบ้าวิน ไปเอารากดิกเดียม รากเน่าใน หญ้าขัดลับมืน รางเย็น ฝนใส่น้ำกินทาเตอะฯ

 ยาสันนิบาตตายง่าย ตาแดงคลั่งว่าไปทุกอย่าง ตาก็มืดบ่รู้จักใครสักคนตายง่าย ให้เอาตาอ้อยดำ รากม่วงควยงู รากกล้วยตีบ เปลือกเดื่อเกี้ยง ตำผงละเอียด กล้วยตีบลูก 1 บั้นเสีย ใส่กินเทอะฯ

 ยาผู้หญิงลงเลือด เอารากขัดมอน รากดอกใหม่ ฝนใส่น้ำผึ้งกิน ป๊ากหนึ่งเอายอดบุลา บดใส่น้ำผึ้งกิน

 ยาไข้บ่อยากน้ำ เอารากมะน้ำ รางเย็น รางคาว ลับมืน ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวสารกินฯ

 ยาผีกะกินคน บ่ออกปากจะให้มันออกปากให้เอา ขิง 7 บาท พริก 7 ลูก ข้าวสารค้างคก 7 เม็ด ปูเลย 7 บาท หอมเทียม 7 แว่น เกลือ 7 เม็ด คั่วบดเป็นผงไว้ ถ้าว่าจักใส่ผีกะ เอายานี้ใส่น้ำทาตามตัวตังมวล แล้วผงยานี้ใส่หู ใส่ตามัน ออกปากกลัวมากทีเดียว มีคาถาอันใดก็ให้นึกไปเทอะฯ

 ยาตัดรากไข้ลมสะป๊ะ เอารากง้วนหมู รากแตงสั้งอันขาวนั้น รากผักดีด ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยาลมขึ้นบน ลมลุกแต่ท้องขึ้นก็ดี กั๊ดเสียบก็ดี เอารากหนาด รากสีเสื้อปูเลยต้มกินฯ

 ยากินข้าวลำ เอาไคกอก 1 บาท กล้วยตีบ 1 บาท ข้าวจ้าวสาร 1 บาท รากศา 1 บาท ผักหนอก 1 บาท ห้อมเกี่ยวตัดเล็กน้อย ตำผงปั้นเป็นลูกไว้เต๊อะ

 ยาเป็นปิ เอาข้อไม้เฮี้ย ไม้นินคง หัวทุนปากน้ำต้น กาฝากง้วนหมู ฝนกินแลฯ

 ยาแก้พิษฝี เอากาฝากไม้ส้านพร้าว ปิ๊ดปิวดำ ปังกี ฝนใส่สุราทาและกิน

 ยาออกลูกง่าย เอารากโว่หวาน รากเดิงกาต้มกินฯ

 ยาร้อนอกตกใจ เอาขวั้นมะฟักขม เครือเขามวก เดิงกาตายพราย ฝนใส่น้ำกินฯ

 ยามุทขึดเยี่ยวร้อนเหลือง ชื่อว่าสารมุทขืด เอาเงิน 50 ไปบูชาเอารากมะแตกตัวผู้ ต้มนอกชายคาเรือนเรากินหายฯ

 ยาไข้ร้อนเนื้อ ตามตัวเสื้อผ้าถูกบ่อได้ เอาเปลือกขนุนเทศ รากตาเสือ ฝนใส่ข้าวจ้าวกินแลฯ

 ยาเลือดออกทวารตังสอง คือออกปากก้นให้เอาห้อมเกี่ยวขัดมอน ควยงู บัวลา คำ อย่างละ 7 ยอดต้มกินฯ

 ยาขางแกมตง เอาเดื่อป่อง เดื่อเกลี้ยง กาสะลอง ขางปอย เผาขาง สู่แช่น้ำกินฯ

 ยาอัตถะนารายณ์ เอาง้วนหมู ปิ๊ดปิวตังสอง เครือเขาขมหลวง ชะค่าน หัสคืน เป้าหลวง หัวบุก เอามาตากแห้งตำผงไว้ เป็นไข้ตัดพริกขิงเกลือกิน สะป๊ะ ว่าเป็นสันนิบาตหายหมดแลฯ

 ยาหนิ้วห้าจำพวก หนิ้วขาวเป็นดั่งปูน 1 เหลืองขาวเป็นตะกอนชื่อว่าหนิ้วขี้แลน 1 นิ้วเป็นลูกปวด 1 นิ้วเป็นก้อนเหลือง 1 เยี่ยวปวดมากชื่อว่าหนิ้วลม 1 ยาหนิ้วปูน เอาใบฝ้าย ใบลิว ใบมอน ใบนาว ใบจักไค ใบเข้าหมิ้น ปูเลยเท่ากันต้ม เอาน้ำบดพริก ขิงหอม ใส่กินแล

 ยาหนิ้วขี้แลน เอาหญ้าหอมเกี่ยว หญ้าไตไก่ หญ้าน้ำหมึก ใบจักไค เข้าหมิ้น ปูเลย เท่ากันเคี่ยวน้ำสามเอาหนึ่ง ตัดพริกขิงหอมกิน ยาหนิ้วหิน เอารากมะจ๋อม เปลือกดูลาย รากเก็ดเค้า รากแคว้งขมขาว รากเติ่ง รากส้มป่อย เท่ากันเคี่ยวกินตัดพริกขิงหอมกินฯ

 ยาหนิ้วเลือด เอารากสมอ มะขามป้อม พุทธสร ปูแกง เท่ากันเคี่ยวพริกขิงหอมตัดกินฯ

 ยาหนิ้วลม เอาเทียนดำ เทียนแดง มะนะเบี้ยปูบดพริกขิงหอมตัดกิน

 ยาขางกั๊ดลูกอ่อน เอารากสาหวาก รากกอก ผากควาย 3 อย่างแช่ กินเอาลูบทาไปเต๊อะฯ

 ยาจำเริญผิวงาม เป็นยาจำเริญกินดีมีผิวพรรณ์วรรณเนื้อตนงาม สะป๊ะเลือดลมก็ระงับโรคภัยแล จักสร้างเอาเปลือกไม้ฝาง เปลือกไม้แดง เปลือกสุระปิ๊ด เปลือกเดิงกา เปลือกกอก เปลือกเดื่อเกี้ยง หญ้าหานไก่ ผากควาย ห้อมเกี่ยว ฝ้ายเฮื้อ ผักเบี่ยว รากผักแคบ ผักเข้า ง้วนหมู ผักหนัง เร็งจ่อน บุลา ใบสะหลี หนักเท่ากันตำแล้วเคี่ยวเอาน้ำให้ขุ้นกินเทอะเนอฯ

 ยากั๊ดอก รากเป้าทั้งสอง รากจี่จ้อทั้งสอง รางคาว ไลคำ รากปูลิงนก ปิ๊ดปิวแดง เท่ากันตำผงใส่น้ำอุ่นกินหาย

 ยาเรื้อนปากปิง เรื้อนเป็นดั่งฝีมะอากนั้นแหละ ตัวผู้กินยาวไป ตัวแม่เป็นวงไป ใส่อะไรก็บ่รู้จะยา ให้เอามะลืมลาย ลืมดำเผาเป็นถ่านแล้วเอาน้ำลายคนเรา น้ำลายส้มตอนเช้ายิ่งดีเป็นน้ำใส่บ่หาย เอากบมาแช่น้ำเอายาใส่ทา ไม่ได้กบเอาคางคกแช่น้ำยาใส่ บ่ได้คางคกเอาอึ่งมาแช่น้ำยาทาเทอะหายฯ

 ยารัมนาดตังมวล ป้ากหนึ่งเอารากเล็งจ่อนฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกิน ป้ากหนึ่งเอารากผาแป้งฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกิน

 ยาขางสะทก เอารากเดื่อเกี้ยง ตาลทราย รากมะแคว้ง ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินทาด้วยฯ

 ยายุคลที่เจ็ดจน ชนะเลือดลม เสียบกั๊ดได้หมด เอาขี้เหล็กตังสอง จุ่งจาริง ปูลิงนก หัวรางคาว เท่ากันตำผงละเอียดไว้ ใส่น้ำเย็น น้ำอุ่น น้ำข้าวจ้าวกิน ใช้ตามธาตุเกิด

 ยาแก้ไอ เอารากหนามหันแดง รากมะกล้วย สะเปา รากหุ่งแดง มะแดก เก็ดเก๊า รากปิน ต้มกิน ป้ากหนึ่งเอาเขากวาง เขาควาย ลิ้นคู่ ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกิน ป้ากหนึ่งเอาเปลือกกอก เปลือกวิด เปลือกกุก ขางหัวหมู ม่วงฝ้าย เผาขางสู่กิน ป้ากหนึ่งเอาใบปูหมากแช่กินฯ

 ยาป้าง รากหนาดหลวง รากผาแป้ง เปลือกเดิงกา ปูเลยต้มกินฯ กาสามกาสักหนุ่ม หญ้าคำรอยต้มกินฯ ป้งส้มเห็ด หญ้าคำรอย ปูเลยต้มกินข้าวจ้าวเปลือกใส่ด้วย

 ยาขะยือ ง้วนหมู กาสะลอง ไม้ส้มเห็ด ขางหัวหมู ตำผงปั้นเป็นลูกไว้ เอาเกลือตัดน้ำมะนาวเป็นกระสาย จำเริญกินเทอะหาย

 ยาเยี่ยวบ่ออก เอาไม้ฝาง รากผักหม ฝนใส่น้ำไว้ก่อนแล้วเอาขี้หมูมือมะน้ำเผาแช่ทาสะดือท้องน้อยออกแลฯ

 ยาปวดดูก เหมือนดูกจักลิบจักแห้งนั้น เจ็บปวดดูกที่ใดก็ดี เอาดูกจรเข้ เขี้ยวฟันจรเข้ ขิง ฝนใส่เหล้าหรือน้ำเย็นกินดีฯ

 ยาไอแห้ง เอาเคลือเขามวก ลูกส้มป่อย มาเคี่ยวให้เหลืองแล้ว ตำผงห่อใบบัวลาต้มแล้วอมหาย ยาแก้ไอป้ากหนึ่งเอาข่า เกลือสินเทา ชะเอม ชะค่าน บดละเอียดเป็นผง กินด้วยน้ำอุ่นน้ำเย้นได้ฯ

 ยากิ้ว เอาใบปูหมาก ใบมะหลอก ต้มกินเนอฯ

 ยาตีนเป็นหอคัน ให้เอาขมิ้นเดือยไก่ น้ำมะกรูด เกลือ น้ำมันมะพร้าว 3 อย่างข้างต้นตำละเอียด แล้วใช้น้ำมันมะพร้าวผสมให้ดีทาหายแลฯ

 ยาแก้ลงท้อง 1. ขิงดิบ 2 แว้น 2. ยอดมะกล้วย 5 ยอด 3. ยอดมะก๊อ 5 ยอด 4. ใบส้มป่อยหนึ่งกำมือ ต้มหรือใช้น้ำมะนาวผสมน้ำเป็นกระสายกินก็ได้แลฯ

 ยาแก้เจ็บปาก แสบลิ้นปากเป็นขาง 1. เอาเปลือกในดอกแกใช้อม 2. เปลือกแกผิงไฟแช่น้ำกิน 3. เปลือกไม้ขางหัวหมูต้มกิน

 ยามะเร็งต่างๆ เช่นมะเร็งไข่ปลาเป็นต้น 1. หัวถั่วปู 2. ไม้ก้างปลาแดง 3. ข้าวจ้าวสาร 4. จันทร์ขาว 5. จันทร์แดง เอายา 3 อย่างข้างต้นตำแช่น้ำ แล้วฝนจันทร์ขาวแดงใส่ แล้วพ่นตามตุ่มมะเร็งที่ออกแล

 ยาแก้ผิดเดือน หัวรางคาว หัวจักไค ผักจอยนาง ฝนกินจำเริญ กินและล้างหน้า กินป้องกันไว้ขณะอยู่เดือนเกิดลูกก็ได้เนอ

 ยาป้าง เอารากสามวัน 3 ราก หญ้าไข่เหา 3 ราก ห่อเข้าย่าบา 3 ก้อม ใส่ข้าวจ้าวต้มกินฯ

 ยาโรคความดันโลหิตสูง 1. กาฝากไม้งิ้วแดงหรืองิ้วหลวงสักหนึ่งกำมือ ทำเป็นมัดๆ ใส่น้ำต้มครั้งละหนึ่งมัด ต้มให้เดือดแล้วใส่ข้าวจ้าวเปลือกสักหนึ่งกำมือ เวลากินให้เอาเกลือผู้ตัด ให้พอมีรสเค็มกินต่างน้ำทุกวันฯ

 ยาขางขะยือ หรือกั๊ดเสียบก็ได้ 1. ปูเลย 2. หัวรางคาว 3. หัวละแอน หนักเท่ากันตำผงไว้ แล้วเอาเทียนดำ เทียนตังห้า หญ้าตดหมา เกลือคั่ว 4 อย่างนี้ตำผงละเอียดเช่นเดียวกัน ตำเอายาผง 3 อย่างผสมเก็บไว้รับประทานกับน้ำร้อนเทอะ

 ยาขางมะโหก เครือเจน ขางหัวหมู เครือก้องแกบ รากมะปิน หญ้าตดหมา ต้มกินบ่อยๆ

 ยาหายเจ็บฟัน เอารากมะตัน รากมะปิน รากมะเกลือ รากมะนาว ให้เอาข้าวตอกดอกไม้ไปบูชาเอายาตัง 4 อย่างนี้มาแล้ว ตัดยาวเท่านิ้วกลางของผู้เจ็บ แล้วเอาต้มอมหายฯ

 ยาแก้ลมทุกชนิด 1. รากมะปรางหวาน 2. รากมะนาว 3. ปิงช้อน 4. ไม้ฝาง 5. รางคาว 6. ปูเลย 7. ลิ้นคู้ 8. จันทร์ขาว 9. จันทร์แดง ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินบ่อยๆ

 ยาลูกออกยาก ลูกตายในท้องก็ดี เจ็บเสียบอยู่ ออกลูกยากให้เอา หัวทุนกล้วยตีบเน่าหมกไฟก้อบท้องแล้วเอาผ้าคาดใต้นม ออกลูกง่ายแล เอาคาถานี้เศกยาที่เอาก้อบติดท้องว่า “โสตถิ คัพภัสสะ องคุลิ มาระสวาหะ” 3 ที “ศรีวิสุทธิ ไชยะเภสะชังมนุสาพยาธิ วินาสันตุโว สัพพะทา” 7 ทีเนอ

 ยาฝีฟก เอาเรากผาแป้งฝนใส่หาย ป้ากหนึ่งเอารากชำฝนใส่ ป้ากหนึ่งเอาเปลือกขางหัวหมู รากลับมืน ผากควาย เปลือกขาม ฝนใส่หาย

 ยาแก้พิษสะป๊ะ 1. สุรปิ๊ดคำ 2. เหมือดคน 3. ฝูงคอบ 4. กาฝากส้านพร้าว ฝนใส่น้ำกินเนอ

 ยาห้ามพิษเสือ ท่านให้เอาขี้กระต่ายมาเผาไหม้ๆ แล้วเอาใส่ ยาห้ามพิษมันตังมวล ดังนี้ 1. ผักหละ 2. ปูลิง 3. ก้องเขาเขียว 4. รากอีลืม ฝนทาดีแท้แลฯ

 ยาผีบ้าหมู 1. จันทร์ขาว 2. จันทร์แดง 3. รากแกง 4. รางไก๊ 5. หัวจักไค 6. รางคาว 7. หัวมะหนิ้วหมู 8. ผักหนอก ตำเป็นผงละเอียดผสมน้ำผึ้ง ปั้นเป็นลูกเท่ามะแคว้งกูลวา กินก่อนอาหาร 3 เวลาฯ

 ยากำลังแรง เอาปิ๊ดปิวแดง จุ่งจาริง เทียนดำ ขิง ตำผงละเอียดแช่น้ำอ้อยไว้ 7 วันกินดีแลฯ

 ยาขางผง ผักหนอก ใบมะน้ำ เปลือกกอก ห้อมเกี่ยว ปูเลย ตากแห้ง ตำผง กินทั้งเด็กผู้ใหญ่ได้ฯ

 ยาธาตุน้ำแดง แก้ท้องขึ้น ท้องเฟ้อ เจริญอาหารบำรุงธาตุ กินวันละ 3 เวลาก่อนอาหารครั้งละ 3 ช้อน ได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ 1. เอาไม้ฝางต้มน้ำพองาม 2. หญ้าปกตอแดงแห้ง 3. การะบูน 1 บาท 4. เม็นทอล 1 บาท 5. หัวตาลใส่ชิมดู 6. ใบปู 3 ใบตัด ยาหมายเลข 3-4-5 ใส่ทีหลังเมื่อน้ำอุ่นแล้วเนอ จะกลั่นแล้วใส่ยากันบูด เก็บไว้นานได้ฯ

 ยาธาตุ เอาใบมะปินหนุ่ม 3 ฮ้อย ปิ๊ดปิวแดง 3 ฮ้อย จุ่งจาริง 3 ฮ้อย หญ้าเยี่ยวหมู 3 ฮ้อย ขิงแกง 6 ฮ้อย โขงขะเมา 6 ฮ้อย เปลือกกลุ่ม 10 ฮ้อย พริกน้อย 6 ฮ้อย ลูกส้มจีน 6 ฮ้อย มะข่าง 3 ฮ้อย ตำผงให้ละเอียดแล้ว เอาน้ำผึ้งปันหนึ่งมาหุงกับยาผสมกันแล้ว ทำเป็นลูกเท่าลูกมะตัน กินวันละ 1 ลูก ให้ครบ 10 วัน พยาธิหายหมด กิน 3 วันเสียงอย่างนกการะเวก กิน 5 วันมีปัญญา กินเดือนหนึ่งพยาธิโรคาตังหลายหายหมดแลฯ

 ยาธาตุ รากไค้นุ่ม 2 ตำลึง ปูเลย 2 ตำลึง รากแคว้งขาว 2 ตำลึง แคว้งเคลือ 2 ตำลึง รามมะตืน 2 ตำลึง รากปิวแดง 2 ตำลึง บรเพ็ด 1 ตำลึง ชั่ง ตำผงละเอียดผสมน้ำผึ้ง น้ำอ้อยกินฯ

 ยาแก้วมณีรวม ผู้หญิงเป็นเลือดถักเลือดค้าง เลือดเดินบ่เสมอ ใช้เป็นยาผ่าเลือดก็ได้หรือเรียกยาลูกแป๊ปก็ได้ ให้เอาเปลือกเป้าน้อย เปลือกเป้าหลวง เป้าตองแตก สีเสื้อน้อย ชีดอยด้วน ชะค่าน เปลือกลมแล้ง หญ้าเยี่ยวหมู ปูเลยขมิ้น ปิ๊ดปิวขาว-แดง ดองดึงขิงแกง จุ่งจาริง รางคาวลูกมะอี จันทร์จี๋จันทร์บาน ลูกจันทร์ ดีปลี เทียนดำ เทียนตังห้า โกฎตังเก้า แป้งเหล้า ชั่งเท่ากันตำผงละเอียดไว้ใช้กินกับน้ำอุ่นน้ำสุรา โรคาสมสะป๊ะได้ เอามหาหิงเป็นน้ำ ปั้นเป็นลูกแผ่นแป๊ปไว้

 ยาไฟเดือนห้า เอาพันธุ์ผักกาด พันธุ์หอมป้อม ขิงแกง พริกน้อย หอมเทียม เท่ากันตำผงเป็นลูกไว้กินกับน้ำอุ่นน้ำสุรา ผู้หญิงอยู่เดือนเย็นจำเริญดีแลฯ

 ยาหัวเลี่ยม ให้เอาสีเสื้อน้อย พันธุ์ผักกาด หวานหอม หอมบั่วขาว หอมบั่วแดง ดอกจันทร์ ดีปลี เทียนตังห้า อย่างละเท่ากัน ตำผงเอามหาหิง ห้อมเกียวเป็นน้ำ ปั้นเป็นลูกไว้กินกับน้ำอุ่น เป็นลมกั๊ดเสียบมีในเนื้อตัวก็หายถ้าเป็นเลือดขึ้นลมขึ้นเอาใส่น้ำห้อมเกี่ยวชัก เป็นเจ็บคล้ายลมพิษ เจ็บต่างๆยานี้ใส่น้ำสุราเช็ดแหกเสีย ลูกอ่อนมักร้องไห้กลางค่ำคืน ใส่น้ำส้มผะเทอะฯ

 ยาวิเศษลังกา เอาหัวขิงแกง หอมบั่วหอมเทียม พริกน้อย ดีปลี จันทร์จี๋ จันทร์บาน จันทร์แปดกลีบ ตับหมากครั่งดิบ เทียนดำ เทียนตังห้า โกฎตังเก้า อย่างละเท่ากันตำผงเอาเกลือตัดเสีย เอาน้ำเหมี้ยง เป็นน้ำผสมปั้นเป็นลูกไว้ กินกับน้ำอุ่น-สุรา เป็นมะโหกเลือดมะโหกหลุเป็นมูกกิ้วได้ทุกอย่างแลฯ

 ยาธัมมชนะลม หรือเรียกตามพ่อเลี้ยงคำบ้านริมใต้ว่า ยาธรรมสะปะระก็ได้ ให้เอาเกษรดอกบัวนาค ลูกมะอี ใบปูต้น รางแกงหัวขิงแกง พริกน้อยดีปลี อย่างละเท่ากัน ตำผงเอาจันทร์ขาวและแดง ฝนเป็นน้ำปั้นเป็นลูกไว้ใช้ เป็นไข้ร้อนเบือนไปมา ใส่น้ำจันทร์ตังสอง ไข้เย็นใส่น้ำขิงกิน ไอเอาชะค่านมาต้มยานี้ใส่กินหลุมูกเลือดห้อมเกี่ยวต้มกิน ผู้หญิงเป็นเลือดถักเลือดค้างเอายานี้ชั่งเท่าปิวแดงตำผงกินกับน้ำจันทร์ตังสอง ถ้าว่าเลือดลงนัก เอาเปลือกสักมาต้มกิน เจ็บในหูเอายาบดน้ำมันงาเข้าผัดเทอะ เจ็บหัวเอาหญ้าผากควายใบบัวลาดำตำกับยานี้กอบติด ไข้คลั่งไหลเอาห้อมเกียวมาต้มกิน เป็นหนิ้วเอาหอยทะระมาเผาไหม้ๆ เอาชั่งเท่ายานี้เท่าใดก็ได้ แล้วผสมกันปั้นเป็นลูกไว้กินกับน้ำส้มมะนาว บ่รู้กินกับน้ำพรมเสน เป็นพยาธิลมมีกับตัวเอารางคาวมาต้มกินเป็นบวมปองเอาสะเปาลมมาต้มกิน คนเราทั้งหลายเป็นเดือนเกี๋ยงยี่ 3-4 เสล็ดพาเป็น ให้เอายานี้ชั่งครึ่งขิงแห้งตำผงไว้ใส่น้ำกินเทอะ เป็นเดือน 9- 10-11-12 ลมพาเป็นเอายานี้ชั่งครึ่งลุกมะอีตำผงไว้ใส่น้ำอุ่นกินเทอะฯ

 ยาเกิดลูกง่าย เอารากไม้จี่ รากไม้จาย มีพิธีไปบูชาเอามาแช่อาบ 3 หม้อ กินเสียกลืนหนึ่ง ให้อาบทางตะวันตกบ้านเอาเนอ

 ยาสันนิบาตไข้ขึ้น ได้ทั้งลูกอ่อนคนแก่ให้เอาผักหนอก หัวทุนอ้อยดำ รากคา ตำผงใส่ในกล้วยตีบปิ้งไฟ แล้วเอาแช่น้ำฝนจันทร์ขาว-แดง ตกน้ำเผาขางสู่แล้วกิน

 ยาสันนิบาตฟ้อนร้องไห้ เป็นสันนิบาตรู่ยานักบางทีก็ฟ้อนนอนอยุ่ร้องไห้ไปมา ให้เอาใบตับใส ตับเตาหลวง ก้องเขาเขียว มะฟักขม ง้อนตากหงาย ดีงูวา เครือเขามวก รากหนาดคำ เติ่งเครือคำ รากปิ๊ดเตาะ รางเย็น จีปุก แก้รากขาว รากผักดีด ชะเอม ฝนตกน้ำกินเทอะ

 ยาลูกอ่อนไข้ บ่หลบบ่ส่าง เอาไม้ดูกหลวง ไม้โกนทา ไม้ส้มเห็ด รากเกดเก๊า รากหนามโก้ง รากจายขางปอย รากผักหวานบ้าน หัวถั่วปู ฝนใส่น้ำอุ่น ข้าวจ้าวสารใส่กินทาเทอะฯ

 ยาห้ามกิ้ว เอาลูกจันทร์ เทียนดำ ขี้ผิ่นใส่ในมะก๊อ เอาตองกล้วยตีบห่อเอาใส่ปากไห เวลานึ่งนั้นเอาออกมาตากแห้งตำผงทำเป็นลูกไว้ใส่น้ำอุ่นกิน ลูกอ่อนก็ได้เนอฯ

 ยาขางปากเหม็น เอาขางหัวหมู ไม้เน่าใน หาดเยือง รากผักดีด รากแคว้งขาว รากงุนอ้อยดำ มะลืมดำ รากผักสาบ ดูกหมาดำ ดูกปลาฝา งาช้าง หอยทะระ ฝนตกน้ำข้าวจ้าวเผาขางสู่กินฯ ป้ากหนึ่งยาขาง 7 ประการ เอาขางขาว ขางแดง ขางหัวหมู ไม้ปั่นแข ไม้เอื้องกา แหนต้นแหนเครือ อ้อยช้าง ปังกี จีปุก หัวจักไค รากหญ้าคำรอย ก้อมก่อขาวก้อมก่อดำ ปูเลยดำ ปูเลยเหลือง ฝนตกน้ำกินเทอะฯ

 ยาปิใจสั่น ใจร้ายนักให้เอาเหมือดคน รากผักหวานบ้าน รากจอยนาง รางเย็น มะก่าหัวคำ มะลืมดำ ดูกหมาดำ หอยสมุทร รากบัวลาดำ งาช้างฝนใส่น้ำจ้าวกินฯ

 ยาปราบขุนทวีป แก้ไข้หนาวเป็นเสียบก็ได้ กินกับน้ำอุ่นสุราหรือว่าจะดองสุราก็ได้ สุราขวดหนึ่งใส่ยา 5 เม็ด ให้เอาดอกบุนนาค 1 บาด พริกน้อย 1 บาด ดีปลี 1 บาดเฟื้อง มะข่างใบ 4 บาด แก่นมะฟักแก้ว 1 บาด ชะค่าน 1 บาด หัวถั่วปู 1 บาท ตำผงแล้วเอาใบฝ้าย ผักปอด ห้อมเกี่ยว เครือเขาคำ 4 อย่างนี้ เอามาตำเอาน้ำผสมกันทำลูกไว้ฯ

 ยาโรคลม 25 จำพวก เอาแกนหนุน เป้าตังสอง ชะค่าน ปูลิง ปิ๊ดปิวตังสอง ควยงูตังสอง จุ่งจาริง บัวลาตังสอง ง้วนหมู แกนซ้อแกนส่อน ผีเสื้อแกนซักแกนสัก แกนขี้เหล็ก แกนลมแล้ง แกนไม้เหี่ยว ป่าเอี่ยวหมองหมูอ้อลอ บัวบก ขมิ้น ปูเลย รางคาวขิงแกง หวานไข่เน่า เอาอย่างละเท่ากัน ฟันฟักแช่น้ำไว้ 7 วัน แล้วเอากากยาออกเสีย น้ำใส่หม้อเคี่ยวจนขุ้นแล้วบดเทียนตังห้าหนัก 50 พริกน้อย 1 บาท ดีปลีหอมเทียมใส่ลงไปด้วยกัน ทำเป็นลูกไว้กินกับน้ำอุ่นน้ำส้มมะโว่ น้ำหม้อนึ่งน้ำเผาขางสู่กินได้หมด ยานี้แม้ว่าเป็นมะโหกแตกได้ 3 ปี ก็หายกั๊ดอกกั๊ดใจ อุจจาระเป็นขี้กวางขี้ฟานก็ดี เป็นเน่าหนองตกออกทวารและโยนีก็ดี เป็นบ้างเป็นด้อยได้ 3 ปีก็หาย เป็นมานรุ้งมานน้ำมานหิน เป็นหิดเป็นหนิ้วเลือด หนิ้วทรายหนิ้วหินมดทะขึดสะขาด อัมพาตเป็นเบี้ยเป็นค่อมได้ 3 ปีก็หาย และเจ็บปวดแสบไปตามผิวหนัง ถ้าจำเริญยานี้คั้นลูบทานวดเสียหายแล กินด้วยน้ำผึ้งน้ำอ้อย น้ำมะโว่ มีผิวพรรณวรรณะงาม ตาตังสองแจ้งใสดีเสมอเนอฯ

 ยาเมาหัว ใช้ตำข่มหัวเป็นลมสะป๊ะ วิงเวียนศรีษะไม่รู้หาย เอาใบมะนาว เปลือกกอกในดิน ก้อมก่อดำ เทียนดำ ข้าวจ้าวสาร เท่ากันตำผสมกอบ ใส่น้ำเล็กน้อย ป้ากหนึ่งแก้ลมผิดเดือนเอาตูดก้นด้านวอก บืนบือหมูป่า จันทร์ขาว-จันทร์แดง จ้าวสารฝนตกน้ำกิน ป้ากหนึ่งยาละอ่อนลมขึ้น เอาดูกกางแลน หน่วยมะดะ ฝนใส่น้ำปุนใสหรือน้ำหม้อนึ่ง เอาลูบทาหัวลงเทอะฯ

 ยาปวดเยี่ยวขั้น หรือแก้โรคเบาหวาน เอาแกนข้าวสาลี รากไม้รวกกแดง รากหญ้าลิงจ่อน โป้งมะขะนัดสัปรดต้มกินฯ

 ยาแก้เลือดจมูกตก เอาตองห่อข้าวย่าบา ใบดอกบัว ขี้ช้าง เอาตากแห้งผสมกันมวนตองกล้วยไว้สูบอย่างบุหรี่ฯ

 ยาก่องข้าวไหว 1. เปลือกผักกุ่มน้ำ 2. เปลือกผักอี่ลืม 3. เขียะเลี่ยม 4. รากมะกล้วยเตศปู้ (มะละกอ) 5. อ้อยดำ 6. ส้มมะขามหนุ่ม 7. พริกน้อย 8. ดอกจันทร์ 9. ดีปลี 10. เทียนตังห้า อย่างละห้าฮ้อยชั่ง ถ้าเอาอย่างละพันชั่งปลายห้าฮ้อยชั่ง ให้เอามะขามดิบ 2 พันชั่ง เกลือ 3 บาด เอาพริกแต้ขี้หนูใส่ตามสมควร ยาทั้งหมดฟักซอยแล้ว ตำผสมกันให้ดีเอาดองหมักไว้ 3 คืน แล้วเอาออกตากแดดให้แห้ง ตำเป็นผงละเอียดผสมน้ำผึ้งกินจำเริญครั้งละเท่าลูกพุดชา (มะตัน) วันละ 3 เวลาฯ

 ยาเสียงดี เป็นยาเสล็ดให้เสียงดังดี เอาดีปลี ขิงแกง หอมเทียม รากปิ๊ดปิวแดง รากปูลิงนก ชะค่าน จุ่งจาริง เท่ากันตำผงเอามะนาวเป็นน้ำ ห่อกระดาษแก้วอมหรือไม่ห่อก็ได้ฯ

 ยากำลังแรง เอาโขงขะเหมา พริกน้อย ดีปลี ปิวแดง ชะค่าน ไม้มูกมัน จุ่งจาริง ปูลิงนก บดละเอียดผสมน้ำผึ้งฯ ป้ากหนึ่งเป็นยาต้มมีผิวพรรณวรรณะดีวิเศษนัก เอาแกนขี้เหล็ก แกนฝาง แกนไม้ข่อย แกนหนุน แกนลมแล้ง ข้าวจ้าวสาร ใบส้านพร้าว ต้มกินฯ ป้ากหนึ่งยาเขม่นไปทั่วตัว ขึ้นหลังแหล่เก๊าคอ เอาดังดีด จุ่งจาริง ปัชชะเมา รากหญ้าขัด ฝนใส่สุราทาแต่ง่อน ถึงเอวตีนมือเนอะฯ ป้ากหนึ่งแก้มะโหกเลือด เอาหัวบอน 7 หัว แว้นพริกน้อย 7 เม็ด ห่อผ้าขาว 7 ชั้น ต้มกินเรื่อยไป เลือดออกตุด เอาหญ้างวงช้างน้อยบูชาเอาทั้งรากใบไส่หม้อต้ม เกลือใส่ครึ่งลิตรยกลงมา นั่งบนลังไม้ทำรูไว้เอาก้นรมไอฯ

 ยาแก้ประเสริฐ เอาว้านหอม พันธุ์ผักกาด ลูกผีเสื้อน้อย รางคาว ว้านบัวแดง หิงเม็งเป็นน้ำ ตำเป็นลูกก้อนกินกับน้ำอุ่น แก้ได้พันช่องแท้แลฯ

 ยาแก้ลูกขาว ให้เอามะน้ำ ใบปูดิน ใบข่อย หัวจัวใค หัวรางคาว ข้าวจ้าวสาร อย่างละหนักเท่ากันตากแห้งตำเป็นผงทำเป็นลูก กินกับน้ำอุ่นแก้ได้พันช่องแลฯ ยาแก้ลูกขาวป้ากหนึ่งเอาเปลือกมะกัง รางเย็น รางคาวลับมืนเท่ากัน ตำผง ข้าวจ้าวสารมากหน่อยตำผสม เอายาแก้ห้าตันฝนตัดกิน ทำเป็นลูกไว้ได้ฯ

 ยาขางปองเสียบ เอาอ้อยช้างเน่าในงาช้าง รากผักหวานบ้าน หอยทะระแสนพะวัง เครือเขามวกหมากดูดจอยนาง กอกเผือกนอแรด ฝนสู่ขางกินฯ ป้ากหนึ่งยาสับเป็นเหน็ดสึงปวดเท้า ขา เอามะข่าง หัสคืน คะจาว ปานเถื่อน ใบข่อย ลมแล้ง ชะค่าน ปลึงติดควายเผือก พริกน้อย ดีปลี 3 อย่างนี้คั่วเสีย นอกนี้ตำผงผสมน้ำสับเทอะฯ

 ยาผงแดงน้อย เอาพริกน้อย ดีปลี รางแคง ขิงปุต้นมะอี เกสรดอกบัวนาค อย่างละเท่ากันตำผง ใช้ลมสะป๊ะ เจ็บหัวใส่น้ำจันทร์ขาว-แดงกินหายฯ

 ยากานตังสอง ร้อนในกินน้ำมาก ให้เอารากหนำแน้ รากผักหวานบ้าน รากผักปังดิน หัวถั่วปู ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินแลฯ

 ยาตีนมือเย็น เอาบัวลาตังสอง ผาแป้ง ห้อมเกี่ยว หญ้าเยี่ยวหมูใบพริกนก ตำผงใส่น้ำหม้อนึ่งทา ป้ากหนึ่งแก้อิดอ่อนเอาผักปังดิน ขัดมอน ลับมืนน้อย อ้อยดำ ผีเสื้อหลวง หัวกุก ข่า ข้าวจ้าวสาร เท่ากันตำผงกินกับน้ำอุ่นแลฯ

 ยาถีบบวมปอง เอารากแคว้งขาว ดังดีด ฝูงคอบถบถาบ ดิกเดียม ฝนตกน้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยาเกี่ยวผีพราย หรือว่าเกี่ยวผีแปลงสะป๊ะก็ดี มักกระด้าง สึงลงแข้งขาเจ็บปวด จะยกตีนยอมือไม่ขึ้น จงเอาหญ้าหนาด ผีเสื้อหัสคืน มะข่างล้านผีพ่าย ห้อมเกี่ยว ปูเลย บัวลาดำตำผง ทำเป็นลูกใส่น้ำเหล้าน้ำขิงทาด้วยฯ

 ยาดำหน้อย ใช้ไข้สึงสันนิบาตกั๊ดเสียบได้หมด ให้เอาผีเสื้อน้อย ปูเลย หัวละแอน ก้อมก้อดำ ปิ๊ดปิวแดง โกฎรากพร้าว พริกน้อย ดีปลี ขิง พันธุ์ผักกาด พันธุ์หอมป้อม เกลือ ดินไฟ รางคาว ขี้เท่ากลางเตาไฟ ปู่ต้น ปูนผง ขี้ข่า ไม้เกี๊ยะ ควยตาม เปลือกหอยจูบหอยทะระ 2 อย่างนี้เผาไม้เป็นด่าง แล้วช่างเท่ากันตำผงละเอียดฯ ป้ากหนึ่งยาคอแห้งน้ำลายเหนียว เอกรากดังดีดแคว้งขาว อ้อยดำ ไม้ดูก หัวทูน รากหมาก ฝนใส่ข้าวจ้าว ถ้าบ่อยากกินน้ำ เอาหญ้าขัด ลับมืน รากขมหนาม หัวหมากแช่น้ำเผาเหล็กสู่ให้กินฯ

 ยาขางเป็นเม็ด เอาป้งกอก ป้งส้มเห็ด หัวป่าน หัวทุน ป้งคำรอย เปลือกกุก เปลือกหวีด หัวถั่วปู มือมะฟักหม่น มือมะน้ำ ใบขางปอย ใบมะถิม ใบถั่วคว้าง ใบผักหนาม หน่วยกล้วยตีบ รากหญ้าขัด รากลับมืนน้อย ผากควาย รากคา ตาอ้อยดำ อย่างละเท่ากันตำผงปั้นเป็นเม็ดลูกไว้ เอาใส่น้ำเผาขางสู่กิน ถ้าบ่รู้เนื้อรู้ตัวเอามหาคงคา 5 ลูก ยา 5 ลูก ตำผสมกันกินชักข้าวจ้าวเท่ายาตังมวลฯ

 อาหารเลี้ยงธาตุ ของคนเรามีดังนี้ ให้เอาอายุโหราคืออายุเราตั้งแล้วเอา 8 หาร ถ้าเศษ 1 ปีนั้นให้กินมะกอก มะริดไม้กล้วยใต้ แตงลายอ้อยเล่ม ปลาเต๊าะ ปลาชะวาย ปลาดุก ปลาชะพาก แกงใส่ยอดส้มป่อย และชิ้นหมูชิ้นฟาน ยาประจำมันเอาชะเอม ปังกี หิงเขียว ก้องเขาเขียวฝนตกน้ำกิน ถ้าเจ็บหัวเอาใบส้มป่อยขมิ้น ตำคอบหัวแล ถ้าเศษ 2 กินมะปิน ลูกมะแหน มะกล้วย กากกล้วยน้ำนม พุดทรา มะตืน น้ำอ้อย น้ำตาล ชิ้นเป็ดไข่เป็ด ปลาค้าว ปลากัง ปลาหลิม แกงใส่ส้มมะนาวกิน ผักขี้ขวง มะเขือพร้าว ปลาเต๊าะ ปลาชะวาย ปลาชะพาก ปลาแข้ แกงใส่ส้มป่อยกิน ไก่เผือก ปลากด ปลาแกด กุ้ง ยามันเอามหาก่า ไม้ขี้เหล็ก เดื่อป่อง แกนข้าวสาลี ผักขมแดง งาดำพริกน้องขิงแกง ตำเป็นก้อนกิน ถ้าเจ็บหัวเอาใบส้มป่อยขมิ้นตำข่มฯ ถ้าเศษ 3 กินมะโชค มะเต้า แตงโม กล้วยเตศ กล้วยใต้ อ้อยเล่ม มันแกว มะถั่ว มะบวบ มะห่อย มะนอย ผักบุ้ง ผักเดื่อเกี้ยง หน่อไม้รวก ถ้าเจ็บหัวเอาส้มเต่งเค็ง ตำข่มหัวฯ เศษ 4 มะละกอกล้วยน้ำนม พุดทรามะตื่น หน่อไม้รวกมะเขือพร้าว ผักขี้ขวง ผักเผ็ด ปลาหลิม ปลากัง ปลาค้าว แกงใส่ส้มมะนาวกิน และไก่ดำ ชิ้นเป็ด ไข่เป็ดแลฯ เศษ 5 กินแตงซั้ง แตงลาย มะเฟือง มะขาม ปลาเต๊าะ ปลาชะวาย ปลาชะพาก ปลาเกียะ ปลาดุก ปลากด ปลาแกด แกงใสส้มป่อย หน่อบงผักแคบผักขี้ขวง มะนะมะปิน ขมิ้นขึ้นลูกจันทร์ ตำเป็นก้อนกิน เศษ 6 กินผักเดื่อเกี้ยง หน่อยะ มะห่อยมะนอยข้อง ผักบุ้งปิงผักกาด น้ำมะพร้าว แตงซั้ง แตงลาย มะเฟือง มะโว่ มะม่วง มะปราง มะไฟ มะฟักหม่น ผักหนอง ผักแคบ อ้อยดำ ยามันใบมะขนัด เป้าทั้งสอง น้ำผึ้ง ดินไฟตำเป็นลูกกิน เศษ 7 กินกล้วยน้ำนม น้ำตาลก้อน พุดทรา มะตืน สัปรด ขนุน ฟักทอง มะเขือพร้าว ผักเผ็ด ผักขี้ขวง มะฟักหม่น ขิ้นเป็ดไข่เป็ด น้ำผึ้งด้วงต่อ ปลาค้าวปลากัง ปลาหลิม แกงใส่ส้มมะนาวกิน ยามันไม้ตืนไม้ทัน ไม้ขนุนฝนกิน เศษ 8 ให้กินน้ำตาลทราย กล้วยเชียงราย มะพร้าว มะฟักหม่นผักกาดชิ้นวัวชิ้นควาย มะเกลี้ยง มะเฟือง มะปราง มะลิวมะโว่ ยามันเอาหลัวสามเกวียน รากมะโอ ฝนใส่น้ำเย็นน้ำอุ่นเหล้าก็ดี กินฟังหาเทอะ ผิว่าอิดหิวให้เอาราคา หญ้าผากควาย รากแคว้งขาว ยาแก้ 5 ต้น ข้าวจ้าวสารตำเป็นลูก ใส่น้ำเย็นกินเทอะ จะใช้กินอาหารยาเหล่านี้อย่างใดก็ได้ ให้พิจารณาดูเลือดลมตัวเอง กินอันใดได้ก็ให้กินอันนั้น คนเราอยู่ด้วยธาตุทั้ง 4 คือ ดิน น้ำ ไฟ ลม อาหารเหล่านี้ ก็จะคอยช่วยเลี้ยงไว้ต่อไปฯ

 กล่าวด้วยธาตุตัง ๔ ต่อเนื่องกันอีกและว่าเดือน ๕-๖-๗ ในสามเดือนนี้ บังเกิดเหตุว่า ได้กินของบูดเน่าบ่ชอบธาตุ เตโชธาตุบังเกิดให้ป่วยแล เดือน ๘-๙-๑๐ ในสามเดือนนี้ ได้กินของขุ้นอันเหม็นวาโยธาตุบังเกิดให้ป่วยแล เดือน ๑๑-๑๒-๑ สามเดือนนี้ ได้กินผักและของอันเขียว เหตุนั้นอาโปธาตุบังเกิดให้ป่วยแล เดือน ๒-๓-๔ เหนือ ในสามเดือนนี้ ถ้านอนนานๆปฐวีธาตุดังจึงเป็นพยาธิ เพราะเหตุนั้นแล และเป็นพยาธิเจ็บเนื้อตัวไข้ ร้อนคอเจ็บคอร้อนท้องร้อนไส้ท้อง ไก๊ปุ๋มปอง กั๊ดอกตาปั่นหัวเมา อ่อนตีนมือเขม่นตามตัว เหตุเพราะเตโชธาตุบิ้นแผและถ้าจะยา ให้เอามะดอยฟาน โกฎปุมปลานุ รางคาวดีปลี หญ้าชะแลบเปลือกมูก ผักชีขิงแกง หวานหอมชะค่าน ชั่งเท่ากันตำผงปั้นเป็นลูกกินด้วยน้ำอุ่นเย็นทุกค่ำ เช้าเตโชธาตุจะคืนมา วาโยธาตุบังเกิด ให้เป็นผอมเหลือง คันตามเนื้อตัวปากเน่าหูเป็นเลือด เหตุได้กินตัวน้ำจึงพาให้ป่วยได้ เพราะวาโยธาตุดับเสียแล จักยาให้เอาปิ๊ดปิวแดง เปลือกมูก ผักชี ขิงแกง ดีปลี มะปิน เอาอย่างละเท่ากันตำผงไว้จำเริญกินเทอะหาย ถ้าธาตุปิ้นแผเป็นหลุท้อง เจ็บท้องปวดหลังแหล เจ็บเอวอิดหิวบางที ถ้าหลับตื่นแล้วทำให้อยากกินข้าวน้ำ ถ้ากินไม่ถูกท้องท้นรากลงท้องก็ดี เรียกว่าธาตุตัง ๔ วู่ลูกแล จักยาให้เอาหอมเทียม ใบคะเดา ผีเสื้อ ทั้งรากใบตำปั้น เป็นลูกไว้กิน ปฐวีธาตุลุกหากจักหายแลฯ ถ้าไข้ได้พยาธิโรคาจึงป่วยเหลือตามที่กล่าวไว้ จักยาให้เอา หญ้าชะแลบ หวานหอมคาหอม สะเรียมชองแม่ค้า ดอกจำปา ดอกจันทร์จี๋ ปานนุปานมะ ลูกจันทร์มะดอย เกษรดอกบุนนาค จันทร์ขาว-จันทร์แดง กุกก่าผักชี ดีงูเหลือม เนียมระสี ชะเอมพรมเสน หมากเกี้ยวซ้าย ขนาดเท่ากันตำผงไว้ใส่น้ำเย็นกินเทอะฯ

ต่อไปนี้จะกล่าวเรื่องธาตุตัง ๔ อีกว่าเดือน ๗-๙-๑๑ สามเดือนนี้ ปฐวีธาตุวู่ลุกกลายเกิดเป็นพยาธิ คือว่า ลมกั๊ดอกปากบ่ได้ถ้าจะยาให้เอาหอมเทียม ใบสะเรียม ผีเสื้อ ไม้เกี๊ยะ เท่ากันตำผงใส่น้ำอุ่นกิน หายปฐวีธาตุลุกแล เดือน ๑-๓-๕ สามเดือนนี้ อาโปธาตุลุก จึงเป็นพยาธินานาต่างๆเป็นคันเป็นกาย เสลดน้ำลายรากท้น เหตุอาโปธาตุแล จักยาให้เอาปิ๊ดปิวแดง เทียนสมุทร ผักชี เท่ากันตำผงใส่น้ำอุ่นกินหายอาโปธาตุแลฯ เดือน ๘-๑๐-๑๒ ในสามเดือนนี้ เตโชธาตุลุก จึงกลายเกิดเป็นพยาธิต่างๆ ร้อนคอเจ็บและไข้เมื่อยเนื้อตัวปวดออกปลายตีนมือ กระด้างตังตัวนอนคว่ำนอนหงาย ชื่อว่าเตโชธาตุลุกแล จักยาให้เอาพริกน้อย ดีปลี กลีบม้าลม หญ้าชะแลบ เท่ากันตำผงใส่น้ำอุ่นกินหายแล เดือน ๒-๔-๖ ในสามเดือนนี้วาโยธาตุลุก จึงบังเกิดเป็นพยาธิต่างๆคือว่าไข้เจ็บเนื้อตัว ปวดดูกต่อข้อติดบางทีเป็นดั้นดึกขึ้นนั้น จักยาเอาเทียนสมุทร ผักชี เปลือกมุกเท่ากันตำผงใส่น้ำอุ่นกินหายแล ถ้าขนคิงลุกเล็บตีนมือแตก เจ็บเก๊าเขี้ยว เจ็บเนื้อตัว กินอาหารบ่ได้ เหตุปฐวีธาตุดับจึงป่วยแล ผิว่าเจ็บปากและเหงือกปองเสลดน้ำลายมาก แก้มซ้าย-ขวาปองจัวะพยาธิก็หลายอย่างไป เบาไปก็หนักมากกว่าเก่า เจ็บดูกต่อข้อติดเจ็บเอวเจ็บแขน เหตุว่าอาโปธาตุเกิดเป็นแล เตโชธาตุลม ๑๐ จำพวก เกิดมีสติบ่หมั้นบ่เที่ยง ร้อนอกตกใจรากท้น กินบ่ได้เนื้อตัวก็เจ็บ เย็นเป็นเกี่ยวนอนบ่หลับ มักจมมักเกี๊ยดโกรธ ใจสั่นไหว องคาพยาธิเหล่านี้เกิดเพราะเตโชธาตุและวาโยธาตุบังเกิดให้คนทั้งหลายเป็นพยาธิก็เพื่อลมนั้นแหละ

ต่อไปนี้จักกล่าวอุตุฤดูก่อน และกิมันทา เดือน ๗ ปฐวีธาตุ เดือน ๘ เตโชธาตุ เกิดพยาธิลมกับดิน เหตุว่าฤดูร้อนต่อฝนและสาลิละ เดือน ๑๑ ปฐวีธาตุ เดือน ๑๒ เตโชธาตุ เกิดเป็นเสล็ดเพราะเหตุว่า ฤดูฝนจะผ่านไปถึงฤดูหนาวแล เหมมันตาเดือน ๓ อาโปธาตุเดือน ๔ วาโยธาตุ พยาธิเกิดเพราะเลือดเพราะลมเหตุว่า เป็นฤดูหนาวแท้ไกล สากิลิกาเดือน ๕ อาโปธาตุเดือน ๖ วาโยธาตุ เป็นแต่ลมและเลือดเหตุว่าฤดูหนาวเข้าหาฤดูร้อนแล ให้พิจารณาฤดูคิมหันต์ วสันต์ เหมันต์นั้นเทอญ.

 ลักษณะคนเป็นพยาธิ ท่านผู้ใดเป็นหมอยาคนหรือ มิใช่หมอให้จำเอาลักษณะนี้ไว้ มันจะตายหรือจะหายถ้าตามันดูขึ้นทางบนบ่ไหลตา ชื่อว่าปฐวีธาตุดับ ผู้ใดเจ็บลิ้น ปลอกเหมือนปลอกมะแป๊บนั้น ชื่อว่าอาโปธาตุดับ ถ้าบ่ใช้ยาปจุธาตุเสียก่อน ก็มักว่าจักตายบ่สงสัยแท้แล ผู้ใดป่วยเป็นปากเป็นจวงมืนตาค้างเหมือนตาวอกนั้น ลักษณะตังห้าเห็นฉันนั้นก็ดีเรียกว่าเตโชธาตุดับ ผู้นั้นจะตายแท้แล ผู้ใดเปือนร้อนเปือนเย็นตีนลมมือลมหน้าผากและใบหู เนื้อตัวเหงื่อออกชื่อว่า วาโยธาตุดับจักตายแท้แลบ่ถ้าสงสัย ผู้ใดปากล้าปากหลงคอดังเสล็ดขึ้นเหมือนขี้คู่ ดังน้ำเดือดขึ้นต้องกินน้ำก็นักตามันก็เห็นทุกอย่าง เรียกว่าอกาสะธาตุดับจักตายบ่สงสัยแท้แล ถ้าหากปฐวีธาตุดับแท้ๆประมาณ 5 วันตาย อาโปธาตุดับแท้ผัดประมาณ 3 วันตาย เตโชธาตุดับแท้ผัดประมาณ 3 วันตาย วาโยธาตุดับแท้ผัดประมาณ 2 วันตายอากาสะธาตุดับแท้ผัดประมาณวันเดียวก็ตายแล กล่าวลักษณะตังห้าพร้อมแล้วและถ้าปฐวีธาตุวู่ลุกตายเวลาเช้า อาโปธาตุวู่ลุกตายเวลาตะวันตก เตโชธาตุวู่ลุกตายเวลาค่ำคืน วาโยธาตุวู่ลุกตายเวลาจะใกล้สู่เที่ยง อากาสะธาตุวู่ลุกหากตายเวลาเช้า ลักษณะธาตุของคนเรามีอย่างนี้ ค่อยพิจารณายาให้ถูกแท้แลฯ จะกินยาธาตุบูชาธาตุ ถ้าตก 2 อาโปธาตุ 2 ดวง ให้กินยาปจุธาตุบูชาธาตุ วิธีบูชาธาตุมีอีกอย่างหนึ่งตก3 เตโชธาตุ 3ดวง ให้บูชาธาตุและวาโยธาตุบูชาเทอะ ดก 5 ว่าอักขระ 40 ตัวพยาธิมดทะขืดกินยาเลือดลมเทอะ ตก 6 ว่านามธรรมกินยาก๋านคัวะเทอะ ตก 7 ตามรูปธรรมพยาธิมาบังเกิดใหม่ ให้หาครูบาอาจารย์หมอยาถอดถอนของร้าย ให้เอาข้าวเปลือกติดเทียน 2 เม็ดที่ระหว่างเขียนเทียน ไปที่ปลายเทียนสักหัวแม่มือก็ดี 2 นิ้วก็ดี ตามจุดบูชาหน้าพระพุทธรูป ดูเมล็ดข้าวตกตามทิศธวายศรีเทอะ ให้มีขันแก้วตังสามด้วย วิเศษนักวิธีดูเมล็ดข้าวตกเปลวไฟ ไฟติดไฟดับมีอีกแห่งหนึ่งจบเท่านี้ ผู้ใดสนใจยันต์เทียนจุดนี้ ก็ให้ติดต่อหาผู้เขียนเป็นส่วนตัวได้ฯ

 ยาสานมัจจุ หรือเรียกว่าฝีมัจจุออกเหมือนมะกลำตำอยู่ดังนั้น ให้เอารากงิ้วหนุ่ม รากส้มกบถบถาบ หำพะเยาว์ รากตุมน้ำ สานคำ ฝนใส่น้ำข้าวกินฯ

 ยาขางกินดูก เอาดุกหมาดำ ดูกจรเข้ รากมะพร้าว มะดูกเน่าใน ฝนตกน้ำข้าวจ้าวกินแลฯ ป้ากหนึ่งขางตกท้องเปิดเหลืองหาแรงบ่ได้ เอาปัชชะเมาฮ้อยหนึ่ง น้ำแช่เหล้าฝังข้าวไว้เดือน 8 กิน แต่เดือนออกฮ้อยหนึ่ง สามวันเอ็งหายฯ ป้ากหนึ่งขางขบดูกเอาแผ่ ดินเย็น จันทร์แดงนมผา ชั้นไควอก กอกเผือกเติ่งเครือคำ ข้าวเป็นน้ำกินทาหายฯ

 ยาสันนิบาตกลุ้ม เอารากงุนไผ่ งุนงบ หญ้าขัดลับมืนผากควาย อ้อยดำ 3 ตา ขวั้นมะฟ้า รากกล้วยตีบ หัวแหย่ง รากตีนกองเชียงใหม่รากคา ข้าวจ้าวเป็นน้ำตำกรองกินหายแล ป้ากหนึ่งสันนิบาตตีนมือไปวินมาก เอาหญ้าขัดลับมืนผากควาย รากคา คาเชียงชีจอยนาง รางเย็นหัวงูเหลือมฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกิน ป้ากหนึ่งเอาจอยนาง รางเย็นผากควายลับมืน เปลือกแก้วรากกัง หัวงูเหลือมข้าวจ้าวใส่น้ำกิน ป้ากหนึ่งสันนิบาตกักเสีย บ่ปากสนทนากับใครให้เอาอ้อยคำ 3 ตาบด ใส่ข้าวจ้าวแล้ว เอาเปลือกไคร้น้ำ รากหญ้าผากควาย หญ้าขัดลับมืน ห้อมเกี่ยว 2 ยอดทุบแช่น้ำกิน ป้ากหนึ่งสันนิบาตตาแดง ตาแข็งบ่พับลิ้นไก้ เต็มปากให้เอายาแก้ 5 ต้น หยิบหนึ่งรากกังหญ้าขัดลับมืน หัวแหย่งตำใส่น้ำข้าวจ้าวกินหายฯ ป้ากหนึ่งสันนิบาตลุก เอาน้ำตาล น้ำมะพร้าวไฟ ผักหนอก น้ำข้าวจ้าว อย่างละตวงหนึ่งผสมกินฯ ป้ากหนึ่งเอาก้อมก่อลับมืน ผักเค็ดดุกหมาดำขางแดง ฝนตกน้ำเย็นกินถ้าว่าเย็นแช่น้ำอุ่นร้อนข้าวจ้าวเป็นน้ำกิน ป้ากหนึ่งไข้หลบเอาเปลือกค่า เปลือกวิดเปลือกนมนางมัดด้วยกันฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยาเยี่ยวขาวเหลือง ถ้าเป็นเยี่ยวมงเยี่ยวขาวเหมือนน้ำมวกนั้นเอาหญ้าขัด 3 ต้น ต้มน้ำเคี่ยวไว้เย็นแล้วกิน เป็นเยี่ยวเหลืองเอาแขมเหลือง งาช้างนางจอยรากกอกหนุ่มฝนตกน้ำข้าวจ้าวกิน ป้ากหนึ่งเอารากจับนก 3 ต้น เคี่ยวไว้เย็นกิน ป้ากหนึ่งเลือดออกทวารตังมวล เอาทองหลาง ห้อมเกี่ยวผักเผ็ด ต้มเคี่ยวไว้ให้เย็นกิน ผิว่ารากเลือดออกเอารากมะดูกฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินฯ

 ยาสานออกหำ (ลูกมะกะธะ) เอาเน่าใน ปิดเตาะนางจมกังแดง ผักหวานบ้าน สานคำตับเตาน้อย หัวถั่วปูเทศ ลับมืนรางเย็น ข้าวจ้าวเป็นน้ำกินทา ถ้าว่าบ่เย็นเอาเขาควายแม่หลุบ รากผักเข้า หัวหญ้าชา มัดเอาใส่อีก ตั้งขัน 5 บาท เบี้ยพันสามหมากพันสามเชื่อแล้วหายแลฯ ป้ากหนึ่งเป็นสานยังคอหลายตุ่มปองรีบ นักจะเอายาสารตังสอง รากส้มกบหำพะเยา รากตุมน้ำ รากดอกค้ายน้ำ ฝนตกน้ำข้าวจ้าวทากินฯ ป้ากหนึ่งลมพิษตาปั่นเอาเดื่อป่อง 3 ยอด ห้อมเกี่ยว 3 ยอด ผักหนอก 3 ยอด ตำใส่น้ำจ้าวทาขม่อมหน้าผากหายฯ ป้ากหนึ่งเมาหัว เอารากมะนาว จุ่งจาริง ปิ๊ดปิวแดง มัดด้วยกันฝนทีเดียว ใส่น้ำเย็นทาตีนทามือฯ ป้ากหนึ่งยานัดถ์ เมาหัวปวดหัว เอาเทียนดำ ฝอยลม รังแกง เปลือกมะคิงตำผงละเอียดเป็นนัดถ์สูบแลฯ

 ยาคอเหนียง คอเอิมเอาใบปานเถื่อน 7 ใบ ทุนฃมยอดแดง 7 ใบ เทียนดำ 7 ยอด พันธุ์ผักกาด ยางเขียะ บดกับก้นแช่น้ำมันงาทาหายฯ

 ยายำมะเร็ง ให้เอาเปลือกมะไฟตัวผู้ ฟันแรด รากหมาก รากมะนาว ปมมะขามป้อม หัวถั่วปู ปัชชะเมาตับเตาน้อยเมืองเถิน รางเย็นดูกผาปลาดูก เงือกหอยทะระนมเผา ข้าวจ้าวเป็นน้ำทาแล ป้ากหนึ่งมดทขืดแกมขาง แกมสานเอาตับตึมตังสอง รากเก็ดเก้า โขงขะเหมา เครือเขามวก ก้องเขารากออนเขากวาง ฝนตกน้ำจ้าวน้ำอุ่นกินฯ

 ยาลม 108 จำพวก ห้ามนิ่ว 18 จำพวก มะโหก 18 จำพวก ได้กินง้วนสานผอมเหลือง เป็นหมองค่อทั้งหลายฝูงนี้ให้เอาเปลือกมูกหลวง 10 หัว มะนิ่วหมู 10 มะบ้า เอาอันในปิ้งไฟให้เหลือง 10 จุ่งจาริง 10 มะปิน 10 พริก ขิง ดีปลี 10 ลูกมะข่าง 10 (เอาจี่ไฟให้สุก) แล้วบดด้วยกัน เอาน้ำผึ้งน้ำมันงาผสมปั้นเป็นลูก เท่าพริกน้อยตากแห้ง ถ้ามีมนต์อะมะระณีเสก 108 ที ไว้จำเริญวันละ 3 ลูก หายมะโหกริดสีดวงตังมวลแลฯ ยานี้ป้ากหนึ่งเอาเป้าหลวง เป้าตองแตก โขงขะเหมา ดีปลีจุ่งจาริงชะค่าน เอาอย่าง 20 เท่ากันบดเป็นผงเอาน้ำผึ้งผสม จะกินปั้นเป็นลูกกิน 3 ลูก กินถึง 2-5-6-7 เดือนก็ดีตามจะใช้ มโหกริดสีดวงป้างไก๊ เป็นหนิ้วเป็นเรื้อนขาก ตามืดมัวหายแลฯ ป้ากหนึ่งยาไข้ร้อนผิวหนัง เอาหญ้าแพทย์หญ้าไซ หนาดตายแขวนใบ บงเดื่อเกี้ยงฝนกิน ป้ากหนึ่งยาขางกินใจเอาไคร้ตังสอง ผักเซ็งดาง้วนหมู รากผาแป้งรากชำพอ บดใส่น้ำจ้าวกินฯ ป้ากหนึ่งยาปีกินใจ เอาผักปังดินอ้อยดำ ลิงจ่อนใส่น้ำจ้าวกินฯ

 ยามะเร็งสะป๊ะ เป็นมะเร็งทั้งปวงให้เอาถั่วปู เปลือกมะไฟผู้ รากลับมืน ผักหวานบ้าน รางตีนกอง ข้าวจ้าวเป็นน้ำกินทาหาย ป้ากหนึ่งยาผีสานหำเอา รากไม้หำฝานฝนทา รากดิกเดียมฝนทา สนตังสองฝนทา ป้ากหนึ่งฝีสานยังเก้าหูตังสอง เอาไคร้ฝนทา ป้ากหนึ่งเนียม ระสีฝนทา เอาหิงหาวฝนทา ป้ากหนึ่งยาป้างให้เอารากมะข่าง รากไม้จาว รากส่อน ผีเสื้อน้อย มาตำผงใส่หม้อขั้วให้เหลืองแช่เหล้ากิน 3 เดือนดับหายฯ

 ยาสันนิบาตใบ้ อาการใช้ตีนมืออยู่ ริมปากไหวหลับตาอยู่บ่ปากบ่พูด เอาคำกำหนึ่ง รางคาว ใบมะน้ำ อ้อยดำ ตำต้มไว้ให้เย็นแล้วกินจำเริญไปฯ ป้ากหนึ่งเอาห้อมเกี่ยว หญ้าผากควาย รังแมลงชายคา 3 แจ่งเรือนมาแช่น้ำข้าวจ้าว กินจำเริญไปหายแลฯ ป้ากหนึ่งยาไข้หนาวมากห่มผ้าเท่าใดก็ยังหนาวอยู่ดั่งอั้น ให้เอาควยงูน้อยควยงูหลวง หญ้าผากควาย มาต้มเคี่ยวใส่พริกน้อย 7 ลูก ขิง 7 แว่น กินแลฯ ป้ากหนึ่งยาสันนิบาตจะเกวียน อาการเมาหัวตาปั้นตาลายหายใจลงเส่าอยู่ หายใจบ่รอดท้องหาแรงบ่ได้ ให้เอาเทียนตังห้า ดีปลี หัวมะหนิ้วหมูรากคา เบี้ยปูเผา 3 ลูก พริกขิงหอมบั่วหอมเทียม จุ่งจาริงเท่ากันเอามะน้ำรัวะเป็นน้ำกินฯ ป้ากหนึ่งยาสันนิบาต ตุ่ม อาการตุ่มจำพวกหนึ่งเป็นตุ่มแดงทั่วตัวเย็นเหมือนออกสุก เจ็บเนื้อตัวแข้งขาตีนมือ ขนาดเอาลุกเอานอน ให้เอาปิ๊ดเตาะป่าเฮี่ยวหมอง ผักหวานบ้าน ง้วนหมู เขากวางงาช้าง จันทร์ขาว – แดง ฝนตกน้ำอุ่นกินแลฯ ป้ากหนึ่งสันนิบาตเลือด อาการมันเจ็บหัวนัก เลือดออกปากออกดังนั้นเอายาดำ ยอดขมขาว ห้อมเกี่ยวผักหนอกตาอ้อยดำ ยอดผีเสื้อน้อย คาเชียงชี เท่ากันตำปั้นเป็น น้ำทาขม่อมถ้าหายเลือดออกแล้วใส่ยาสันนิบาตเทอะหายฯ

 ยาผงแสนลมก๊าน ป้ากหลวงแลให้เอาเปลือกลมแล้ง เปลือกมะปิน เปลือกเติ่ง เปลือกรางคาว ง้วนหมู คาเชียงชี ปิ๊ดปิวแดง ชะค่านฝอยลม กลีบม้าลม ตำผงละเอียดไว้จำเริญกินทุกเช้าเย็นหายฯ ป้ากหนึ่งลุกออกปากออกลิ้น ให้เอาดูกงาช้าง ป่าเฮี่ยวหมอง ดูกหมาดำฝนอมเทอะฯ ป้ากหนึ่งเป็นสานยังคอหลายตุ่มปองรีบนัก จะยาเอาสานตัง 5 รากส้มกับหำพะเยาว์ รากตุมน้ำ รากดอกด้ายน้ำ ฝนตกน้ำจ้าวกินทาฯ ป้ากหนึ่งยี่สานช้างเอารากไม้หำฟานฝนทาฯ ป้ากหนึ่งยาห้ามออกสุกตังมวล เอามะตันแก่นฝ้ายบดใส่เหล้ากินก่อนยาอื่นๆฯ ป้ากหนึ่งสันนิบาตร้อนในกินน้ำมาก เอารากเดื่อเกี้ยง เดื่อป่องเปลือกทองหลาง ผากควายลับมืน รากคาอ้อยคำ รากกล้วยตีบหญ้าแพทย์ ใบปงจ้าวเป็นน้ำกินทาหายฯ ป้ากหนึ่งสันนิบาตขบเขี้ยวอยู่ตีนมือแดง เนื้อร้อนถามบ่อยากปากเอาป่าเฮี่ยวหมอง รากขนุนน้ำผึ้งทรายหิน ดีงูตัดกิน ยาทาเอาลูกห้อมเกี่ยว ขี้รังแห้งปูนผงผัก เผ็ดเปลือกไข่เป็ดตำทาหายฯ

 ยาแวนทิพย์พญาอินทร์ เป็นยาแก้เจ็บตาสะป๊ะ แม้ว่าต้อขบตาเสียก็หายให้เอาปิ๊ดเตาะ รางเย็น ลิ้นทะเท จันทร์แดง ดีปลีจี่ปุก ห้อมเกี่ยวรากคา อย่างละเท่ากัน บดเป็นผงละเอียด ใส่น้ำเหมยผสมกันบั้นเป็นลูกไว้ใส่ตาฯ

 ยาแผ่นดินสุด หรือเรียกว่าสมุทรวิเศษ สิทธิการจะกล่าวให้เอาหัวบุกมาซอยให้บางๆแช่น้ำไว้คืนหนึ่งแล้วเอาออกตากแดดให้แห้งเอา 300 ชั่ง ปิ๊ดปิวแดง 30 ขิงแกง 30 พริก 30 บาท ตำผงเอาเยี่ยววัวเป็นน้ำปั้นเป็นลูกไว้กินหายพยาธิตังมวลใช้ได้พันช่องคือว่าริดสะดวงกินยานี้หาย เลือดตกตามืดก็หายก็แจ้ง กินข้าวน้ำก็ลำเป็นผอม เหลืองลมในตัวตังมวลก็หาย เจ็บปวดเมื่อยตังมวลก็หาย ธาตุคนเราก็ชุ่มเย็นใส่อันใดก็หาย เยี่ยวเป็นเลือดตกก็หายแลฯ ป้ากหนึ่งหูเป็นฝีเอาปัชชะเมาโขงขะเหมา ปนมะขามป้อม ฝนตกน้ำจ้าวใส่หายฯ

 ยาง้วนสะป๊ะ เอาหญ้าเยี่ยวหมู 3 ต้น ง้วนหมู 3 ยอด ใบหัสคืน 3 ยอด จุ่งจาริง 30 พริก 2 หอมบั่ว 7 หัว ตำผงปั้นเป็นลูกไว้ใช้เทอะ ยาป้ากนี้วิเศษนักขอกล่าวตามอุปเทศน์ยาอีกว่า ผู้ใดหากอยู่เจ็บบ่ทำงานลังก็เจ็บเมื่อยอยู่นั้น ไปอุจจาระนานเป็นปี กินอะไรก็บ่หายอันหนึ่ง ไข้บ่รู้หายกินยาอันนี้ก็ดี กินข้าวแค้นทุกวัน น้ำลายนองมาก เสล็ดมากมันค้นท้องอยู่ทุกวันก็ดี ลมเป็นก้อนอยู่ในท้องแล่นขึ้นแล่นลง คือว่าได้กินง้วนสานกินยานี้หาย ผู้ใดเยี่ยวมากไปเยี่ยววันละ 9-10 ครั้งกินก็หาย เยี่ยวบ่ออกเยี่ยวแต่ละครั้งหยาดหยดปิดๆออกเจ็บปวดอย่างมีนิ่วกินก็หาย กินข้าวแล้วกั๊ดท้องอยู่กินข้าวน้อยเป็นกินมากก็ดี กินข้าวตกท้องแล้วซ้ำลงไปกินอีกเล่า กินยานี้หาย เป็นม่วงชะคิวไปทางใดบ่ได้กินก็หาย เป็นมโหกเป็นลมพิษเป็นขี้คู่ก็ดี นอนหลับอยู่สั่นตีนมือปวดหัว มัวตาตะวันบ่ายบ่เห็นอะไรก็ดีกินหาย เป็นไข้เลี้ยงเนื้อเลี้ยงคิงอยู่บ่พรากได้ก็ดี ไข้รากเลือดออกเลือดเป็นบ้วนอยู่ตามตัวก็ดี เลียบออกตังสองแหล่ก็ดีชื่อว่าลมง้วน กินก็หายกั๊ดท้อง กินข้าวน้ำบ่ลงก็ดีหรือว่าบวมปองออกยังข้างและหลังก็ดีกินหาย ผู้ใดตกใส่ยำจะไข้ยิ่งเหนื่อย เมื่อยเนื้อ เจ็บคิงก็ดีปวดท้องอยู่วิวๆก็ดีหายใจเส่าอยู่ก็ดี ผู้ใดขึ้นบันไดลงบันไดก็ยิ่งอิดหิวอยู่ก็ดีผู้ใดหำปองแล้ว มดทะขืดบ่ออกก็ดีกินยานี้หาย ผู้หญิงเป็นหนองออกรูโยนีมดทะขืดไผยาบ่หายก็ดี กินยานี้หายเป็นลมกั๊ดอกออกเสียบ 2 ข้างท้องก็ดีพิษง้วนตังมวลกินยานี้หายหมดแล ขันตั้งยานี้ 52 บาทเนอ ป้ากหนึ่งมดทะขืดเป็นตุ่มยังลึงค์ เอาขี้เมี่ยงเละหรือน้ำเมี่ยงใส่น้ำมะนาวทา ป้ากหนึ่งผู้หญิงเป็นเรื้อนน้ำยังต้นขา เอาใบหนาดใบเกลือ ใบขี้เหล็กต้มน้ำเคี่ยวเอาทาหาย ผู้ชายเป็นเรื้อนน้ำยังลูกหำมะกะธะ เอารากบัวลาละหุ่งขาว รากสะปันการาก ก้อมก่อ ฝนใส่น้ำเย็นทา ป้ากหนึ่งยาเจ็บจุนเลือดเอาสานหนู ดินประสิว หิงยางเข้าหอมเทียมบดด้วยกัน เอามีดสับจุนนั้นแล้วใส่ยาลูกฟิกเทอะ ผิดว่าจนใหญ่ก็ใส่มากพอสมควร ยานี้มันกัดเจ็บนัก ถ้าว่ามันแห้งใส่ยาต่อไปตามพิจารณาเทอะเนอฯ

 ยาฝีเครือดำ อาการหนังหน้าผากเคร่งเหงื่อบ่ออก เบื่อนอยู่บ่กินข้าวพื้น ตีนมือดำขี้ก็ดำ ให้เอารากมะปินดำ ใคร้หางนาค มะดูกมะกังดิกเดียม ไม้ปอบไม้แดงหนุ่ม หนามขี้แรดสานอิรากชำตังสอง เดื่อป่องเดื่อเกี้ยง รากไม้จี่รากคะจายหนามตาวัวจอยนางนุมแน้ เน่าในหาดเยือง ไม้ส้มกบยอดขาว รางคาวง้วนหมูหมีเหม็น ขางแคงแคะนมผา หอยทะระกอก หนุ่มดูกเงือกดูกหมาดำ งาช้างนอแรดเขาเยือง กระดองปลาผา แผ่นดินเย็น จันทร์แดงฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินหายฯ ป้ากหนึ่งยาถีบมันเอารากแคว้ง ดังดีดง้วนหมูตาไม้จี่ ฝนน้ำจ้าวกินถ้าว่าบ่หายบ่สว่างบ่รู้เรือ่งอุตุฤดูดี ให้เอาเครือเขามวกเติ่ง เครือคำฝูงคอบรางเย็น อุ่นน้ำเปือกกอกใส่ยานั้นแถม ผิว่าเย็นแล้วให้ถอดยาเย็นเสียเทอะเนอฯ ป้ากหนึ่งสันนิบาตหลับ เท่านอนหลับอยู่อย่างนั้น เอารากกันขอ รากส้มกบขางน้ำเข้าฝนใส่น้ำจ้าวกินฯ ป้ากหนึ่งยาออกหัดเอาไม้ไร่คำไม้ยมหิน ใคร้นุ่นใคร้หางนาค อ้อยช้างไม้เน่ากูดงวดแงดฝนตกน้ำจ้าวกิน ถ้าว่าร้อนเอาหัวถั่วปู หญ้าปกตอ รากผักหวานบ้าน รากผักเข้า หัวนมแน้แอ้วน้อย จ้าวน้ำกินผิว่าเสียบไปนัก เอารากคารากข่อยมากมะปินฯ ป้ากหนึ่งขางตกท้องเอาจอยนาง รากผักชำ รากผักดีด รากลิงจ่อนฝนน้ำจ้าวกิน ป้ากหนึ่งรากสากคอปองและมีเสล็ดนัก เอาหญ้าปกตอชอยนาง ผักหวานบ้าน ไม้ป่าเฮี่ยวหมอง รากปู ฝนตกนั้นเย็นกิน เจ็บคอ เอาคามช้าง รากกอกถบถาบศรีกันชัย ไม้หำฟานจ้าวเป็นน้ำกินทาฯ

 ยาเจ็บหัวนานหาย เจ็บปวดศรีษะอยู่บ่หายกินยาอะไรไม่ถูก ท่านลองเอายานี้ เอาขมิ้น ปูเลย ใบพริก หญ้าลับมืน ใบผักหวานบ้าน ใบเดื่อเกี้ยง ใบปู หัวทุน เชียงชีพริก 3 ลูก ขิง 3 ฝัก เทียนตังห้า หาน ช้างร้องปิ๊ดปิวดำ รากมะกล่ำเผือก บ่มีกำลังดีตำกับกันปั้นลูกไว้แล้ว เอาสัพพาสีสรุปเสก 7 ทีใส่หัวหายแน่ฯ

 เรียนรู้ยาร้อนเย็น สิทธิการขนานขอกล่าวรวบรัดคัดมาให้รู้พยาธินี้ดังฤาคือว่าเป็นพยาธิบ่หนักนักแล้วให้กินยาเย็นนั้นหลายต้นมากเกินไป ถึง 3-4 วันแล้วเนื้อมันเย็นนักเลยกระด้างแข็งเสีย จะฟื้นคิงติงตัวบ่ได้ จะลุกจะนั่งก็บ่ได้เลยกลายเป็นเกี่ยวกินไป ถ้ากินยาบ่ถูกง่ายนักให้พิจารณาดูถูกต้องแท้เทอะ ต่อไปนี้จะบอกยาให้รู้ว่ายาต้นนี้ร้อน ต้นนี้เย็น ต้นนี้เสมอภาคคือ ไม้ปิง บัวลาผาแป้งลมแล้ง ไม้เติ่งรากคะจาย รากมะเขือ ยาจำพวก 7 ต้นนี้ร้อนนัก รากง้วนหมู รากคะแจ รากดอกมะลิ รากดอกสลิด จันทร์ขาว รางเย็น รากมะแคว้ง ยาจำพวก 7 ต้นนี้เสมอภาค ชะเอม รากหมาก รากตาล รากราน คาเชียงชี รากจอยนาง รากนุมแน้ จำพวก 7 ต้นนี้ก็เสมอภาคหมายความว่ายาทั้ง 14 ต้นนี้บ่ร้อนบ่เย็นแล รากกอก อ้อยช้าง ไม้ส้มกบ ไม้เน่าใน มะดูกมะขามป้อม ปิ๊ดเตาะ ป่าเฮี่ยวหมอง ผักนางจม ขางน้ำเข้า ขางต้นเดียว ไม้ซางเผือก ผักกระถิน รากแขมขาว ก้างปลาแดง งาช้างนอแรด เขาเยืองเขากวาง เขาวัว รากผักสาบ ยาจำพวก 21 อย่างนี้เย็นนักแล ถ้าไข้สันนิบาตปากเหม็นแกมขางกินยาป้ากนี้หาย ผิว่าเย็นมากเกินไปให้เอาป้ากเสมอกินด้วยหาย ยาแก้ร้อนจะใคร่ให้เย็นดั่งอั้นเอาขี้เมี่ยงเละ อันเคี่ยวเสียยังเตานั้นมาตีให้ย่อย แช่น้ำข้าวจ้าวไว้แล้วเอาผักแคบ ผักเข้าผักหนอก ผักแว่นหญ้าผากควาย ลับมืนหญ้าไซใบบง มือมะน้ำมะฟัก อ้อยดำหัวแหย่งนมผา หอยทะระ ยา 14 ต้นนี้เย็นนักให้กิน และสันนิบาตร้อนคลั่งไคล้สันนิบาตอันหนึ่ง ตัวร้อนเป็นดั่งไฟนั้นกินหาย ให้ลูบทาน้ำยานั้นสัก 2-3 ครั้ง ถ้าว่าเนื้อมันเย็นนักแล้วบ่อตกนั้นและจะเสียบดังนั้น ให้ถอนยาเย็นเสียให้กินยาป้ากเสมอ 14 ต้นนั้น ผิว่ายังเสียบให้ฝนรากมะปินผาแป้ง รากมะเขือ ใส่น้ำยานั้นกินหาย อันหนึ่งสันนิบาตกระด้างหลังแข็งจะลุกนั่งนอนบ่ได้เอารากไม้ถ่านไฟผี รากดิกเดียม รากชำ รากผักนางจม รากนุมแน้ รากพร้าว รากตาล รากหมากรากคา หญ้าขัดมอน ไม้ป่าช้าหมองฝนกินหาย อันหนึ่งไข้ตีนมือเย็นเอารากลมแล้ง รากเติ่ง รากง้วนหมู ดีงูตัดเล็กน้อยกินหาย อันหนึ่งเป็นลมเกี่ยวดำกินมัน ชักเนื้อตัวให้ตีนมือหดแข้งขายู้หดหายอื่นบ่ทัน ให้รีบกินน้ำมันงาเล็กน้อยก่อนแล้วจึงหายาใส่ เอาใบข่อย ใบจาว ใบละหุ่งแดง ผักเผ็ดหญ้าหอมเกี่ยว ใบข่า งาดำปูนผง บัวลาดำ เปลือกไข่เป็น ตำใส่น้ำให้ขุ้นแล้วคั้นทาหายแลฯ สันนิบาตอันหนึ่งไข้งับปากบ่ได้เท่าอ้าปากอยู่อย่างนั้น ให้เอารากมะน้ำ รางเย็นลับมืน รากคาเชียงชี ผีเสื้อน้อย ข้าวจ้าวเป็นน้ำ ดีงูตัดเล็กน้อยกินหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตเย็นทั่วตัวเอา ใบมะน้ำ คาเชียงชี ผีเสื้อน้อย เดื่อเกี้ยง ลูกหมาก 3 ลูกบดกับกันแล้ว เผาอ้อยคำบิดเอาน้ำใส่กินหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตไข้บ่หนาวหากกระด้างทั่วตัวนั้นเอา ตองตึงมาเผาแล้ว ผักเผ็ดกำมือหนึ่ง งาดำกำมือหนึ่งบดด้วยกันเผาอ้อยดำบอดเอาน้ำใส่กินหายฯ สันนิบาตอันหนึ่งมีตัวร้อนดังไฟนั้น ปากแห้งคอแห้งหาแรงบ่ได้ชื่อว่า เตโชธาตุ ทำให้เป็นถ้าว่ายาบ่ทันตายง่ายแท้ จะยาเอา 6 ต้นที่กล่าวมาแล้วนั้น ให้กินและทาหายแลฯ สันนิบาตอันหนึ่งกั๊ดอกยิ่งท้อง ตีนมือกระด้างเย็นเหมือนน้ำนั้นชื่อว่า วาโยธาตุ ทำให้ป่วยให้กินยาเสมอภาคที่กล่าวมาแล้วหาย ถ้าว่าบ่บรรเทาให้ใส่ยาร้อนอันกล่าวมาแล้วนั้นอีกหาย สันนิบาตอันหนึ่งเหงื่อออกมากเกินไปชื่อว่า อาโปธาตุ ทำให้เป็นจะยาให้เอา เทียนดำ ดีปลี รากอีลืม พันธุ์ผักเท่ากันตำใส่น้ำทาทุกแห่ง แล้วให้กินยาเย็นที่กล่าวมาแล้วนั้น อันหนึ่งสันนิบาตใบ้เอาเบี้ยหมากปูไปบูชาเอารากไม้อ้อยช้าง ฝ่ายข้างวันตกมาฝนกินหาย อันหนึ่งไข้ร้อนอกตกใจนัก ห่มผ้าบ่ได้ เหงื่อออกขี้ออกรากออกดั่งอั้น ให้เอาเปลือกไม้หัวหมู เปลือกกล่ำต้นไม้เส้าไม้ค่า ไม้สักหนุ่ม ขี้หนังเหละข้าวจ้าวกินหายแลฯ

 ลักษณะขาง 7 ประการ คือขางราง ขางทราง ขางริดสีดวง ขางเสียบ ขางเข้าใส้ ขางลิ้นหล่อน ขางไฟ เป็นขางรางนั้นถ้าว่าไข้มันเจ็บปวด หัวกินข้าวกินน้ำบ่ได้แล เป็นขางทรางนั้น ลิ้นมันสุกออกเท่ามะแคว้งนั้นแล เป็นขางริดสีดวงหรือว่าขางเลือดนั้น ปากมันเหม็นนักแล เป็นขางลิ้นหล่อนนั้น ไฟเขี้ยวไฟฟันมันเน่า เก๊าลิ้นมันปองอยู่เหม็นปากนัก กินข้าวบ่ได้นั้นแล เป็นขางไฟนั้น เนื้อร้อนนักเป็นดังไฟแล เป็นขางเข้าใส้นั้น มันปวดเป็นดังใส้จักปุดขาดไปแล เป็นขางเสียบนั้น มันเสียบท้องเสียบข้างนักแล จะยาขางเหล่านี้ท่านว่าเป็นขางราง ให้เอาไม้ถ่านไฟผี รากมะดูก รากป่าช้าหมอง รากผักกระถิน รากอ้อยช้าง รางเย็น งาช้างนอแรด เขาเยืองฝนตกน้ำอุ่น-เย็นกินหาย ถ้าเป็นขางทรางให้ใส่ลิ้นทะเล จันทร์แดง เข้าไปแถมกินหาย เป็นขางริดสีดวงและขางไฟ ขางเข้าไส้ ขางเลือด ให้เพิ่มนางจม รากดิกเดียม รากมะแคว้งกิน เป็นขางลิ้นหล่อนให้เพิ่ม รากผักหวานบ้าน เปลือกค่า รางคาว ฝนกินหายฝนให้ขุ้นเอาเกล็ดปลากั้งมาเผาเป็นด่าง ใส่น้ำยวงฝ้ายชุบอมหาย เป็นขางเสียบให้เคี่ยวยาไว้ให้เย็นแล้วกินหายแลฯ ป้ากหนึ่งไข้สันนิบาตลุกในเดือนไฟ เอารากกล้วยตีบ เปลือกกอก เปลือกม่วงก้วย รากคา รากมะแคว้งขาว ฝนแช่กินหาย ถ้าว่ายังร้อนฝนใส่น้ำจ้าวกินเย็นแลหาย อันหนึ่งสันนิบาตสองกอง ขี้ออกรากออก เย็นตีนมือขึ้นทั่วตัว เอาหัวทุน มะนิ่วหมู ตาอ้อยดำ มะถั่วถิม เปลือกกอก เปลือกเดื่อเกี้ยง มะแคว้งขม รางคาวผักหนอก ชะเอม รางเย็นตำใส่น้ำจ้าวกิน อันหนึ่งสันนิบาตเข้าใส้ ขางตกท้องก็ว่า ถ้ากินอาหารผิดปวดท้องปานดังใจจักขาด เอาขางโก้ง รากทัน ส้มกบ เปลือกแกแถ รากแหนเครือ งุนไผ่ รากถ่าน ไฟผีฝนกินหาย แม้ว่าจะลุกในเดือนไฟปวดท้องกินก็หาย อันหนึ่งยาปิแง้น เอาหอยทะระ เบี้ยปู เผาเป็นด่างบดใส่น้ำกิน แล้วเอาพริกขิง 1 บาท ผิวไม้ไผ่ 10 ผิวบง 10 ดองดึง 20 ใบกาสะลอง เป็นน้ำทาพื้นตีนมือตังมวลคืนชื่อมาแลฯ

 ยาเลือดเข้าใจ งาวใบ้ เลือดเข้าหัวใจเป็นใบ้เป็นง่าวไปบ่ปากบ่จา ให้เอาจันทร์แดง รากถบถาบ ปัชชะเมา เทียนดำ ปังกี ฝนใส่น้ำมะงัวกินหาย อันหนึ่งมะเร็งคุตแกมริสดวง เจ็บหัว เจ็บคอ เอารากดังดีด รากผาแป้ง รากอ้อยแสนส่วน หัวถั่วปูฝนทากินหายฯ

 ยาตัดตาต้อ ป้ากหนึ่งเอามะซับยอดแดงกับข้าวสารมาตำกับกันแล้ว ใส่ผ้าขาวปั้นเอาน้ำขุ้นๆ ใส่ใบตองกล้วยตีบแล้วหมกเสียให้สุก แล้วเอาออกมาบ่มเข้าไว้คืนหนึ่งก่อนจึงใส่ตาต้อก็หาย ป้ากหนึ่งยาตัดต้อให้เอาหมาก 3 คำ ปูเบี้ย 3 แก่น ไปบูชาเอาใบกาสะลองให้ว่า เบี้ยหมากปูหมื่นเอาชื่อผู้ป่วยเป็นตาต้อนั้นไปอธิษฐานร่ำไร ให้เอาใคร้นุ่น รางคาว จันทร์แดง จอยนาง รางเย็น ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินจำเริญ กล้วยตีบ รากผักหวานบ้า ผาแป้งลับมืน ขัดมอนผากควาย รางคาว รากฝาก่านมะน้ำ งาช้าง จันทร์แดง จอยนาง รางเย็น ไม้ทันไม้กอก ต้างนกแช่น้ำกิน เรือ่งต้อนี้ก็ร้ายเหมือนกันดีไม่ดีตาเสีย ข้าพเจ้าโดนมาครั้งหนึ่งป่วยอยู่ตั้ง 2-3 เดือน หยอดยาสะป๊ะทำทุกอย่างไม่หาย เพราะไม่ได้กินยาแก้ทางใน ทีหลังข้าพเจ้าก็ไปหาท่านครูบาธัมมไชย วัดทุ่งหลวง ได้กินยาแก้ทางในด้วยก็หายเป็นปรกติจนบัดนี้ แต่ตำราข้างบนนี้ข้าพเจ้ายังไม่ได้กินพิ่งมาพบที่หลังเมื่อค้นคว้าหาตำรานี้ถ้าได้กินด้วยเข้าใจว่าจะดีแท้ๆ

 ยาขางขนานหลวง เอาไม้กอกขางปอย อ้อยช้าง ผักหวานบ้าน ผักนางจม ผักกระถิน ส้มเห็ดไม้ชำ ไม้กัง ง้วนหมู ขี้เหล็กเผือก จอยนาง หนามโค้ง ดิกเดียม เดื่อเกี้ยงเน่าใน ทันต้นทันขอ ไม้ดูกลับมืน ขัดมอนหัวแหย่ง หัวถั่วปู ไดส้มเส็ด ฝนตกนั้นข้าวจ้าวเผาขางลู่กินหายเป็นขางสะป๊ะตังมวลฯ อันหนึ่งไข้ร้อนก็ร้อนหนาวก็หนาว เอาเปลือกกอก เดื่อเกี้ยง เปลือกชมภู กล้วยตีบ 3 แว่น อ้อยดำ 3 ตา ไม้ก้อมแช่กินฯ อันหนึ่งแก้ไข้ตังมวล เอาผิวไม้บง ไม้ซาง ไม้รวก ไม้ไผ่ ขี้เหล็กขูดเอาผิวตังมวลแล้วเอายัดเข้าไปในเปลือกกล้วยตีบแช่น้ำแล้วฝนดูกหมา งาช้าง จันทร์ตังสองกินฯ อันหนึ่งเอาหญ้าขัด ลับมืนผากควาย รากคาตาอ้อย นางกอกนางวีด เดื่อป่อง เดื่อเกี้ยง ไม้สาหัวกูดหัวแหย่งแช่กินไข้อย่างใดก็ได้เนอฯ ป้ากหนึ่งยาสะป๊ะลม เอารางคาว ขี้เหล็ก ปิ๊ดปิวตังสอง ปูเลยจุ่งจาริง ชะค่านกลีบม้าลม ฝอยลมปูลิงนก กุกก่าข่าขิง ขมื้นใบหนาด ผีเสื้อหัสคืน เป้าตองแตก ใบชีบัวลาขาว ตำเป็นผงละเอียดไว้ใช้ใส่ชื่อยานี้ว่า ยาแก้วมณีรวมเผด็จลมเทอะเนอฯ

 ยาไข้ฝีเครือขนานหลวง ให้เอาจักไคคำแสนซีก ปิงดำ ตาไม้เส้าดำ ใคร้นุ่น เปลือกกอกเติงกา เปลือกดูกอ้อยช้าง ไม้ไร่คำ ใคร้หางนาค ง้วนหมู ส้มเห็ดนำแน้ รางเย็นรากมะน้ำ รากคารากผักบุ้ง ลับมืนด้งดีด หอมเกี่ยว รากไม้กว้าน รากปิงรังแก้ว เขาควายแม่หลูบ เน่าในตาอ้อยคำ ผากควายแช่กินหายฯ ป้ากหนึ่งไข้บ่อยากน้ำเอารากมะน้ำ รางเย็น รางคาว ลับมืนฝนใส่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งไข้สะทก เอารากมะเขือแจ้ รากผักดีด ฝนใส่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งไข้ขางปุหรือฟุ่งเอาขางปอย ผักบุ้งปิง แช่น้ำกินแล้วเอาปูมาแช่สักตัวหนึ่ง พอน้ำลายปูออกแล้วไปปล่อยเสีย คือต้องการน้ำลายปูมาผสมกับยาขางปุนั้นเองกินหายฯ อันหนึ่งไข้ขึ้นเอาดีงูเหลือม ฝนตกนั้นเข้าทาลงหายฯ อันหนึ่งละอ่อนไข้ขาง กั๊ดเนื้อร้อน เอารากชำ รากปินดำ ขางปอย รากไม้ดูก ฝนใส่น้ำจ้าวกิน ถ้าเหงื่อออกมาก เอากาฝาก เดื่อป่อง ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งไข้ฝีเครือ ปากแห้งคอแห้ง เอาเปลือกกอก เปลือกแหลง เปลือกไม้แก้ว เดื่อตังสอง หัวทุน จอยนาง ขี้เหล็กหัวกล้วยตีบ แช่น้ำจ้าวกิน อันหนึ่งไข้ฝีเครือขำคอ ตีนคอมือปองเอา ใบถั่ว ใบทุงสอ ใบนุมแน้ ใบสะป้านกา เหิมขาวตำห่อตองกล้วยตีบ ก้อบเทอะหายฯ อันหนึ่งไข้ฝีเครือปากแห้งเอา เดื่อป่อง เดื่อเกี้ยง ไม้หัดใค้น้ำ ใคร้นุ่น รากพร้าวรากหมาก รากตาลรากราน ตาอ้อยดำ แช่น้ำกินหาย อันหนึ่งไข้ฝีเครือ เจ็บท้อง เอาปอหมัน ก้องแกบสานผละปิงขาว กล้วยนวล หญ้าขัดลับมืน แช่น้ำกินหาย อันหนึ่งไข้ฝีเครือเจ็บหัว เอาใบข่อย บัวลาดำ แช่น้ำข้าวจ้าวกินตบหัวเทอะ อันหนึ่งไข้ฝีเครือ เจ็บคอ เอารากมะแป๊บ รากผักหวานบ้าน ผักแคบผักสาบ รากดอกด้ายน้ำ หัวถั่วปู ฝนตกน้ำจ้าวกิน อันหนึ่งไข้ฝีเครือดำ เอารากปิงสมุทรเหมือดคน ฝนตกน้ำจ้าวกิน อันหนึ่งไข้ฝีเครือแดง เอาไม้ปอแดงนมผา ฝนตกน้ำจ้าวกิน ป้ากหนึ่งเอาไม้เติงกา ง้วนหมูแช่กิน อันหนึ่งไข้ฝีเครือตังมวล เอารากปิงขาว ฝูงคอบ เขาวัวกระทิง ฝนตกน้ำจ้าวกิน อันหนึ่งไข้ฝีเครือบ่หลบบ่สว่าง เอาขัดมอน ผากควาย หืมใหแช่กิน อันหนึ่งไข้ฝีเครือขำ เอาจันทร์ตังสอง ไม้มะดูก ไม้หัด ไค้นุ่น กูดงอดแงดฝนกิน อันหนึ่งยาสะป๊ะว่า ฝีเครือตังมวลเอา เตาน้อยเดาหลวง เน่าในอ้อยช้างงุนบงงุนไร่ เปลือกกอกเปลือกวีด นมแน้ อ้อยดำ 3 ตา หญ้าแพทย์ ผากควายแช่น้ำกิน อันหนึ่งไข้เมือ่คืนเมือ่วันบ่ไข้ เอาหัวมะนิ่วหมู ชะไค่จุ่งจาริง ต้มใส่พริกน้อยขิงกินฯ อันหนึ่งไข้กั๊ดอก ร้อนขึ้นตังคิงไข้นานหายรอดปีรอดเดือน ไข้เว้นวันบางวันก็ไข้เรื้อ เยี่ยวเหลืองตาเหลือง เมาหัว เอาบัวลาขาว จุ่งจาริง สะปันกาต้มกิน อันหนึ่งไข้เจ็บหัวบ่ขาด เอารากหญ้าลิงจ่อน อ้อยดำป้อง ไม้เน่าใน อ้อยช้าง ไม้ชะริกปินดำ กาสะลอง เดื่อเกี้ยง ขางปอย หาดเยือง มะลืมดำ มะก่าหัวคำฝนกินเทอะฯ อันหนึ่งไข้รากอยู่วันค่ำคืนรุ่ง เอารางคาวจุ่งจาริง รากปูลิงต้มกิน อันหนึ่งละอ่อนไข้เรื้อ เอารากกล้วยตีบ รากคาตาอ้อยดำ ผากควาย เปลือกกอก เดื่อเกี้ยงแช่น้ำกินเทอะ อันหนึ่งละอ่อนไข้ดิ้น เอารากผักเคด หญ้าขัดลับมืน ดินสอแก้วฝนตกน้ำจ้าวกิน ป้ากหนึ่งเอาดูกลิงลม ดูกหมาดำ ดูกวอก ดูกเงือก ฝนตกน้ำกินป้ากหนึ่ง เอาปลาผา นอแรด งาช้าง ฝนตกน้ำจ้าวกินตบหัวด้วย ป้ากหนึ่งไข้เรื้อเอารากแลนกล้วยตีบ 3 หางแช่น้ำกิน ไข้เหงื่อบ่ออกเอา ล้านผีพ่าย ฝนตกน้ำอุ่นกิน อันหนึ่งไข้เหงื่อบ่ออกกั๊ดเสียบเอาขิงแกง ปูเลย เทียนดำ ห้อมเกี่ยวปั้นเป็นลูกใส่น้ำอุ่นกินฯ อันหนึ่งสะป๊ะไข้ตังมวล เอาหญ้าขัดลับมืน จันทร์ตังสอง ดูกหมาดำ งาช้าง ไม้นินคง ง้วนหมู หนานคำ หาดเยิง หัวตองกง ฝนตกน้ำเย็นแล้ว เอาน้ำเหล้าผสมทาพื้นตีนพื้นมือเทอะหาย อันหนึ่งไข้หนาวสั่นนัก เอาไม้ดิกเดียม ทันต้นขางปอย ตัดเอาเจ้นนิ้วมือแล้วบ่มไฟแช่น้ำ ฝนงาช้างจันทร์แดง เครือเขามวก ผักหวานบ้าน เปลือกกอกกินเทอะ อันหนึ่ง ละอ่อนไข้บ่สว่างบ่รู้อันใด สั่นนัก เอาเครือเขามวก หอยทะระ ปังกี หญ้าคำรอย ผักหวานบ้าน ฝนตกน้ำจ้าวกิน อันหนึ่งยาขางกั๊ด เอาใบข่า ใบปูเลย หญ้าทงรุ้ง ใบแหนเครือ ใบเน่าในไม้ดูก หญ้าคำรอย ต้มอาบหายฯ อันหนึ่งไข้ขางอยากน้ำนัก เอาใค้นุ่น อ้อยช้าง รางคาว จันทร์แดง จอยนาง รางเย็นฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งยาลูกอ่อนไข้ เอากล้วยตีบ รากผักหวานบ้าน ฝาแป้ง ลับมืน ขัดมอนผากควาย รางคาว รากฝ้าย ก้านมะน้ำ งาช้างจันทร์แดง จอยนางรางเย็น ไม้ทันไม้กอก ต้างนก ฝนตกน้ำกินแลฯ ป้ากหนึ่งเป็นขางเกิ้มใส้ ให้เอาตับเตาน้อย ดิกเดียม ลมแล้ง ผักง้วนหมู ฝนตกน้ำเผาขางสู่กินเทอะเนอฯ อันหนึ่งตงตาฝ้าให้เอา หางป่านตาอ้อยดำ หญ้าเก็ดหอย ไม้ดิกเดียม ข้าวจ้าว ตำใส่หัวหายแลฯ

 ยากินข้าวน้ำบ่ได้ ให้เอาเปลือกกุ่ม เปลือกกอก เปลือกหวีด รากคาอ้อยดำ เอามาตำปั้นเอาน้ำ แล้วเอาน้ำผึ้งน้ำตาลตัดแล้ว ให้เอาข้าวจ้าวมาหุงสุกแล้ว เอาข้าวหุงผสมกับน้ำยาแล้วเอาตองกล้วยตีบมาห่อ 7 ชั้น ให้เอาหมกไฟให้สุกแล้วกินเทอะ ตายก็คืนมาบ่อย่าช้าแลฯ

 คัมภีร์ตำรายาสุก ฉบับคนเมืองเหนือเรา สิทธิการพี่หนานจักกล่าวเรื่องราวยาสุก ที่คนรุ่นปู่ย่าพ่อแม่ตายายเก่าเดิมของพวกเราได้ใช้กัน มีฉันใดขอให้ท่านดูตามนี้เพื่อเป็นการศึกษาว่าคนโบราณเรา เวลาป่วยได้ทำอย่างไร ขอท่านพิจารณาดูไปก่อน และข้าพเจ้าจะขอพาท่านเปิดกุญแจไขประตูดูเพชร และทองคำของโบราณ บางทีอาจจะได้รับประโยชน์อยู่บ้างในตำราทั้งปวง ขอให้ท่านมีความศรัทธาเชื่อมั่นในใจไว้เท่านั้น โชคลาภอาจจะเป็นของพวกเรา ผู้เป็นอนุชนที่ควรสืบต่อไว้ดังนี้ เรื่องของสุกนั้นถ้าว่ามันไข้ร้อนร้ายคลั่งเพ้อหลงใหลร้อนเนื้อตัวนักตุ่มออกถี่ เป็นตุ่มน้อยหลามอยู่แล้วแดงนักชื่อว่าเข้าไหม้น้อย และถ้าว่าออกตุ่มน้อยแล้วแดงเป็นตุ่มหลามอยู่ชื่อว่า เกล็ดแรบ อันหนึ่งเป็นตุ่มแดงแล้วแปบอยู่นั้น เป็นตุ่มใหญ่ตุ่มน้อยซ้อนกันอยู่นั้น ชื่อว่าหัดแกมเกล็ดแรดแล ถ้าว่าออกนอกชื่อว่าหัดแกมและถ้าว่าออกตุ่มน้อยแล้วแดงถี่นั้นมีหัวดำเล็กน้อย ชื่อว่า เข้าไหม้หลวงมันพิษนักถ้าว่าออกตุ่มน้อยก่อนได้ 2 วัน กลายเป็นตุ่มใหญ่เท่ามะชำดำก่อนแล้วหม่นไป ชื่อว่า สุกกลายเป็นมะเร็งไฟ ออกดำหน้าร้อนมักเจ็บหาประมาณบ่ได้ ออกห่างก็ดีถี่ก็ดีหัวหลุบนั้นขาวอยู่ชื่อว่าสุกแท้แล ต่อไปนี้จะกล่าวด้วยยากินก่อนแล ให้เอาไม้กุ่มบก ใคส้มเห็ดใคนุ่นใคจอยนาง เขาควายแม่หลุบ หนามมะตาวัว ไม้กัง ไม้ฝ้าหลวง ดูกหมาดำ ไม้ซางบอม ง้วนหมูผักหละ ถ้ามันอยากน้ำให้เอาข้าวจ้าวใส่อีก ยานี้กินเป็นเก๊าก่อนแล ถ้ามันคลั่งไหลแท้นั้นให้เอารากคารากกล้วยตีบ ก้านมะน้ำผากควาย แก่นฝ้าย 7 แก่น แก่นเต้า 7 แก่น ตำใสน้ำยาเทือกนั้นกินเทอะ ถ้าว่าหายสว่างแล้วให้ถอดออกเสียแล้ว ให้เอารากไม้ง้วนหมู รากผักหละ ฝนตกยางขางให้มันปองออกแล้ว เนื้อมันบ่สุก ให้ถอดขางตังมวลออกเสีย มันจักกั๊ดถ้ามันรากไปแท้ให้ เอารากแคว้งขาว มาฝนใส่เหล้ากินทาเล็กน้อย ถ้าเจ็บคอให้เอารากดูก รางคาวหนามขี้แรด จอยนางแผ่นดินเย็น งาช้างดิบ ฝนตกเหล้าน้ำข้าวจ้าวกินเทอะ ถ้าว่าไข้สว่างแล้วแปลไปเจ็บคอนั้นให้เอามะขามให้กินสเยก่อน มันบ่ออกในคอได้แล ถ้าว่าออกหัดออกหิดแกมให้เอาอ้อยช้าง ใบฝ้าหลวงแกวเข้าใส่อีก ผิว่าลิ้นำก้ปองไปปากบ่ได้บ่รู้คำพูดนั้น ให้เอารากมะดูกรางคาว งาช้างฝนตกน้ำจ้าวกิน ยาห้ามพิษสุกให้เอารางเย็นตับเตาน้อย ปลาผาหอยทะระ ดูกหมาดำ หัวถั่วปู แผ่นดินเย็น ถ้าว่าตุ่มจะดาตึงเต้งแล้วเจ็บไปนั้น ให้เอาเด็งช้างเผือก ง้วนหมู รากผักหละ รากเขาควายแม่หงุบเข้าใส่ ยาห้ามพิษนั้นให้กินตลอดหาย

 ยาถีบขนานหลวง ถ้าว่าได้กินยาถีบป้ากหลวงนี้ตายบ่ถ้ากินแหนงอาลัยหาเทอะ หมดเขตกรรมของมัน ยานี้ใช้ถีบพันช่องแท้แล ให้เอาขางปอย หัสสะดำหัสสะแดง ดูกหมาดำ งาช้างนอแรด เขาเยืองเขากวาง นาคประสวย ดินสอแก้ว เฟื้องบาตรลังกา คุคะนาด สุระปิ๊ดคำตังสองเติ่งเครือคำตังสอง ปายจะเมา ปิวดำปิวแดง เป้าหลวงเป้าน้อย เป้าตองแตกมะข่าง หัสคืนกาฝากขี้เหล็ก กาฝากผักหละ กาฝากฝูงคอบ เหมือดคน หอกชะท้อน ดอยชะเด็น ตับเตาน้อย รากฝ้ายรากฝาแป้งลมแล้งเอกราช จันทร์ตังสอง หอยทะระนมผา กอกเผือกกอกฟานชอม ปิ๊ดเตาะใส้ช้าง จอยนาง รางเย็น แกนเข้าสำลี กลีบงัวดำ รากมะลิซ้อนผักหวานบ้าน ปลาผา ดูกงู ดูกหัววอก หัวค่าง ดูกนางณี ดูกลิงลม ดีงูวา เขี้ยวจรเข้ เขี้ยวหมูป่า เขี้ยวหมาใน เงี่ยงปลาบึก หมันคะอุย รากไฟตัวผู้ ฝนตกน้ำกินเทอะวิเศษแลฯ ป้ากนี้ใครต้องการสั่งมา เอา 250 บาท

 ยาสันนิบาตขนานหลวง ต่อไปนี้ข้าพเจ้าจะขอพาท่านมาดูยาสันนิบาตป้ากหลวง ใช้แก้สะป๊ะสันนิบาตตังมวลได้หมด ท่านให้เอาอ้อยช้าง ไม้มะดูกชะลีก ส้มเห็ด เปลือกทัน รากชำ ดิกเดียม ไม้มะยมไม้มะคาย นางจมไม้มะแง ไม้ถ่านไฟผี กล่ำเผือก ไม้กอกเข็มยาว ก้างปลาหลวงขางแค่งแคะ ขางแดงขางขาว ไม้ป่าเรี่ยวหมอง รากมะพร้าวรากตาล รากหมากรากราน ผักหวานบ้านรากคา งาช้างนอแรด เขาเยืองเขากวาง เขางัวเขาแพะ ฝนตกน้ำจ้าวกิน ถ้าว่าร้อนอกตกใจอยากน้ำนัก ให้เอาผักเข้าผักแคบ ผักสาบรากฝ้ายรากลับมืน ผากควายรากกล้วยตีบ อ้อยดำหัวทุน เงี่ยงปลาบึก ฝนใส่อีกกินยาดูไปก่อนหลายๆวัน ถ้าว่าเนื้อเย็นมันจะเสียบไป ให้ถอนออกเนีย 4 ต้น คือว่าผักแคบ ผักเข้า หัวทุนกล้วยตีบ เอาออกไว้แล้วกินดูไปก่อน ผิว่าบ่อยากน้ำ ซ้ำให้ถอนออก 5 ต้น คือผากควาย ผักสาบลับมืน ก้างปลาอ้อยดำ ออกไว้อันเหลือนั้นกินไป 2-3 วันดูก่อน ถ้าว่าเย็นนักบ่กินน้ำ ให้ถอนออก 6 ต้น คือ อ้อยช้าง ชะลีกรากกอก ผักหวานบ้าน เข็มขาวดูกหมาดำเหล่านี้ออก เหลือเท่าใดกินเท่านั้น 2-3 วัน ถ้าหากยาบ่เทิงมันหากร้อนอกตกไจ ปากแห้งอยากน้ำ ตาแดงเหมือนผีเข้านั้นกลายปองเป็นตุ่มออกมาเล็กน้อย ถ้าว่าไปบรรเทาทุกข์ยังร้อนอยู่ ยานั้นบ่ชนะพยาธิใส่ยาเย็นกินอีก แล้วยังร้อนเอายาอันถอนออกไว้นั้นขึ้นมากินอีก ถ้ามันถูกหากจะหลับไป บ่ท้วงบ่ติงหายใจเสมอดีเนอฯ อันหนึ่งต่อไปยาแก้สันนิบาตตังมวน เอานาคประสวย ไตรตีนช้าง ไม้นินคง จันทร์ตังสองอองเต่าคำ เฟื้องบาตรลังกา เฟื้องถ้วยดอกทอง ดินสอแก้ว ฝนกิน อันหนึ่งสันนิบาตไข้ขึ้น เอาไม้เดื่อป่อง 3 ลูกปาดก้นหัวเสีย กล้วยตีบ 3 ปาด หญ้าคำรอยแช่น้ำจ้าวกิน ถ้าว่ามันแง้นถากถากไม้คานถั่งแง้นใส่ด้วยสันนิบาตละอ่อนแล อันหนึ่งไข้สันนิบาตเอาชะเอมหมูป่อย ผักหวานบ้านเปลือกมะแง อ้อยดำ ฝนใส่น้ำกินแล อันหนึ่งสันนิบาตคลั่งไหล เอาเปลือกคะจาว มาเคี่ยวเล็กน้อยแล้วเอารากคะยอม รากหมูป่อยขิง ดิกเดียมเปลือกกังแช่น้ำจ้าวกิน อันหนึ่งยาห้ามสันนิบาต เอารากผากควาย ลับมืนหญ้าแพทย์ รากคาหญ้าขนหมู แช่น้ำกิน ป้ากหนึ่งรากอีลืมเชียงชี ตาอ้อยดำ ไม้เน่าในเปลือกทันเดื่อเกี้ยง ผากควายลับมืน ตำใส่น้ำจ้าวกินและทาผ้ากุ่มกะรุม ห่มไว้พอเหงื่อออกหาย ป้ากหนึ่งเอารากหญ้าก่อน รากคาผากควาย ขัดมอยเดื่อเกี้ยง ไม้ตีนกลองลับมืน เปลือกแงอ้อยดำ ใบมะน้ำ เปลือกผักหละแล ผิว่าตาแดงเอาขิงแกงตัดจ้าวเป็ฯน้ำกินทาหัวสูบจิ่มเทอะ อันหนึ่งสันนิบาตแกมขางเอาชำเผือก รากมาดูก ใค้นุ่นไม้ต้างนก ไม้ทันส้มเห็ด ไม้กอกอ้อยช้าง เดื่อป่องหัวแหย่ง อ้อยดำจันทร์แดง รางเย็นก้องเขาเขียว งาช้าง ผากควาย รากคา รากฝ้าย ไม้ตีนกอง ยมหินผักหวานบ้าน ฝนตกน้ำจ้าวกินหาย อันหนึ่งไข้เจ็บหัว เหน็ดเหนื่อยทุกแห่งชื่อว่าสันนิบาตเหนื่อย เอาผากควายตาอ้อยดำ แห้วหมู รากกล้วยตีบ ใบมะน้ำลับมืน กำปุ้ง 3 ตัว รังแมลงใบ้ ขางปอยแช่กิน อันหนึ่งไข้สันนิบาตลมพิษขึ้นหัว จะจู้ให้ลงเล่า ให้เอาใบโว่ใบลิวใบเฟือง ใบมะแคว้ง ใบมะเชือส้มแสงกา ใบข่าใบขมิ้น ใบปูเลย ตำห่อผ้าหนึ่งจู้หาย อันหนึ่งไข้สันนิบาตหลับตาร้อนนักบ่สู้ เย็นตีนมือทอดเฉยไหนไว้หั้น ชื่อว่าสันนิบาตกุม ให้เอาก้องเขาเขียว ก่ำต้นฝนใส่น้ำจ้าวกิน อันหนึ่งไข้สันนิบาตใคค้าวออกนัก เอาไม้กุ่มไม้ขาม เดื่อป่องเดื่อเกี้ยง แหนเครือขางปอย ปลาผางาช้าง ดูกหมาดำ ฝนตกน้ำจ้าวกิน อันหนึ่งสันนิบาตปิลมหนาวเหงื่อบ่ออก เอาทุงกว้างฝนตกน้ำจ้าวกิน อันหนึ่งไข้เกี่ยวท้องแข็งเป็นลำอยู่เจ็บนักเอาห้อมเกี่ยวนุมแน้ ก่ำบงแช่น้ำกิน อันหนึ่งสันนิบาตเหงื่อออกนัก เอาใบกุ่มขางหัวหมู หญ้าขัดลับมืน ผางควายอ้อยดำ แช่น้ำจ้าวกิน อันหนึ่งสันนิบาตตาแดง เอารากพร้าวรากตาลรากหมาก ผากควายเดื่อเกี้ยงแช่น้ำจ้าวกิน ถ้าว่าบ่สว่างเอาผักบุ้งปิงว้องมือหนึ่ง หญ้าไซว้องมือหนึ่งใส่เทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตตีนมือกำอยู่นั้น เอารากเดื่อเกี้ยงง้วนหมู รางบงรากซางขางปอย ฝนแล้วเอาแกนเตาหัวทุน มะถั่วถีม ตำใส่ผ้าบีบเอาน้ำยาฝนนั้นริบยาสันนิบาตตังมวลใส่อีกแช่น้ำจ้าวกินไปเทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตคั่ง เอาปินดำ เดื่อเกี้ยง ไม้ปอบไม้กังรากฝ้าย เปลือกรากถบถาบ ใค้ตังสามลับมืน กล้วยตีบ อ้อยดำ ก้านมะน้ำหัวทุนแช่น้ำจ้าวกิน ถ้าว่าลงท้องเอาแหนเครือใส่อีก อันหนึ่งสันนิบาตกั่งเอายาแก้ 5 ต้น ใค้นุ่นรากคา หญ้าก่อนผากควาย มะถิมหัวทุน ก้านมะน้ำผิวไม้ไผ่เดื่อเกี้ยง รากกล้วยตีบ คาเชียงชี แช่น้ำจ้าวกิน อันหนึ่งสันนิบาตร้อนเนื้อคิงนักเอา รากพร้าวรากตาล รากควยงูตังสอง เดื่อเกี้ยงรากคารากกล้วยตีบ แช่น้ำจ้าวกิน อันหนึ่งสันนิบาตตังมวล เอารากพร้าว รากกล้วยตีบผากควาย เปลือกทันเดื่อเกี้ยง รากไผ่ขัดมอนรากคำ ใบมะน้ำอ้อยดำ แช่น้ำกินยาแก้ 5 ต้นตัดกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตยักตีนยักมือ ให้เอารางคาวรากคา มะหนิ้วหมู ตาอ้อยดำ ใบมะน้ำแช่กินอันหนึ่งสันนิบาตแกมฝีเครือ เอาก้างปลาเผือก ดีงูเหลือมแช่น้ำกินก่อน ถ้าว่าปากนักเอาเครือเขามวก รากมะพร้าวหญ้าขัด ลับมืนคาเชียงชี กาฝากงิ้ว ตาอ้อยดำแช่น้ำกิน ป้ากหนึ่งเอาคำแสนซีกเน่าในแผ่นดินเย็น ล้านผีพ่าย รากซักหวาน เปลือกไม้ดูก หญ้ากะหลัดก้นเปียง ไม้ตินตังไม้บอบแหนเครือ ไม้มะควัด แคว้งขาว หมันคะอุย รากเล็บแมว นำแน้ หญ้าไซ รังมดฮี้ปลาผางาช้าง นอแรดดูกหมาดำ จันทร์ตังสอง ฝนตกน้ำจ้าวกิน อันหนึ่งสันนิบาตเลี้ยงเนื้อคิง ให้เอารากเด็งช้างเผือก รากมะนอย เดื่อเกี้ยงเดิงกา ไม้คะจาว ใบบงไม้กังจอยนาง รางเย็นจันทร์แดง ปลาผางาช้าง หอยทะระฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตนสะทกสะท้านตีนมือ บ้วนน้ำลายออกง้อมแง้ม ให้เอารากกอกไม้ปอบหวานบ้าน กอกเผือกขางปอย ไม้ทันหญ้าขัดลับมืน เปลือกขามไม้กังปลาผางาช้าง ไม้ดูกรางเย็นรากดีด แคว้งขาวเน่าใน อ้อยดำรากกล้วยตีบ รากคา ฝนหรือแช่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตแกมขาง ปากแห้งเหม็นลิ้นขาว ให้เอาใค้นุ่นเปลือกสักเปลือกทัน กาสะลองขางปอย ปลาผางาช้าง ฝนกินแล และเอามือมะน้ำผากควาย รากคาตาอ้อยดำแช่น้ำกิน อันหนึ่งสันนิบาตตังมวล เอาปิ๊ดปิวแดง 3 ใบ ฝาแป้ง 3 ใบ หัวทุน 3 ปาด ส้มป่อย 3 พริก 3 ขิง 3 แป้งเชื้อตัดน้ำหม้อนึ่งเป็นน้ำทาพื้นตีนมือหายแลฯ อันหนึ่งสะป๊ะยาแก้สันนิบาตตังมวล เอารากหมากรากพร้าว รากตาลรากลาน หญ้าขัดลับมืน ผากควายรากคาตาอ้อย เดื่อป่องเดื่อเกี้ยง หัวกล้วยตีบ กำปุ้ง แตนสายรังแมลงใบ้ รากคา ตำด้วยกันห้อมเกี่ยวเป็นน้ำ กินทาภายหลังเอากล้วยตีบกินทาฯ อันหนึ่งสันนิบาตตังมวล เอาผากควายลับมืน รากคาตาอ้อยดำ รากมะน้ำ แกนเต้าหัวทุนถั่วถิม เดื่อป่องเดื่อเกี้ยง กำปุ้งแตนคา รังแมลงใบ้ หัวพร้าวหนุ่ม รากกล้วยตีบ หญ้าไชลับมืน ตำด้วยกันแช่น้ำกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตร้อนอกตกใจ เอารากคามว้องมือหนึ่ง ปาดท้ายหัวเสียแช่น้ำจ้าวแล้วฝนฝูงคอบ ข้อไม้เฮี้ย บึนบือหมูป่า ตกน้ำให้กินแลฯ อันหนึ่งสันนิบาตหาสติบ่ได้ บ่รู้คิงบ่รุ้กลางวันกลางคืน ให้เอาใบลิวตำใส่หม้อนึ่งตบหัวเสียหายฯ ป้ากหนึ่งยาชักสันนิบาต ให้เอาเดื่อป่อง แป้งเชื้อ ตำทาตีนมือ เก้าขาเก้าแฮ้อย่าให้ถูกหัว ให้ชักแต่ตัวเทอะ อันหนึ่งสันนิบาตไอ ให้เอารากมะน้ำ ปูลิงนก ดีปลีเท่ากัน ตำน้ำผึ้งเป็นน้ำ ปั้นเป็นลูกไว้อมหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตเสื่อม ใจเป็นดั่งจักขาดไปนั้น เอาผักหนอนผักเปลว แช่กินฯ อันหนึ่งสันนิบาตลมขึ้นตือหัว เอาเปลือกส่อน เปลือกเติ่ง เปลือกซัก เปลือกลมแล้ง ตำผงใส่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตวินไป เอาก้องเขาเขียว ก่ำต้น ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตปวดเนื้อคิง เอามะขามป้อม กล้วยดิบดีปลี พริกน้อย ผักปอด ผักอีรุม ฝนกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตแกมขาง ให้เอาง้วนหมู เดื่อเกี้ยงอ้อยช้าง อ้อยดำมะดูก กล้วยตีบดิบ เปลือกกังแดง แช่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตบ่รู้ร้อนบ่รู้หนาว เอากล้วยตีบ เดื่อเกี้ยง ใบมะน้ำ รางคาว ห้อมเกี่ยวสับลับมืนผากควาย รากคาตาอ้อยดำแช่กิน อันหนึ่งสันนิบาตไฟทำหน้าแดง ใคร่อาบน้ำอยู่นั้นให้เอามะน้ำ อ้อยดำรางคาว ฝาแป้ง ตำเอาน้ำใช้กินน้อยหนึ่งแล้วตบขม่อมเทอะ อันหนึ่งอีกสันนิบาตตังมวล เอาหอยทะระนมผา งาช้าง นอแรดเขี้ยวแรด อองปลาผา จันทร์ขาวจันทร์แดง ไม้นินคง รากผักหวานบ้าน หัวถั่วปู กาฝากงิ้ว ขวั้นมะฟักขม เห็ดกระด้าง ไม้จวงดอยสะเด็น ก้องเขาเขียวฝนตกน้ำข้าวจ้าวกินเทอะฯ อันหนึ่งยาแก้ไข้ ให้เอาก้องเขาเขียว ฝูงคอบเหมือดคน สุระปิ๊ดคำ เติ่งเครือคำ ปิงสมุทรกอกเผือก เฟื้องบาตรลังกา เขี้ยวอ้นดินสอแก้ว กาฝากกอกข้อไม้เฮี้ย หนาดคำปิ๊ดเตาะ เครือเขามวก หัวชะไคก่ำต้นฝนกินฯ อันหนึ่งใช้ไข้ร้อนใจดังจักขาดไข้กินน้ำนัก ร้อนไหม้เปือนเสื่อมว่าอย่างนั้นว่าอย่างนี้ เปือนลุกเปือนนั่งอยู่นั้นจักยาเอา ผักหมอก รากพร้าวรากหมากรากตาล รางเย็น แช่น้ำผึ้งตัดกินฯ อันหนึ่งยาห้ามสันนิบาต เอาผากควายลับมืน หญ้าแพทย์ รากคาหญ้าแห้วหมู แช่น้ำกินเทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตม่อยดังใจขาดไปนั้น เอาควยงูตังสอง หญ้าขัดลับมืนแช่กินฯ อันหนึ่งสันนิบาตวินไป เอาผาแป้งตำน้ำเหล้า เป็นน้ำก้อบตีนมือฯ อันหนึ่งสันนิบาตบ่รู้คิงเอาสุระปิ๊ดคำ ฝนแล้วเอาดีควายตัดกิน ตบขม่อมเทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตเจ็บท้อง เอาอ้อยดำหลามกิน ยาแก้ 5 ต้น ตัดกินเทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตชักใบม่วง ใบฝาแป้ง แป้งเชื้อ ตำชักหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตพูดจานัก ใบหมาก 3 ใบ รางคาว 3 ใบ กำปุ้ง 3 ตัว รังแมลงใบ้ 3 อ้อยดำ 3 ตา ห้อมเกี่ยวเป็นน้ำแช่กินฯ

 สันนิบาตแก้เสื้อแก้ผ้าเสียนั้น เอาเปลือกอ้อยช้างกำมือหนึ่ง ตำไว้แล้วเอาหินขาว 3 ก้อน เผาลู่น้ำกินหาย และเอาผักแว่น ผักแคบผักเข้า หัวแหย่งหัวทุน รากกล้วยนวล มือมะน้ำ มะฟักรากคา ตาอ้อยดำ หญ้าไช ขี้เหล็กผักสาบ เหล่านี้แช่น้ำกิน ถ้าบ่รู้ให้เอาปลาผา งาช้างนอแรดเขาเยือง ฝนตกน้ำยาแช่น้ำกินเทอะ ถ้าว่าร้อนไหม้อีก ให้เอาใบบงมาชุบน้ำยานั้นมาทาตัวมันเทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตวันวินไป เอาไม้ถ่านไฟผี เงี่ยงปลาบึก หัวนำแน้ฝนกินป้าหนึ่งสันนิบาตร้อนร้ายเปือนเสื่อม ร้อนอกตกใจหาประมานบ่ได้ ให้เอาขี้หมูป่า ขี้หมาเป็นสาน เผาเป็นด่าง แล้วเอาหิงหมูหิงไกดินนกกกแช่กินฯ อันหนึ่งสันนิบาตม้อย เอาเปลือกกอก รากคาตาอ้อยดำ กำปุ้งตายแขวน รังแมลงใบ้แตนลาย ลับมืนขัดมอน ห้อมเกี่ยวเยี่ยวหมู ปมดอกเกี้ยวซ้าย หูช้าหูบง แจ่งสาดปุด ดินติดประตู ดินติดบันได แช่กินถ้าว่าบ่ลงให้เอา ข้าวซากแมวให้กิน บ่ลงเอาข้าวซากหมาให้กินเทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตเจ็บท้อง หลุท้อง ให้เอารากบัวลาขมิ้นขึ้น รากขัดมอนลับมืน อย่างละ 3 อัน ตำเป็นผงเอามะโว่มาแล้วเผาเหล็กแดงแทง เอามะโว่มาปาดแล้วเอาน้ำยานี้ใส่หัวเทอะฯ อันหนึ่งยาเกี่ยวตกท้อง มะเร็งคุตตกท้อง รากสาดตกท้อง สันนิบาตตกท้อง อันใดก็ดีจักยาให้เอา เดื่อป่องเกี้ยง บัวลาคำ หญ้าหางแอน จอมกบ 3 ต้น ลับมืนขัดมอน อย่างละ 3 อัน เปลือกกอกตัดเล็กน้อยหุงกินต้มกินแลฯ

 ยาสันนิบาตกินตับ กินไตคือว่าหากอยู่หากร้อนนัก เจ็บหัวเมาหัว เป็นฤดูร้อนก็ดีฤดูหนาวก็ดี เจ็บเนื้อเมื่อยคิงนักเราดูเหมือนไม่เป็นอะไรนั้น คอยอยู่ดังนั้นอย่าช้าใจอยู่เนอ ถ้าว่าตากยาผิดตายง่ายแล สันนิบาตกินตับจะยาให้เอา ขัดมอนลับมืน 2 ต้นนี้มาต้มหุงแล้วเอา เครือเขาลอมาฝนใส่แล้วเอาเทียนดำมาคั่วบดผง ใส่สุวรรณปั๊บคำ ใส่น้ำอุ่นกินเทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตตีนเย็นอยู่อย่างนั้น ให้เอารากคา รากกล้วยตีบรากขัดมอนตังสองหุงต้มกินฯ ยาชักสันนิบาตเอายอดหุ่งหม่น 3 ยอด มาบดด้วยขิง 3 แว่น เอาน้ำเข้ามวกเป็นน้ำ ห่อตองกล้วยตีบหมกไฟ ถ้าว่าอุ่นแล้วเอาทาพื้นตีนพื้นมือฯ อันหนึ่งสันนิบาตร้อนเนื้อร้อนคิง กั๊ดอกเจ็บหัวตาแดง เป็นดั่งผีเข้านั้น หากอยู่หากคลั่งไหล พูดว่าทุกอย่างนั้นเอาตาอ้อยดำบาทหนึ่ง แช่น้ำจ้าวแล้เอาเปลือนมาฝนตกแล้วกินเทอะฯ อันหนึ่งสันนิบาตเป็นดังบ้าหมูนั้นจะยา เอาหญ้าขัดมอนหลวง รากเป้าน้อยเปลือกกาสะลอง ห้อมเกี่ยว กลีบฟานรอดก้นเสือ ฝนตกน้ำกินฯ สันนิบาตสะทกเอามะลิวฝนใส่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตคลั่งไหล เอารากผักปังดินจอยนาง อ้อยดำป้องหนึ่งผ่า 3 เอา 2 รากพร้าวรากกล้วยตีบ จุ่งจาริง 3 ข้อมือแช่กินฯ ชักสันนิบาตแกนเต้าถั่วดิน ผิวไผ่ผิวบงดองดึง 3 แว่น บดใส่ที่เดียวกันใส่น้ำกาสะลองชักตีนชักมือเทอะ สันนิบาตเจ็บหัวตาแดงเอาเข็มสับหัวเล็กน้อย แล้วเอายานี้ใส่ ปิงแดงรากมะข่างฝนใส่น้ำมันงาทาพื้นตีนมือลงฯ สันนิบาตจำพวกหนึ่ง เป็นตุ่มออกพอเอาลุกเอานอน ให้เอาปิ๊ดเตาะป่าเรี่ยวหมอง ผักหวานบ้าน ง้วนหมุ เขากวาง งาช้าง จันทร์ตังสองฝนกิน อันหนึ่งสันนิบาตไข้ปวดเนื้อปวดคิงมักตีนมือเย็นแล้วจึงหนาว ภายหลังให้เอาขี้เหล็กบ้าน ลมแล้ง ไม้ทึง ง้วนหมุ ขางหิดนมฝนใส่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งไข้สันนิบาตร้อนใน อยากน้ำนัก เอารากเดื่อป่องเดื่อเกี้ยง รากทองหลาง ผากควายลับมืน รากพร้าว รากกล้วยตีบ รากคา ตาอ้อยดำ หญ้าแพทย์ ใบบง แช่น้ำจ้าวกินหาย อันหนึ่งสันนิบาตหลับตาอยู่ เอาเสี้ยนสากเลี้ยนโด้งเหิง เสี้ยนบอกกัวะสายกวงกัดปุด เปลือกกอกผากควาย งวงมะน้ำชายคาแม่หม้าย กำปุ้งตายแขวน หัวทุนแตนสายอ้อยดำ ดูกหัวเสือ นาคประสวยแช่น้ำหรือฝนสันนิบาตมอยหายฯ ป้ากหนึ่งเอาขัดมอน ลับมืนเล็งจ่อน รากคารางคาวตัดเท่าข้อมือหนึ่งกินหาย อันหนึ่งสันนิบาตไข้หลับตาอ่อนอยู่ คลั่งว่าทุกอย่างชื่อว่าสันนิบาตในใจ ให้เอาข้าวลีบ ฝ้ายเรื้อ ห้อมเกี่ยวแช่น้ำจ้าวกิน อันหนึ่งขางตกท้องร้อนเนื้อร้อนตัวนัก เอาหัวมะนิ่วหมูมาตำน้ำผึ้งดินเป็นน้ำกิน ป้ากหนึ่งเอาหัวทุน หน่วยเต่าหนุ่ม น้ำผึ้งเป็นน้ำตัดกิน เป็นห่าวอกกางปองก็หายฯ อันหนึ่งสันนิบาตถัก เป็นปากอยู่บ่รู้กำคน ตีนเย็นขึ้นถึงหัวเข่าก็ดีจะยาให้เอา งวงมะน้ำแก้ว มะน้ำแท กำปุ้งแตนสายปม ตอกเกี้ยวซ้าย 3 รังแมลงใบ้ 3 รางคาว 7 หาง ตำใส่น้ำหม้อนึ่งชักเทอะ ยากินเอาตาอ้อยดำ 3 ตา ลับมืน 3 แช่น้ำกินฯ อันหนึ่งยาปิตกท้อง ไอแห้งอยู่นั้น จะยาให้เอารางแกงรางเย็น จันทร์ตังสอง กอกฟานชอม กอกเผือก หญ้าขัดลับมืน ฝนกินหายฯ อันหนึ่งยาใจร้าย เอาดินสอแก้ว นาคประสวย ชะเอม จันทร์ตังสอง ฝนตกน้ำจ้าวกินหายแลฯ

 ตำรายาเกี่ยว ป้ากหนึ่งแก่นสัก แก่นลับมืน แก่นหนามประยาเหมือดคน กาฝากขี้เหล็ก กาฝากเดื่อป่อง บึงสมุทร ฝนใส่น้ำห้อมตังสองเท่ากัน ตำปั้นเป็นลูกไว้ใส่น้ำอุ่นกินทาฯ

 ยาเรื้อน เป็นเรื้อนตุ่มเรื้อนน้ำ เป็นน้ำตกดังน้ำธรรมดาเจ็บปวดนักเอารากมะน้ำป่า ฝนใส่ ป้ากหนึ่งเรื้อนตังมวล เอามอนส้มป่อย มอนมะหาดเข้า ตังหัวตังต้นตังใบ ใบกนทาขี้เหล็กหลวงชั่งเท่ากัน หุงขุ้นบั้นเป็นลูกใส่น้ำมันงาทา ป้ากหนึ่งเรื้อนผง ขากผงเป็นยังหัว เอาปิวแดงหัสคืน ดองดึงหญ้าหางช้าง เอาทั้งรากตำผงไว้ใส่น้ำมันงาฮ้อยหนึ่งยาผง 5 บาทเฟื้อง ผสมตากแดดแห้ง เกาให้ร้อนให้เลือดออกแล้วทา ถ้าว่าบ่หายเอาหญ้าผมหยุ้ง เขาควายหางช้าง ปิวแดงลิงจ่อน(รางรอน) ใบหัสคืนเผาใส่น้ำมันงาทา ถ้าว่าจะขายหนักเท่าเงินแลเน้อฯ

 ยาลมสะอื้น ให้เอายอดเล็งจ่อน พริกขิงแกง บดกินป้ากหนึ่ง เอาหางนกยูง เปลือกไข่เป็ด เผาใส่น้ำผึ้งกิน ป้ากหนึ่งเอาแกบก้องทันต้นแช่กิน ป้ากหนี่งรากหมากบดใส่พริกขิงหอม ใส่ยวงฝ้ายอม ป้ากหนึ่งหอมขาว เล็งจ่อนรางคาวข่าขิง ตำใส่น้ำกิน ป้ากหนึ่งเอาแววนกยูงเผา แล้วเอาปลาตัวหนึ่งปิ้งแห้ม แล้วบดใส่กินฯ ป้ากหนึ่งเอาจุ่งจาริง 7 ก้อม พริกขิงหอมเทียม 7 ตังมวลบดกิน ป้ากหนึ่งยอดหนามประยา เคี่ยวใส่พริกขิงหอมกิน ป้ากหนึ่งเปลือกมะกิ้งอันในนั้นฝนกิน ใส่น้ำจ้าวกิน ป้ากหนึ่ง รากดอกซ้อน รากดอกสลิด จันทร์ตังสอง ฝนแล้ว เผาเหล็กแดงสู่กินฯ ป้ากหนึ่งใบผีเสื้อน้อย ใบบัวลาใบฝาแป้ง ใบมะกังใบลับมืน ห้อมเกี่ยวเคี่ยวพริกขิงตัดกิน ป้ากหนึ่งเอาหมากกำปูใบ ไปบูชาเอารากมะปู ฝนตกน้ำจ้าวกิน ป้ากหนึ่งรังต่อหญ้าแพทย์ แววนกยูง เผาแช่กิน ป้ากหนึ่งไม้ทองหลาง ไม้กองเปลือกเดิงกา เปลือกเดื่อป่อง เปลือกไม้สาต้มกินแลฯ

 ยาลมแก้วมณี ใช้ยาลมสะป๊ะลมไข้ในตังมวล ปิ๊นแผเป็นฉันใดก็ดีแล ไข้ไปนั้น ให้เอาดูกหมาดำงาช้าง นอแรดเขาเยือง เขากวางหอยทะระนมผา เขี้ยวแรดรากไม้กนทารากฝาแป้ง เติ่งเครือคำขมิ้นเครือ ขางตังห้าสานตังสอง กลีบม้าลม ลมแล้ง ขี้เหล็กไม้รกฟ้า ไม้ถ่อนขะจาว รากเก็ดเก๊ารากไม้เติ่ง กาสะลองมูกตังสอง ตับเตาตังสอง ไม้กังรากมะแตกหนามโก้ง หนามจาย ขางกัวหมูขางขี้แรด ก้องตังสอง ไม้หำรอกขามังผูงคอบ ไม้มะดูกปินดำ ปิงขาวขามตังสองฝนกินเทอะฯ

 ยาลมธนูสิง ให้เอาจุ่งจาริง ลมแล้งกลีบม้าลมฝอยลมเห็ดลม พริกน้อยขิง แกงดีปลี เทียนดำ อย่างละเท่ากัน ตำผงใส่น้ำอุ่นกินเทอะฯ อันหนึ่งยาลมกั๊ดเสียบตัง 5 ให้เอาปูเลยกุกข่าขิงขมิ้น อย่างละ 50 ใบชะค่าน 10 ใบ หนาด 10 ใบ ผีเสื้อหนึ่งฮ้อย ใบหัสคืนใบเป้าตองแตก ใบจี่ ใบบัวลาขาว อย่างละ 50 ตำผงไว้ใส่น้ำอุ่น กินสะป๊ะลมตังมวลได้หมดฯ อันหนึ่งลมบ่มีในตัวอิดอ่อน เอาเปลือกไม้ถ่อนมะเขือปิวแดงชะค่านห้อสะปายควาย ง้วนหมู จุ่งจาริง ตำผงละเอียดใส่น้ำอุ่นกินแลฯ

 ยาลมสะป๊ะลม ให้เอาหัสคืน ดองดึงมะข่าง ปิวแดง เป้าน้อยเป้าหลวง เปลือกเติ่งเปลือกกัง คุคะนานสะเปาลม ต้นสะเปาลมเครือ กลีบม้าลมม้าแม่ก่ำต้น ม้าแม่ก่ำเครือ มะเขือแจ้ดอกดำ อย่างละเท่ากันตำผงไว้ ถ้าว่าเจ็บฟกช้ำหักโก้น ใส่น้ำมันงาทาเทอะหาย เจ็บเสียบใส่น้ำอุ่นกิน เจ็บหัวใส่น้ำหม้อนึ่งตบ เจ็บท้องใส่น้ำปูเลยกินทาเทอะเนอฯ

 ยาชะนะแสนลมขนานเอก ให้เอาเป้าน้อย เป้าหลวง เป้าตองแตก ปิ๊ดปิวตังสอง บัวลาตังสอง ขี้เหล็ก ลมแล้งคะจาวปูเลย ปังกีผีเสื้อหญ้าหนาด หัสคืนฝอยลม มะละกอตัวผู้ รางคาวจุ่งจาริงข่าขิง เอาอย่างละเท่ากัน ข้าวจ้าว 2 หนักกว่ายาตังมวลนั้นเทอะ แล้วตำผงข้าวแป้งนี้ผสมทั้งหมด เป็นยาผงไว้ใช้สะป๊ะลมตังมวลได้ กินยานี้หายแลฯ อันหนึ่งยาลมสะป๊ะ เอาหัวข่าจุ่งจาริง ผีเสื้อน้อย อย่างละ 50 ขิง 3 บาท ตำผงผสมน้ำผึ้งไว้จำเริญเทอะฯ อันหนึ่งลมเสียบลมกิ้ว เอารากตับเตาน้อย ลิ้นคู้รากทุงสอ ฝนกินฯ อันหนึ่งลมตาปั่น เมาหัวเปลือกกุ่มบก ก่ำต้นผักเปลวผักบุ้งปิง ผีเสื้อหญ้าหนาด ตำหนิ้งจู้หัวเทอะฯ

 ยากำลังแรงมาก ท่านให้เอามะเขือแจ้มา 7 ลูก ควักแก่นในเสียหมดแล้วลูกหนึ่งใส่พริกน้อย 30 เม็ด ลูกหนึ่งใส่ขิง 7 กลีบ ลูกหนึ่งใส่ใบหัสคืน ลูกหนึ่งใส่เกลือ 7 เม็ด ลูกหนึ่งใส่ใบข่อย ลูกหนี่งใส่ใบมะเขือบ้า ลูกหนึ่งใส่ใบปิวแดง เอามาคั่วให้ฝอยแล้วบดเป็นผง ใส่เหล้าเด็ดดีเหล้าหัว 7 หม้อ และหม้อใหม่ 7 แบ่งกินเทอะเนอฯ อันยาสะป๊ะเลือดลม เอาเปลือกไม้ฝางเปลือกไม้แดง เปลือกสุระภี เปลือกเดิงกา เปลือกก่อแป้น เปลือกมะเกี้ยง เปลือกหานไก่ ผากควายห้อมเกี่ยว ฝ้ายเรื้อผักเปลว รากผ้าแคบผักเข้า ง้วนหมูผักหนัง เล็งจ่อนบัวลา ใบศรีหล่น ชั่งเท่ากันตำเคี่ยวให้ขุ้นแล้วไว้กินฯ อันหนึ่งยาลมเกี่ยว เอาเป้าเลือด ลิ้นคู้ ฝนใส่น้ำสุรากินเทอะฯ อันหนึ่งลมก้อนยังท้องยังอก เอาเปลือกข่อยปิ้งไฟ ให้แห้มแช่น้ำกินฯ

 ยาพยาธิใหญ่ สะป๊ะพยาธิใหญ่ตังมวล ให้เอาใบขี้เหล็กก่ำต้น ใบมะหนุน มะข่างหัสคืน ปิวตังสอง ใบคะจาว กาจับหลัก หนาดตายแขวน บัวลาตังสอง ผีเสื้อตังสอง จุ่งจาริง ใบไม้แก้ว ง้วนตากหงาย ชะไคมะโว่มะนาว ปูเลยมะฟักขม หญ้าหางช้าง ปายจะเมาต้มอาบก็ดี ฝนกินก็ดีพยาธิใหญ่หายแลฯ ถ้าว่าพิษขึ้นเอายอดผีเสื้อ ยอดหนาด แก่นมะฟักขม ดีงูวา น้ำปูนใสตัดกิน ถ้ายอบแล้วจะร้องกลับมา เอาปูแกง 10 เกลือค้างข่าหนึ่งบาท แก่นหมากบาท เทียนดำตัดบดผสมกัน มะขามเปียะปั้นลูกก่อนกินลูกลนกินทีหลัง หายพยาธิใหญ่ตังมวลแลฯ

 ยาริมปากด่างดำ คือสันนิบาต กำปลายตีนมือ ริมปากด่างดำ ให้เอาส้มป่อยมาต้มไว้ให้เย็นแล้ว เอารากคาเชียงชี ผักหวานบ้าน เปลือกอีรุม ฝนตกน้ำส้มป่อยช่วยตีนมือแล้วยากินให้เอา เปลือกผักสาย รากมะแปบ มะนมงัว หัวพร้าวหนุ่มผักหนอก ใค้นุ่นเดื่อเกี้ยง ลับมืนหญ้าแห้วหมู หญ้าเยี่ยวหมุ แถรแช่กินหญ้าบ่หายเอาไม้กังแดง ผักหมน้อย ขัดมอนชั่งเท่ากันมาเคี่ยวให้แห้ง บดขิงหอมใส่กินหาย ถ้าบ่หายให้เอายาขางแก้เทอะ เอาไม้หำฟาน รากมะน้ำ ใคน้ำ ไม้ดิกเดียม กาสะลองเก้า ป้งงาช้าง จันทร์แดง มะดูกหอยทะระปลาผามาฝนกินฯ อันหนึ่งยาตุ้ย เอาไม้กังไม้ส่อน ไม้เติ่ง ลมแล้ง ตำผงแล้วใส่เกลือเล็กน้อย จิ้มน้ำส้มมะลิวกินเทอะตุ้ยแท้แลฯ อันหนึ่งขางตกท้อง เอาเปลือกม่วงสีดา เปลือกมะปราง เปลือกเติ่ง ขางปอยกล้วยตีบ ดิบแช่น้ำเผาขางสู่กินฯ

 ยาฮ้วนหด ให้เอาเปลือกส่อน เป้าเลือดปิวแดง รากดอกใหม่แดง พริกน้อย ชั่งเท่ากันตำผงกินเทอะ ถ้าว่าท้องเป็นก้อน ให้เอารากฝ้ายเรื้อ ใบไม้เฮี้ยต้มกิน ถ้าว่าเลือดตกนัก ให้เอาหัวปุ๋มแป้งต้มกินหายแลฯ

 ยาลงท้อง เอาเป้าเลือด ลิ้นคู้ตับหมาก สีเสียด ดอกดิบกล้วยตีบ ใบมะกล้วยแก้ว พริกน้อยขิงแกง ดีปลี ใบบัวลาเป็นน้ำ ปั้นเป็นลูกไว้กินกับน้ำอุ่นน้ำสุราแลฯ อันหนึ่งเจ็บหัวเอาเปลือกกุ่ม จุ่งจาริง พันธุ์ผักกาด ขิงแกง ตำตบหัวเทอะ ยาข่มหัวเมาหัว เอาใบเป้าหลวง ข้าวลีบข้าวก่ำปูเลย ตำข่มหัวแลฯ

 ยาแต่งธาตุรวมธาตุตัง 4 ให้เอาจุ่งจาริง รากปิงแดง ชะค่าน อ้อยดำ รากปูลิงนก ปิวตังสองพริกน้อย ขิงแกงหอมเทียม พันธุ์ผักกาด เทียนดำตำผงใส่น้ำอุ่น สุรากินทา แต่งธาตุ ยาธาตุแตกแล ให้เอาหัวชะไค ลมแล้ง ข่า ตำผงใส่น้ำตาลน้ำผึ้ง กินก่อนอาหาร เช้าเย็น รวมธาตุตัง 4 และจุธาตุ เอาชะเอม ขวั้นมะฟักขม หัวง้วนตากหงาย ฝนกินแลฯ

 ยาก๋านกินใจ เอาเช้าเย็น กาฝากม่วงสีดา ฝนใส่น้ำเย็นกิน อันหนึ่งยาใจดี ให้เอาชะเอม รางเย็น หญ้าใส้ช้าง จันทร์ตังสองฝนกินฯ

 ยาแก้ลูกขาว ให้เอาป้งปอ ป้งกอก ป้งส้มเห็ด หัวผักเข้า หัวผักแคบ หัวมะถั่วปู หัวมันแกวขาว ใบปิ๊ดเตาะ รางเย็น ชะเอมตัดรากคา อ้อยดำตากแห้ง ตำผงละเอียด เอาจันทร์ขาว-แดง เป็นน้ำ ปั้นลูกขนาดพริกน้อยไว้ใช้เทอะ ถ้าเจ็บหัวเอารางคาวเป็นน้ำเทอะฯ

 ยาถีบเกล็ดแรด เข้าไหม้เอาเติ่งเครือคำ สุระปิ๊ดคำ หนาดคำ มะก่าหัวคำ เกล็ดเต่าคำ ปิ๊ดเตาะฝูงคอบเหมือดคน กาฝากผักหละ กาฝากขี้เหล็ก กาฝากเดื่อเกี้ยง เดื่อป่อง ปลาผางาช้างนินคง หอยทะระนมผา เขาเยืองนอแรด หนังช้าง หนังควาย ฝนตกน้ำกิน อันหนึ่งพิษตุ่มขึ้นสลบตายไป เอาดีงูวาทุงสอ ตับเตารากมะเฟือง รากจอยนาง รากมะชัก หย่อมตีนหมา ไม้ดูก จันทร์แดงใส่เหล้ากิน เจ็บท้องเจ็บอกได้หมดแลฯ อันหนึ่งเจ็บเสียบแทง เลือดออกปากออกรูดัง รากเป็นเลือด เอาไม้ดูกก่ำ ต้นฝนกินทาด้วย ใส่ข้าวจ้าวเสีย อันหนึ่งเจ็บหัวเอาเปลือกกูด จุ่งจาริง พันธุ์ผักกาดตำตบเทอะฯ

 ยาประจุธาตุ กินข้าวลำให้เอาขิงข่าหัว มะหำเบ้า เลือดแรด เทียนตังห้า ดอกจันทร์ ลูกจันทร์ พริกน้อยจันทร์บาน ดีปลีเปลือกสะรัก เท่ากันตำผงไว้ใส่น้ำอุ่นกินใส่แกงจิ้นแกงปลากินก็ดีแท้แลฯ

 ยาถีบตุ่มสุก ให้เอารากเป้าคำ รากง้วนหมุ รากคุคะนาน รากส้มจีน จันทร์ตังสอง กาฝากขี้เหล็ก กาฝากผักหละ บังกีรากก้อมก่อ นอแรดเขาเยือง ฝนตกน้ำให้กินยาถีบนี้ก่อน ถ้าตุ่มออกพร้อมแล้ว ให้หยุดยานี้เสีย ให้กินยาเทิกอีก ให้เอากลีบแรด หนังแรด กลีบม้าลม ผักหวานบ้านนางแยม แหพันชั้น หัวถั่วปู เขากวางงาช้าง รากไม้แหน กาฝากไม้ทัน รากง้วนหมู ขี้เหล็กปินดำ หังเนียมระสี หนามเล็บแมว ผักจิกดูกแล้ง ดอกด้ายน้ำ เขาเยืองดูกหมาดำ ฝนกินหายฯ อันหนึ่งขางกุม เอาก้องเขาเขียวฝนกินฯ ถ้าว่าก้านออกเก้าหู เอาปิ๊ดเตาะ ไม้มะกัง ก้องเขาเขียว ฝนใส่กินและใส่น้ำดีหมีทาเหอะฯ

 ยาผงมโหก ให้เอาหวานพร้าว ขมิ้นม่วงเข้าเย็นข่าขิง ปูเลยหลัวสามเกวียน เหียรเทียนงัว พริกน้อยดีปลี ใบเป้า พริกนกปูนผงปิวแดง ตำผงละเอียด ใส่น้ำอุ่นสุรากินไปหายแท้แลฯ

 ยาผู้หญิงมีครรภ์ เนื่องด้วยเกิดลูก แล้วใจสั่นใจร้ายตามืดตาดำ เลือดจะใคร่ขึ้นก็ดี ให้เอาหน่อกล้วยตีบมาตัด เอาไม้แทงร้องกวงใส้แล้ว บดเทียนดำใส่ในกวงใส้กล้วยตีบนั้นแล้วเผาไฟ เป่าปึงขม่อมถ้าเย็นเผาอีกและก็เป่าปึงอีก หายทีเดียวแลฯ ป้ากหนึ่ง ให้เอาขมิ้นกับปูนผงตำด้วยกัน จู้ลิ้นท้องหัวอก ป้ากหนึ่งให้เอาปายจะเมา รางคาวชะไค ฝนใส่น้ำหม้อนึ่งทาข้อตีนข้อมือ เพื่อบ่ให้เลือดลงแล ป้ากหนึ่งเลือดขึ้น เอามะนาวผ่าซีก แล้วขูดเอาเขากวาง กับขี้ย้า ช่อไม้แงะ ยำกับกันให้อ่อนแล้ว เอามะนาวมาผ่ากลางจิ้มเอายาผงป้ายลิ้นหายฯ อันหนึ่งยาแม่ลูกอ่อน ง้วนติดส้นหลังอยู่บ่ดี ให้เอาหืมไหใจมะฟัก แช่น้ำไว้พอสามคืน เอากากออกเสีย แล้วเคี่ยวให้ขุ้นพอปั้นลูกก้อนไว้ใส่น้ำอุ่นกิน อันหนึ่งแม่มานเป็นกับลูก เจ็บปวดเมื่อยปวดท้อง เหน็ดปลายตีนมือไข้เล็กน้อย ให้เอารากตาล รากห้อมช้าง ห้อมบ้านห้อมเกี่ยว เปลือกกอกลับมืนแช่กิน อันหนึ่งผู้หญิงทรงครรภ์ ใจสั่นเกี่ยวกิน เอารากห้อมเกี่ยวห้อมบ้าน รากบัวลาตังสอง รากคา ตำใส่น้ำอุ่น แล้วเอาผ้าดำดิบชุบน้ำให้กินหายฯ อันหนึ่งยาลมเป็นกับลูกให้เอา เครือง้วนหมูปันหนึ่ง ฟักใส่หม้อต้มแล้วเอากากออกเสีย เคี่ยวให้ขุ้นแล้วเอาน้ำผึ้งเท่ากันใส่ ไว้กินกับน้ำอุ่นน้ำเย็น ถ้าบ่หายเอาเหล้าตัดพริกน้อยดีปลีกินกับยาใส่น้ำผึ้ง บ่หายเอารากก้อมก้อเคี่ยวใส่เหล้ากินหายแลฯ

 ยาแม่ร้างเป็นสาว ให้เอาพริกน้อย เทียนดำ ดองดึงปิวแดง หัวข่าชะค่าน มะข่าง หัสคืนดีปลี เป้าตองแตก เป้าหลวงขมิ้นปูเลย อย่างละ 1 บาท ตำเป็นผงเอาห้อมเกี่ยวเป็นน้ำ ปั้นลูกก้อน ใส่เหล้ากินน้ำอุ่นกิน ขณะเมื่ออยู่เดือนอยู่ไฟดี มีผิวพรรณวรรณอันงามมากนักแท้แลฯ อันหนึ่งลมขึ้นเอารากกาแกด กลีบหมูรอดก้นเสือ ฝนกินลงแลฯ อันหนึ่งแม่มานอิดอ่อนลมหืบขึ้นเมื่อในลูก ชื่อว่าปิลม ให้เอาใบฝ้าย รากก้อมก้อปูดิน ตำห่อผ้าไว้ดมเหื่อนั้นให้ใส่น้ำหม้อนึ่งโม๊ะขม่อมไว้หาย อันหนึ่งเจ็บหัวเมื่ออยู่เดือนอยู่ไฟออกเดือนแล้วก็ดี ให้เอาหัวกล้วยตีบ เปลือกวีด ใบเกียงพา ตำนึ่งเอาใบหุ่งแดง ปกบนแล้วเอาออกมาจู้หายฯ อันหนึ่งตกระหว่างเลือดหว่างเจ็บหัวเกี่ยวกิน เอาเปลือกทองหลาง ผีเสื้อ 7 ยอด หนาด 7 ยอด ห้อมเกี่ยวแก่นฝ้ายมาตำ ใส่น้ำหม้อนึ่งพอแล้ว เอาจู้ผ้าคาดไว้ ใบหุ่งแดงปกภายบนไหนึ่งเนอฯ อันหนึ่งขณะอยู่เดือนร้อนใจ ชื่อว่า ปิลมปิไฟ สันนิบาตก็ว่า เอาอ้อยช้าง เปลือกไม้ส้าน เปลือกเก็ด 3 กลีบ กาสะลอง ต้มอาบกินหายฯ

 ยาใช้พันช่อง ให้เอาผีเสื้อน้อย 1 บาท หัสคืน 1 บาท ใบมะบ้ามาปิ้งให้สุกแล้วเอา 3 บาท หิงเม็ง 3 ซีก ตำแล้วเอาห้อมเกี่ยวเป็นน้ำ ปั้นเป็นลูกไว้ใช้เทอะ ผิว่าไข้กั๊ดอกให้เอาลมแล้งมาเคี่ยวยานี้ใส่ 3 ลูกกิน ไข้ขัดหลังข้างตังสองยานี้ใส่ขิงหอมใส่น้ำอุ่นกินเหล้ากินทา ผิว่าลมก้อนยังท้องในอก ยานี้ใส่น้ำอุ่น เหล้ากิน ผิว่าไข้สะอื่นอาเจียรออก ยานี้ใส่น้ำขิงแกงหอมเทียมใส่น้ำอุ่นกินหาย ผิว่าไข้บ่คายบ่เย็นหนาวใส่น้ำพริกขิงหอมใส่น้ำอุ่น บ่ไข้เจ็บปวดเมื่อย เอาเปลือกขี้เหล็กเผือกมาต้มเอาน้ำมัน อ้อยดำดิบ น้ำมันงาเอายานี้ใส่ทาฯ ป้ากหนึ่งยาไข้รากสาดให้เอาเปลือกกอก เปลือกคำแสนซีก เปลือกวีดเปลือกสัก เปลือกเดื่อป่องเดื่อเกี้ยง หัวกูดหญ้าขัดลับมืน ตาอ้อยดำอ้อยช้างผากควาย ไม้ดีหมี เปลือกม่วงสีดาแช่น้ำกินฯ อันหนึ่งยาชักรากสาก เอาใบข่อยลับมืน หอมขาว หอมแดง ขี้ย้าช่อ น้ำหม้อนึ่งเป็นน้ำชักเทอะฯ อันหนึ่งไข้สั่นเอากาแกด กาสะลองเดิงกา รากข่อยลับมืน ต้มแล้วฝนจันทร์ตังสอง จุ่งจาริงตัดกินหาย อันหนึ่งยาปวดแข้งขา ให้เอาปลวกขึ้นไม้ดิบมาสรุปว่า โออะมะระณี ชิวันติเยวะ สรุปแล้วกิน ยากินให้เอาอ้อยแสนส่วน หัวถั่วปูฝนใส่น้ำจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งยาไอเอาขมิ้นต้น ก้องเขาเขียว เติ่งเครือคำ ปิ๊ดเตาะฝนกินหายฯ อันหนึ่งยาดับเปลวขาง ให้เอาเปลือกส้มเห็ด ตดหมา เปลือกกอก ปูเลยข้าวจ้าว ตำปั้นลูกไว้เผาขางสู่กินหาย อันหนึ่งยาข่มหัว ให้เอายอดแคว้ง ยอดเขือ หางป่านหางทุน ยอดก้อมก้อ ให้เอาอย่างละ 7 หญ้าแพทย์ พริกน้อย ขิงแกง ข่มหัวแลฯ

 ยาปราบโรคา ให้เอาอองเต่าน้ำ อองเต่าบก เฟื้องบาตรลังกา เฟื้องถ้วยเขียว ง้วนตากหงาย ขวั้นฟักขม ก้องเขาเขียว นินคง นาคประสวย จันทร์ตังสองดินสอแก้ว ไตรตีนช้าง ฝนใส่น้ำกินได้ สะป๊ะไข้สันนิบาตตังมวล ชื่อว่าผาบโรคาดีแท้แลฯ

 ยาแม่มาน ลูกไข้ในท้องให้เอาตาลทราย ตาอ้อยดำ 7 ตา หญ้าขัดตังสอง ผักหนอก แช่น้ำกินฯ

 ยาแก้ยอดเมืองเมา ใช้แก้ได้สะป๊ะ ให้เอาเปลือกมะไฟ เปลือกมะแง รากสาแลยาว รากขัด ลับมืน อัอยดำ รากคาอย่างละเท่ากันตำผง 2 หนักยา ข้าวจ้าวหนักหนึ่ง ปั้นเป็นลูกไว้ใส่น้ำเย็นกิน ใจบ่ดีฝนใส่น้ำจันทร์ตังสองกิน ไข้ร้อนเปื่อนสะป๊ะ รากสาตก็ได้หมดแลฯ

 ยาแก้กินผิด ให้เอาเปลือกมะขามป้อม รากผักดีด กาฝากผักหละ เปลือกกาสะลอง ยาแก้ 5 ต้น ตัดเท่ากันตังมวลยา 2 หนัก ข้าวจ้าวหนักหนึ่งตำผงปั้นเป็นลูกไว้ใส่น้ำเย็นกินแก้ได้สะป๊ะกินผิดเนอฯ

 ยาเป็นตุ่มในหู ให้เอารังแมลงใบ้เผาผสมน้ำข้าวหม่าใส่หายฯ อันหนึ่งยาจู้ท้องเต้น ให้เอาใบข่อย แกลบเน่า กากอก ปูเลย ขี้ม้า ตำห่อผ้าตั้งหม้อนึ่งจู้เทอะหายฯ อันหนึ่งยาไข้ร้อนเปื่อน ให้เอาขวยปู ขวยไส้เดือน ดินจอมปลวก นางกุก นางกอก นางทัน นางวีด ตำปั้นเป็นลูกใส่น้ำเย็นกินฯ อันหนึ่งยาก้อบท้องเต้น ให้เอาผีเสื้อ หญ้าขัด ปูเลย ขมิ้นขึ้น ห้อมเกี่ยว ตำก้อบแลฯ อันหนึ่งยาแก้ก๋าน ให้เอากาฝากส้านพร้าว กาฝากม่วงสีดา หัวมหาก๋าน รากเทียนปอม หัวข้าวเย็น ฝนตกน้ำจ้าวกินทาหายฯ อันหนึ่งยาชักไข้ตีนมือเย็น ให้เอารากผักหวานบ้าน ปิ๊ดปิวแดง รากหัสคืนสะทาย ฝนใส่น้ำปูนใสชักหายฯ อันหนึ่งยาก้อบรากสาก ให้เอาใบผาแป้ง ใบห้อมใบคาม แป้งเหล้า ตำก้อบตีนตังสองฯ อันหนึ่งถ้าว่าบ่อยากกินข้าวน้ำ ให้เอาเปลือกกอกในดิน เปลือกวีดในดิน ตำใส่น้ำข้าวสุกกินแลฯ อันหนึ่งยาแก้สะป๊ะ ให้เอากาฝากฝูงคอบ กาฝากเหมือดคน ไม้เหือดหม่อนดีงูวา 4 อย่างนี้ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ

 ยาเมาหัว ให้เอาคำตัง 5 คือว่าหนาดคำ สุระปิ๊ดคำ เติ่งเครือคำ มะค่าหัวคำ เกล็ดเต่าคำ ฝนกินเทอะฯ อันหนึ่งยาลมขึ้น ให้เอาเกล็ดลิ่น เขี้ยวอ้น ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินฯ อันหนึ่งละอ่อนไข้ขึ้น ให้เอาเปลือกผักหละ น้ำเยี่ยวน้ำขี้หม่า เป็นน้ำชักฯ ป้ากหนึ่งละอ่อนไข้ขึ้น ให้เอาแก่นผักกาด ในมะเขือบ้า หัวรางคาว ตำชักเทอะ ยากินให้เอารากดิกเดียม รากดีดรากแคว้งขาว รางเย็นรากฝ้าย เปลือกแงแกนเตามะถีบ หัวทุนใบไผ่ใบบง ตำกับข้าวจ้าว ป้ากหนึ่งให้เอาหัวรางคาว รากถั่วเลื้อ ต้มกินและยาชักให้เอารังนกแอ่นแหว้นตำชัก อันหนึ่งยาหายท้องเต้น ให้เอาหญ้าไซใบบงผิวไม้รวก แกนไม้สัก ต้มใส่ข้าวจ้าวเปลือกกิน อันหนึ่งยาจู้ท้องเต้น ให้เอาใบสะรักไก ใบมะเหนียงแฮ้งปูเลยตำนึ่งจู้ฯ

 ยาก๋านเย็น ให้เอากาฝากขี้เหล็ก กาฝากผักหละและกาฝากไม้สัก จันทร์ตังสอง รากดีดอ้อยช้าง เขาเยือง กาฝากกอก รากมะลิซ้อน ฝนตกน้ำจ้าวกิน ก๋านดำก๋านแดงหายหมดฯ

 ยาป้าง ให้เอาขมิ้นขึ้นปูเลย เปลือกขี้เหล็ก เปลือกลมแล้ง เปลือกมะริดไม้ จุ่งจาริงตังสอง ข้าวจ้าว ตำผงใส่น้ำสุรา น้ำอุ่นกินหายแลฯ

 ยาผู้หญิงประสูติลูก เป็นยาเลือดลมขึ้นเวลาประสูติลูก ให้เอาขมิ้นหนึ่งฮ้อย ปูเลยสองร้อย หน่อยมะขามอ่อนหนึ่งร้อย หอมบั่วหนึ่งร้อย พริกน้อยบาด ขิงบาด หอมเทียมบาด ตำผงปั้นเป็นลูกไว้ เป็นเกี่ยวน้ำข่าทา ใส่เหล้าน้ำอุ่นกิน ลมขึ้นใส่น้ำผักคาวทอง ตบหัวแลกิน สันนิบาตใส่น้ำจี่นดิบกินทา มะเร็งคุตออกตาใส่น้ำผักคาวทองกินตบเป็นขี้รากสองกองตัดเล็บตีนเล็บมือ ผสมใส่ยานี้กิน ไข้เสื่อมใจ๋บ่ดีใส่น้ำจ้าวกิน ตัดเสลดเอาหอยมาแช่ยากิน รำมะนาดใส่น้ำมะนาวทา ประสูติลูกบ่ออก เอากาฝากส่อนฝนยานี้ใส่ แล้วทาข้างขวาลงข้างซ้ายออกมาแล รถบ่ตก ดองดึง มอนไข่ ใส่ยานี้ทา ผอมเหลืองใส่น้ำมะหนัดทาเทอะฯ

 ยาฝีหัวเยี้ยน ให้เอาน้ำมันหมู น้ำมันงา น้ำมันมะพร้าว มันเยิง ตับเตาน้อยเตาหลวง โกฎตังเก้า เทียนตังห้า สุรสีสานหมู น้ำมันดิน น้ำมันงูเหลือมฯ

 ยาลมสุรตนชัยยะ เป็นยาลมสะป๊ะตังมวลได้ ให้เอาคาวทองหอมด่วนเจียงพาหวานหอม พันธุ์ผักกาด พันธุ์ผักเปิ๊ก พันธุ์หอมป้อม เมล็ดผักชี มะแหลบ มะคาด มะขวง หอมขาว หอมแดง รางคาว ปิ๊ดปิวแดง ขิง เทียนตังห้า ดอกจันทร์ดีปลี มหาหิง ขี้ผึ้งดินปูเลย ตำผงปั้นเป็นลูกไว้ ถ้าว่าลูกออกลมขึ้นใส่น้ำ เหิดน้ำแม่สาบกิน ไข้หนาวใส่น้ำอุ่นกินได้หมดแลฯ อันหนึ่งยาลมขึ้นเอาพริกน้อย ดอกจันทร์ดีปลี เทียนตังห้า มหาหิงลูกจันทร์ ปายชะเมา ตวางกวาง ปานหนองแส ดีหมูป่าแทว ปั้นเป็นลูกใส่น้ำอุ่นกิน

 ยารางผี ให้เอาหนาดตายแขวน ผีเสื้อตายแขวนล้านผีป่าย กุ้มขั้นได ไคติดเปียกหน้าเขียง อันหนึ่งยาเกี่ยวเอาข่าหอมบดกับแก้ 5 ต้น น้ำมันงาเป็นนี้ นวดทา เกี่ยวดำ เอาดีงัวดำ อ้อยดำ กั๊นนวดกินจิ่มเทอญฯ

 ยาแก้แม่กั๋มเดือนกินผิด ให้เอารากมลิซ้อน รากป่าน ลับมืนน้อย 3 ต้น รากขัดมอน 3 ราก กล้วยตีบ 3 อ้อยดำ 3 กลีบ ต้มใส่ข้าวจ้าวกินฯ อันหนึ่งแก้เกี่ยวแม่กั๋มเดือน ใบไม้สักเผา พริกดำสิกหมากเป็นน้ำทาฯ อันหนึ่งแก้เกี่ยวสองกอง เอาน้ำปูเลยตวง 1 เหล้าตวง 1 เยี่ยวตวง 1 กินๆทาๆเนอฯ อันหนึ่งมทขึดเยี่ยวขั้น รากมะปิน เก็ดเก๊า รากมะเฟืองต้มกินฯ ป้ากหนึ่งรากข่า รากดอกใหม่ ตดหมา ยวงฝ้ายต้มกินฯ อันหกนึ่งยาขาง 5 ต้นลูกอ่อน เอาหอยทะระ เครือเขามวก ดินเดียม รากผักหวาน ปังกี เผาขางสู่ทอะฯ ยาขาง 5 ต้น เอารากลมแล้ง รากง้วนหมู รากไม้ดูก หญ้าคำรอยฝนกินฯ

 ยาปิเข้าหัวใจ ให้เอาแก่นในมะกอก แก่นในฝ้าย แก่นมะทัน อ้อยดำเป็นน้ำ ตำทำเป็นลูกก้อนกินเทอะดีแท้ฯ

 ยาขางคำ ให้เอารากแหนตังสอง ทันตังสอง ขางหัวหมู หาดเยิง แก่นหมากหัวขาว ปังกีจีปุก ริ้นคู้ปูเลย ครั่งดิบฝนเผาขางสู่กินฯ อันหนึ่งขางลูกอ่อนตงลูกอ่อน ให้เอาเปลือกเดื่อเกี้ยง เปลือกส้มเห็ด เปลือกกอกเปลือกวีดปูเลย เอาใส่ให้นึ่งอาบให้เอาน้ำหม้อนึ่งอาบฯ ยาอาบทวงลูกอ่อนเอาเปลือกกอกเปลือกวีด ปูเลย เปลือกส้มเห็ด รางคาว ผักคาวทอง เกียงพา เปลือกไม้ดูก ป้งตดหมา ข้าวจ้าวเปลือกต้มแช่อาบ อันหนึ่งยาหนิ้วให้เอาแก่นผักหละ แกนมะม่วง แกนมะเฟือง แกนมะคะทอง ต้มใส่ข้าวจ้าวกินดีแท้เชื่อแล้วแลฯ อันหนึ่งยาชะถ่าย เอามะข่างเฟื้อง 1 มะขาม 2 บาท ดินไฟดิบตัดเล็กน้อย สำหรับมะข่างเผาไฟให้สุกแล้วตำปั้นเป็นลูกกินฯ

 ยาจุธาตุกำลังแรง ให้เอาปิวแดง ชะค่านขึ้นหน้าผา พริกน้อย ขิงแกง หอมเทียม รากเขือแจ้ดิน เขือแจ้แท้ รากดอกใหม่ เอาอย่างละเท่ากัน ใบผีเสื้อเท่ายาตังมวลตำปั้นเป็นลูก เท่าเมล็ดมะละกอ ใส่สุรากินมีกำลังนักแลฯ

 ยาไฟท้องแรง ให้เอาเปลือกลมแล้ง เปลือกเติ่ง เปลือกปิน หัวผักหนาม ปูเลย ตำผงใส่น้ำอุ่นสุรากินจำเริญไฟท้องแรงแลฯ อันหนึ่งยาลูกอ่อนไข้ ให้เอาเปลือกเดื่อป่อง ควยงูตังสอง ตาเส้าตาแหวขัดมอนลับมืนผากควายแช่น้ำกินหายฯ อันหนึ่งยาลูกอ่อนลงท้อง เอาทันขอ เปลือกกอก กล้วยตีบ มาปิ้งไฟแช่น้ำกินหายฯ อันหนึ่งไข้อันก็ดี เอารากขัดมอน 3 ต้น ลับมืน 3 ผากควาย 3 รากคา รากอ้อยช้าง รากกอกรากสาหาว แช่กินหายฯ อันหนึ่งยาไข้รากหลุ เอาลับมืน 3 ต้น ผากควาย 3 กอ ราสาแช่น้ำกินฯ อันหนึ่งสะป๊ะสันนิบาตกลีบมอย สันนิบาตผีเข้าก็แล้วจะยาเอากล้วยตีบดิบ ส้มป่อย 7 ข้อ หมากแห้ง 3 อัน เผาไฟแช่น้ำกินเทอะฯ อันหนี่งสันนิบาตไห้ร้องโจกปากโจกดังง้างปากเบี้ยว ปากดังตาขำรายชัค ให้เอาดูกหมา งาช้าง รากผักหวาน นมผามะลืมดำ ดูกเงือก แสนผาวัง รางเย็น เข้าเย็นวอก ข้าวจ้าวฝนตกน้ำกินหายฯ

 ยาถีบสันนิบาต ให้เอารากผักหวานบ้าน รากหนามเล็บแมว รากก้างปลาขาว 3 ต้นนี้ปิ้งเสีย เปลือกกาสะลอง เปลือกดูก เปลือกยมหิน 3 อย่างนี้บ่ต้องปิ้งเอาแช่น้ำกินเทอะฯ

 สันนิบาตเลือด ถ้าไข้เลือดแตกออกปากออกจมูกหูให้เอาผากควาย รากคาลับมืน รากกล้วยตีบ ไม้ก่อเลือด ปวยเลือดแช่น้ำกินหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตตีนเย็นเอา รากลิงจ่อน รากผาแป้ง รากชะลิว รากตีนตัง ผีเสื้อน้อยฝนกินหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตสองกอง ให้เอารากงิ้วหนุ่ม จุ่งจาริง กล้วยตีบดิบ ข้าวจ้าวต้มเป็นน้ำแล้วเอายาแช่กิน ป้ากหนึ่งเอารากง้วนหมู รากแคว้ง รากคาหางค่างฝนกินหายถ้าบ่หายเคี่ยวกินหายฯ

 สันนิบาตคลั่งไหลอย่างผีเข้า ให้เอารากแก้วรากจอยนาง ลางเย็น คองูเหลือม ฝนใส่ข้าวจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งไข้สันนิบาตไข้ถึงอภิญาณสันนิบาตบ่คลังไหล เท่าจะตายแท้แล ให้เอาหน่วยลับมืนอันมีใน หน่อยมะซักอันมีใน หน่อยหนาปู่ย่าอันมีใน เทียนดำอย่างละเท่ากัน ห้อมเกี่ยวเป็นน้ำตำเป็นลูกก้อนไว้ ไข้ขมปากเจ็บหัวดังใจจะขาด แม้นอภิญาณ สันนิบาตร้ายนักก็ดี ค่อยเคี้ยวยานี้ใส่ปากคืนมาแลฯ

 สันนิบาตผีบ้าร้าย คลั่งเพ้อละเมอใหลเป็นอย่างผีบ้า ร้ายนักถ้านจักตายแท้นั้น ให้เอาจอยนาง หญ้าผากคาย ลับมืน เปลือกแก้ว รากกังแดง รางเย็น หัวงูเหลือมฝนกินหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตใบ้เอายอดขี้เหล็กอ้อยดำตำใส่น้ำกินฯ อันหนึ่งสันนิบาตตกท้องเป็นอย่างผี ไห้เอารากหญ้าขัดมอน ตาอ้อยดำ ใบมะน้ำ รางคาว หญ้าผากควาย รังแมลงใบ้ คาบกำปุ้ง 7 ตัว ตำแช่น้ำกินทาหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตวินให้เอารากส้มเห็ดเดิงกา พริกน้อย ขิง 7 กลีบ น้ำข้าวจ้าวต้มกินแลฯ อันหนึ่งสันนิบาตแกมขาง ให้เอารากใคส้มเส็ด ป่าเรี่ยวหมอง หอยทะระ มะกอกเผือก ฝนใส่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งสันนิบาต ขางลง เอาจันทร์แดง รางคาว อ้อยช้าง ไม้หัด ง้วนหมู ฝนตกน้ำแช่ก็ดีกินหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตขึ้นหัว ให้เอาผักหนอก พริกน้อยเท่ากันบดทา เจ็บหัวป้ากหนึ่งเอารากผักหละ รากขัดมอน พันธุ์ผักกาดตำหมกไฟจู้หายแลฯ อันหนึ่งสันนิบาตลมชัก-ขางกมเก๊า ลิ้นเก๊ากาง เอาไม้ดูก ไส้หมาก อ้อยช้าง นางจม จอยนาง รากจำ ส้มเห็ดขาว ดิกเดียม รางคาว ไม้หัดป่าเรี่ยวหมอง ค้อนก้อง เครือห่อย ตับเตาน้อย รางเย็น หาดเยิง หญ้าขัดลับมืน ขางตังสองฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งยาไข้ดิ้น เอาก้านใบมะน้ำ 3 ก้านหญ้า ผากควาย 3 แช่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งยาไข้สามปี เอาปิ๊ดปิวแดงข้อมือ คาเชียงชี 3 ข้อมือ แช่น้ำกินฯ อันหนึ่งยาไข้เว้นวัน เอาตาไม้ซางตาไม้บง 3 ตา เปลือกกอกสามกลีบแช่กิน อันหนึ่งยาแม่ลูกไข้ในเดือนเอาอ้อยช้าง ขวั้นมะฟักขมต้มกินฯ กินผิดก็หาย อันหนึ่งไข้ขากตกท้องลงท้อง ให้เอาแหนต้นแหนเครือ ไม้ทันตังสอง ไม้ค้อนก้องตังสอง ผีเสื้อหลวง จันทร์แดง เปลือกเดื่อตังสอง มะกาย ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งยาไข้ทุกวันบ่หาย ให้เอากล้วยตีบ 3 แว่น อ้อยดำ 3 แว่น เดื่อป่อง 3 แว่น เข็มขาว ก้องเขาเขียว แช่กินหายแลฯ

 ยาไข้บ่สว่าง ให้เอาไม้บง 3 กลีบ อ้อยดำ 3 กลีบ หัวถั่วปู 3 แว่น หัวทุน 3 แว่น กล้วยตีบแช่น้ำจ้าวกินฯ อันเป็นยาร้อน ถ้าหากตีนมือเย็นบ่อยากน้ำ เอารากบุลา รากผาแป้ง รากมะแคว้งมะเขือแจ้ หนามตาดำ รากคะอุย คุคะนานควยงู ขางต้นเดียว ขางน้ำเข้า ลับมืน ไม้ขาม เปียผักปัง จันทร์แดงฝนกินฯ

 ยาไข้เนื้อร้อนเป็นขาง ให้เอาเปลือกเดื่อเกี้ยง เปลือกทัน ลับมืน งาช้าง รากแก ฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งไข้ร้อนเอาเดื่อเกี้ยง กาสะลอง รากผากควาย ลับมืน กล้วยตีบ มือมะน้ำ ผักเข้าแช่น้ำข้าวจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งใช้รากเอาเปลือกข่อย เปลือกคะจาว หญ้าก่อน รากไม้หัวหมู รากคา เชียงชี รากจอยนางฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งไข้เสียบกั๊ดอกเอากาสะลอง เปลือกชีเท่ากัน เคี่ยวกินแช่น้ำกินก็ดีฯ อันหนึ่งอีกไข้ร้อนเอาเปลือกเดื่อเกี้ยง มะพร้าวหนุ่ม อ้อยดำตำผงแช่น้ำข้าวจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งอีกไข้ร้อนผิวหนัง เอาเปลือกทองหลาง หัวทุนแช่น้ำจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งไข้เหงื่อบ่ออก เอาผิวไม้บงผิวไม้ไผ่ ยอดหนาด ยอดผีเสื้อน้อย ยอดทัน ดอกมะน้ำมะฟัก พริก 7 ขิง 7 หอมเทียม 7 กลีบ ตำใส่น้ำทาตามตัวแล้วห่มผ้าไว้เหงื่อออกแลฯ อันหนึ่งไข้ร้อนผิวหนัง เอาขางน้ำเข้าส้มกบ ใคงอย เดื่อเกี้ยง ทันขอ แผ่นดินเย็น ข้าวจ้าวแช่กินฯ อันหนึ่งอีหไข้เหงือบ่ออกเอารากผักชามัง รากลมแล้ง รากง้วนหมุ หัวชะไค ต้มน้ำไว้ให้เย็นแล้วเอาฝนใส่กินทาหายฯ อันหนึ่งไข้บ่หลบบ่สว่าง เอากอกไม้ใคเดื่อเกี้ยง จอยนางแช่กินฯ อันหนึ่งอีกไข้ร้อนผิวหนังบ่อยากน้ำ เอาเปลือกเดื่อเกี้ยง รากทองหลาง ข้าวจ้าวเป็นน้ำแช่กินหายฯ อันหนึ่งไข้ร้อนผิวหนังหนาวนักถ้าว่ามันสร่างแล้ว ร้อนเพียงดังไฟลนอยากน้ำนัก เอารากเขือแจ้ รากใคน้ำ รากกุ่มน้ำ รากง้วนหมู เปลือกทัน ขางน้ำเข้าป่าเรี่ยวหมอง ส้มกบอ้อย ช้างตาอ้อยดำฝนกินหายฯ อันหนึ่งไข้เรื้อบ่หายสักเทื่อ เอาปัชชะเมา รากเดื่อป่องฝนตกน้ำจ้าวกินหาย อันหนึ่งไข้รากเอาหญ้าผากควาย ลับมืน คาเชียงชี รากถบถาบ ง้วนหมู หัวทุน อ้อยดำ รากกล้วยตีบ ยาแก้ 5 ต้น กินหายฯ

 ยาไข้ปวดเนื้อตัว เอาใบผีเสื้อน้อย ใบข่าตำให้แหลกทาหายฯ อันหนึ่งยาห้ามไข้ เอาบุราใบบงผีเสื้อบดผงไว้ใช้เทอะ ไข้ร้อนใส่น้ำอ้อยกิน ไข้ขางลิ้นปองเย็น ใส่น้ำพริกขิงกินหายแลฯ อันหนึ่งไข้ขางลิ้นปองสุก คอปอง เอาค้อนก้องลับมืนฝนกินหายฯ อันหนึ่งไข้รากลมอยุ่ เอาใบเก็ดเก๊า ยอดผีเสื้อน้อย ห้อมเกี่ยว พริกขิง ตำกับกันปั้นเป็นลูกกินแลฯ อันหนึ่งยาห้ามเสียบ เอารากเดื่อเกี้ยง รากหญ้าลิงจ่อน หัวมะพร้าวหนุ่มฝนตกน้ำข้าวกินอ้อยดำกินฯ อันหนึ่งไข้บ่หลบเหงื่อบ่ออก เอาแกนไม้สัก เครือง้วนหมู หญ้ามะนิ่วหมู มาต้มกินหายฯ อันหนึ่งไข้เรื้อเอารากหนาด รากผีเสื้อน้อย รากบุราฝนตกน้ำจ้าวกิน อันหนึ่งยาปากแห้งคอแห้ง เอาเปลือกมะเขือแจ้ รกาเป้า ตาอ้อยดำ รากลับมืน บดตัดน้ำอ้อยดำกินหายฯ อันหนึ่งไข้ตาปั่น เอารากคา เปลือกงิ้วบ้าน เปลือกกอก เดื่อเกี้ยง รังแมลงใบ้ กำปุ้งตายแขวน 3 ตัว ตำกับกันแล้วเอาข้าวจ้าวเป็นน้ำกินทาหายฯ อันหนึ่งไข้ลมเลือดเจ็บตัว เอาสะเลียม บุรา ใบผีเสื้อ ใบหุ่งแดง ใบปิน ใบกาสะลองต้มอาบแลฯ

 ยาขางกั๊ดลูกอ่อน ไข้เนื้อร้องท้องกั๊ดเบ่งอยู่สันนั้น ชื่อว่ายาขางกั๊ด เอาเครือเขามวก หอยทะระ ปังกี รากหญ้าคำรอย รากผักหวานบ้าน ฝนตกน้ำจ้าวกินทาหายฯ

 ไข้ดิ้น ให้เอาดูกลิงลม ดูกหมาดำ ดูกวอก ดูกเงือก เขี้ยวช้าง เขี้ยวม้า เขี้ยวแรด ฝนตกน้ำจ้าวกินทาหายฯ

 ไข้ขางไฟ ไข้ร้อนอกตกใจเสื่อมเบื่อนเลินไป กินยาอันใดเย็นบ่รู้แลให้เอาหมากปู๋ ลุบลิบต้น รากถบถาบฝนตกน้ำจ้าวกินฯ ป้ากหนึ่งเอาคำแสนซีก ดิกเดียม ส้นเห็ดหนุ่ม ตีนกองไม้ก้อมเกาะก็ว่า แหนเครือหวานบ้านลับมืนดูกตังสามฝนกินฯ ป้หนึ่งเอาลิงจ่อน รากดูกต้น ดูกเครือดูกปา แคว้งขาวรางเย็นสาแล ตีนกองดังดีดหวาน บ้านฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งยาไข้ดิ้น เอาดูกหมาดำ ดูกอกปลาผา งาช้าง นอแรด เขี้ยวแรด เขี้ยวม้าฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ อันหนึ่งไข้ดิ้นเนื้อร้อน ตีนมือต้องสดุ้งตาแฮลางตายลืมไป คอเดือดขึ้นได้ชื่อว่าลมไข้ดิน ให้เอาผีเสื้อ 3 ยอด หนาด 3 ยอด มะเขือ 3 มะแคว้ง 3 ยอด บัวลาขาว 3 ยอด บัวลาคำ 3 ยอด ไม้มะซัก 3 ยอด รากคารากไม้สา ขูดเอาผิวรังแมลงใบ้ 3 รัง แตนสาย 3 รัง กำปุ้ง 3 ตัว ตำน้ำจ้าวป็นน้ำกรอง เล็กน้อยกากมันอันขุ่นนั้น ทาแต่เอวลงถึงปลายตีนก่อนและทาแต่ต่อมคอลงเล่าแลฯ ยากินเอารากไม้ซัก อันยื่นไปวันตกฝนจ้าวกินฯ ป้ากหนึ่งเอารากแคว้งขาว ดังดีด กาบกล้วยตีบ รากส้มเห็ด ฝนตกน้ำข้าวกินฯ

 ยาไข้ดิ้นขนาดตายลืมไป เท่ายังแต่ต่อมคอ ให้เอารากผักแสงดา มาฝนตกน้ำจ้าวแล้วฝนหอกฝนดาบตกลง และเอาไข่เป็ดมาต่อยเอาแต่ไข่ขาวลงบดผสมกัน ทาริมปากแล้วกินหาย เม้เป็นปี สันนิบาตกางกั๊บก็ได้ ให้ตั้งขัน มีเบี้ยหมากปูเทียนคู่หนึ่งหายแลฯ อันหนึ่งไข้เว้นวันเอาหญ้าแพทย์ รากดีด รากบัวลาดำแช่บ่รู้ต้มกินเทอะฯ อันหนึ่งไข้เหลืองรากเขียวออก เอารากบัวลาดำ รากซาง รากคา รากกล้วยตีบ รากต้าง รากหญ้าก่อน ผากควาย รากห้อมเกี่ยวต้มกินฯ อันหนึ่งยานิ่วปวดเยี่ยวขั้น เอารากมะแอบข้าวต้มใส่จ้าวเปลือกกินหายฯ

 ยาเป็นเปิดเหลือง อิดหิวกินข้าวบ่ได้ ยาเอาขิง พริกน้อย จุ่งจาริง เกลือ ส้มมะขาม ปูเลย น้ำอ้อย อย่างละหนึ่งบาทเทียนดำตัดทำเป็นลูกก้อน ใส่น้ำอุ่นกินหายฯ อันหนึ่งเตโชวาโยธาตุ อยู่เปล่าฯ ตับไหวใจสั่น ร้อนเย็นเป็นเทื่อ ยาให้เอาผักปูลิง ชะค่าน รากมะก้อ ขิง ดีปลี หอมเทียม เทียนดำ เทียนตังห้า จันทร์จีจันทร์บาน ลูกจันทร์ อย่างละหนึ่งบาท ตำผงผสมน้ำผึ้งกินพยาธิในตัวได้ทุกอย่างฯ อันหนึ่งยาแดง เอาเทียนตังห้า ลิ้นคู้ ตับหมาก จันทร์ขาวแดง เป้าเลือดทุ่งกว้าง เลือดแรด ชะเอมตำผงฯ อันหนึ่งยาหายเจ็บหัว เอาหญ้าหนาดว้องมือ ใบข่อยว้องมือ ผักปราบช้างว้องมือ ปาดหางแช่น้ำจ้าวตบหัวหายฯ อันหนึ่งยาชักไข้ขึ้น เอาหญ้าตานซาย หญ้าผักควาย ข้าวจ้าวกับน้ำบ่อแก้วชักทา ป้ากหนึ่งเอาใบมะแฮะมาตำ หญิงเป็นเอาเยี่ยวชายผสมชัก ชายเป็นเยี่ยวหญิงผสมชักหายแลฯ

 ยาห้ามพิษ เอารากลับมืน หัวถั่วปู ดังสมุทรเสมอกันตำผง ห้อมเกี่ยวเป็นน้ำ ทำลูกไว้ใช้ ถ้าไข้ปวดพิษ บดด้วยน้ำเข้ามวกกินทาหาย เจ็บหัวยานี้ 3 ลูก บดด้วย พริกขิงมะนวนกินแลใส่น้ำอุ่น เจ็บท้องปวดอยู่ บดยาด้วยน้ำอุ่นกินแลฯ

 ยามดทะขืด เอาเปลือกไข่ค้างรัง 3 อัน ลูกฝ้าย 3 ลูก ห่อผ้าแล้วเผา อ้อยดำเผาไฟบอดเอาน้ำแช่ยากินหายฯ

 ยาหญิงเลือดลมแรงบ่เสมอ เอาเปลือกขะจาว เปลือกทองหลาง ปิ๊ดปิวแดง ขิง หอมเทียม พริกน้อย ตำผงละเอียด ใส่น้ำอุ่น-สุรากิน เป็นเสียบท้องเต้นผอมเหลืองหายฯ

 ยาแก้ 3 ต้น เอาหนาดคำ เนียมระสี หัวข่า มะนิ่วหมู มะฟักขม ตำผงไว้ใช้ได้สะป๊ะเนอฯ

 ยาตัดรากไข้ ละอ่อนผู้ใหญ่ เอาเขากวาง งาช้าง รากมะทันขอ อ้อยดำ บัวบก ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ

 ยาแม่กั๋มเดือน เกิดลูกลมขึ้นตือหัวมืดตาบ่ใคร่รู้ตัว เอาใบหนาดแห้ง รากแลน กล้วยตีบ หัวข่าตำแช่น้ำกินตบหัวล้างหน้าแลฯ อันหนึ่งยาผู้หญิงเกิดลูกใหม่ตายลืมไป เอาฝ้ายดำดิบมากลิ้งคั้น กับราดถาดปลงข้าว แล้วเอาจันทร์สอง ฝนตกน้ำกินฯ

 ยาแก้ผีใส่คนใส่ เอาหัวถั่วปู ก้องเขาเขียว งาช้างฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ

 ยากำลังแก้วโชคชัย ให้เอารากปิวแดง หญ้าดองดึง 1 ฮ้อย หัวมะนิ่วหมู 1 ฮ้อย มะปินหนุ่ม 7 บาท คำปิว 3 แผ่น พริกน้อย 7 บาท ตำผงทำเป็นลูกกินกับสุรา

 ยาดับขาง เอาปูเลย ปังกีจีปุก รากหัสคืน ขี้เหล็ก ลมแล้ง กาฝากผักหละ ดิกเดียม ฝนตกน้ำเผาขางสู่กินหายสะป๊ะขางแลฯ อันหนึ่งขางลงท้อง เอาหัวเข้าเย็น รากพุทธสรฝาง ฝนตกน้ำอุ่นกินจากเชียงตุงแลฯ

 ยาตง ให้เอา 1. ปูเลย 2. ใบหุ่งแดง 3. ใบผีเสื้อน้อย 4. ใบมะแงขี้ม้า 5. ห้อมเกี่ยว 6. ห้อมบ้าน 7. ขมิ้น 8. รังแมลงใบ้ 9. กำปุ้งตายแขวน 10. แตนสาย 11. รางคาว 12. เครือเขามวก หนักเท่ากันตำผงแช่อาบและกินเทอะฯ

 ยาหญิงลงเลือดบ่หยุด เอาหัวผักหนาม เครือเขารอต้มกินฯ ป้ากหนึ่งเอาเปลือกมูกหลวงมาต้มกินฯ อันหนึ่งผู้หญิงออกลูกบ่ได้ เอามะแหนบดด้วยน้ำอ้อยดำให้กิน แม้ว่าตายในท้องก็ออกมาแลฯ อันหนึ่งยาออกสุกเอาสะเปาลม รากผักหวาน รากกระถิน จันทร์ผาต้มกินฯ

 ยาขางกินตับไต มูลฐานมันเป็นหัวทีคือร้อนคอก่อน กินอาหารเจ็บท้องก็มี ทำงานนั่งมากเป็นก็มี และท้องร้อนเหมือนหม้อต้มน้ำเดือด เป็นขางกินตับแล สำหรับยานั้นให้เอาไม้ทึง เดื่อ แก กาสะลอง ส้มเห็ด ไม้แก้ว แช่น้ำกินบ่รู้ใส้ข้าวจ้าวกินแลฯ

 ยาสะอื้น เอาเทียนดำ รางคาว บดใส่น้ำกินฯ อันหนึ่งยาห้ามอาเจียนราก ให้เอารากเมี่ยง แจนปูดิน ฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ ป้ากหนึ่งยาถีบให้ออก เอาแคว้งขาวฝนใส่เหล้าเด็ดบุออกมา ป้ากหนึ่งเอากาฝากขี้เหล็กฝนใส่เหล้ากินทา อันหนึ่งยาถีบเป็นหนองเอาผักหนอก ง้วนหมู กาฝากขี้เหล็กฝนใส่เหล้ากินทา อันหนึ่งยาออกสุกในคอ เอาดิกเดียม กาสะลอง เครือก้องแกบฝนใส่ข้าวจ้าวกินฯ อันหนึ่งเอาทุงกว้าง น้ำมะนาวทาลิ้น ทุบหัวผักหนามมะนาวทาลิ้นฯ

 ยาหญิงเกิดลูกรกบ่ตก เอรารากผิวแดง รากหุ่งแดงฝนทาพื้นตีน ถ้าเป็นลูกชายทาพื้นตีนขวา ลูกหญิงทาพื้นตีนซ้าย รกตกออกมาแลฯ อันหนึ่งลูกอ่อนตายในท้อง เอาใบเดื่อป่อง เทียนดำบดใส่น้ำเย็นออกแลฯ ถ้าบ่ออกเอาหญ้าเยี่ยวหมูตำเอาน้ำตบหน้าผาก 3 ที ท้องน้อย 3 ที ออกแลฯ อันหนึ่งหญิงเกิดลูกปื้นตายหงายตายไป เอาเปลือกกอกกำมือหนึ่งเลี่ยมหัวหางเสียฝนใส่น้ำจ้าว ยาแก้ 5 ต้น ตัดกินคืนมาแลฯ อันหนึ่งลูกตายในท้องรกบ่หกก็ดี ขวางก็ดี เอาคาบงู ฟักกาดบดทาสะดือซ้ายออกแล ขันตั้ง 300 บาทแลฯ อันหนึ่งออกลูกเลือดตกนัก เอาดอกใหม่เคี่ยวใส่พริกขิง 7 หอมเทียม 7 กลีบ กินหายฯ อัหนึ่งยาปิเกิดลูก เอาจันทร์จี จันทร์บาน เทียนตังห้า พริกน้อยดีปลี กำปอง เกียงพา หอมขาวหอมแดง ปัชชเมา ทุงกว้าง เขากวาง ช่อขี้ย้า เลือดแรด ดินไฟตัดใส่ส้มมะนาวให้กินหายฯ

 ยาไข้ออกแดง เอางวงเดือยเกี้ยง รากห้อมเกี่ยว ตาอ้อยดำช่กินหายฯ อันหนึ่งยาสะอื้นเอาขิงแกงตำใส่น้ำอุ่นกิน ป้ากหนึ่งเอาหอมฝนตกน้ำผึ้งกิน ป้ากหนึ่งเอาปูลิงเต็มว้องมือ ต้มใส่พริกขิงหอมกินฯ

 ยาใจดี เอาส้มมะขาม ใคเดื่อเกี้ยง เดื่อป่อง ดูกหมากดำ ใส่ยาแก้ 5 ต้น ใส่น้ำอ้อยกินไปเทอะฯ

 ยาปิไฟ เอาชะเอม รางเย็น อ้อยช้าง เปลือกกอก รางคาว ใจมะฟัก แช่น้ำกินหายฯ

 ยาพรรดี เอาเอ็งจันขาว กลั้นใจเอมาฝนทาส้นตีนข้างซ้าย ป้ากหนึ่งเอาคาบงูเหลือม พันธ์ผักกาดตำทา ป้ากหนึ่งเอาปูลิงช้าง ฝนทาส้นตีนซ้ายหายแลฯ

 ยาแก้พิษไข้ เอาไม้จี่ ฝูงคอบ กาฝากกอก กาฝากขี้เหล็ก เหมือดคน ดูกหมาดำ จันทร์ตังสอง ฝนน้ำจ้าวกินฯ

 ยาขางลงลึงค์ เอารากดอกตะล้อมขาว รากตะล้อมแดง รากมะเดือยหิน รากควยงูตังสอง ต้มใส่น้ำจ้าว เป็นมดทะขืดเยี่ยวบ่ออกต้มกินก็ออก ขางลงลึงค์หายฯ

 ยาผ่าเลือด เอาเลือดแรด โกฎตังเก้า ปูเลย พริกน้อยดีปลี เทียนตังห้า เทียนดำ รากผักอี่ลืม ปิวแดงอย่างละ 1 บาท ตำผงใส่เหล้าเล็กน้อยและจำเริญใส่น้ำอุ่นกินแลฯ

 ยาเพิ่มเติมกำลัง เอางวงขนุน งวงมะริดไม้ ปูช้าง ชะค่านปูเลย ข้าวจ้าวต้มกิน

 ยาขี้รากสองกอง เอาใบผีเสื้อน้อย เหลือกมะริดไม้ แกนในมะนาว ขิวมะนาว ตำกรองน้ำเอาให้กินทาฯ

 ยาแก้ไอ เอารากผักหละ รากมะปรางหวาน รากต้นเล็บแมว ฝนใส่น้ำมะนาว กับเกลือ 1 ก้อน กินหายฯ

 ยาชะถ่ายลมกินผิด ให้เอาส้มป่อย 3 ฝัก มะข่าง 3 ลูก ปูเลย 3 แว่น ขิง 3 แว่น พริกไทย 3 กำมือ เทียดดำ 1 กำมือ ดีปลี 3 ดอก หอมเทียม 3 กลีบ สำหรับส้ป่อยกับมะข่างเอาคั่วแล้วต้มน้ำพอควร ปั้นเป็นลูกกินกับน้ำอุ่นฯ

 ยาแก้กินผิด ให้เอารากผักดีด รากปักหวานบ้าน รากมะลิซ้อน แก่นฝาง เขากวาง จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ ป้าก 2 แก้กินผิดแก้สะป๊ะ เอากาฝากกอก กาฝากผักหละ ปิ๊ดเตาะ รากปิงช้อน ฝูงคอบ เหมือดคน สะระปิ๊ดคำ เติ่งเครือดำ รากแคว้งขาว รากเขือขาว จันทร์ขาว-แดงฝนตกน้ำจ้าวกิน ป้าก 3 เอารากเหือดหม่อน รากมะนาว รากมะโว่หวาน หัวเนียมฤษี เขากวาง จันทร์ขาว-แดงฝนตกน้ำจ้าวกิน ชื่อว่ายาแก้เขากวางแลฯ แก้สะป๊ะเอาผักหวานบ้าน รากจอยนาง หญ้าหลักนา กาฝากผักหละ เปลือกมะม่วงธิดา ขวั้นมะฟักขม เขากวาง โก้งมะปิน หัวจุกจันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำกินเทอะ

 ยาถีบเบื่อสะป๊ะ เอาฝูงคอบ เหมือดคน ก้องเขาเขียว รากหนาดคำ สุระปิ๊ดคำ เติ่งเครือคำ ปิ๊ดโท๊ะ เขี้ยวอ้น ข้อไม้เฮี้ย ปิงสมุทร เครือเขามวก เฟื้องบาตรลังกา ไม้ก่ำต้น กาฝากงิ้ว ไม้กอกเผือก หัวชะไค ดินสอแก้ว ฝนตกน้ำกินเทอะฯ อันหนึ่งแก้กินผิดแก้พยาธิได้ทุกอย่าง เอาฝูงคอบ ปิ๊ดโท๊ะ ก้องเขาเขียว กาฝากกอก หนาดคำ มะค่า หัวคำ อองเต่าคำ จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งแก้ไข้บ่หลบบ่สว่าง เอาไม้มะกัง ไม้ดูกหลวง ไม้ขามป่า ไม้ขามบ้าน ไม้ดิกเดียม ไม้เน่าในไม้ดูกด้อง รากขัดมอน รากลับมืนน้อย ขางปอย ผักหวานป่า ผักหวานบ้าน ลางเย็น ดูกปลาผา งาช้าง ดูกหมาดำ ฝนตกน้ำจ้าวกินเทอะฯ

 ยาแก้ไข้ได้ทั้งเด็กผู้ใหญ่ เอารากผักดีด รากผักหวาน รากแคว้งขาว เขาเยือง ขมิ้นเครือ ปิ๊ดโท๊ะฝูงคอบ ตึ่งเครือคำ สุระปิ๊ดคำหอยทะระนมผา ดูกปลาผางาช้าง หนังแรด ทุงกว้างดินสอแก้ว ฝนตกน้ำอุ่นข้าวจ้าวตัดกินเทอะฯ อันหนึ่งแก้พิษไข้เอากาฝากทันต้น กาฝากทันขอ กาฝากกอก กาฝากชี ปิ๊ดโท๊ะ เหมือดคนฝูงคอบ หนาดคำสุระปิ๊ดคำ ไม้นินคง จันทร์ขาว-แดงฝนตกน้ำจ้าวกินเทอะฯ แก้พิษไข้อีกป้ากหนึ่งเอาฝูงคอบปิ๊ดโท๊ะ เติ่งเครือคำ สุระปิ๊ดคำ ขมิ้นเครือ รากผักดีด รากผักหวาน รากแคว้งขาว ดูกปลาผา งาช้าง กลีบแรด เขาเยือง หอยทะระนมผา ฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ

 แก้สะป๊ะพิษ เอาไม้นินคง เหมือดคน เติ่งเครือคำ สุระปิ๊ดคำ ปิ๊ดโท๊ะ ลางเย็น ทุงกว้าง ปังกี จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำอุ่นกินฯ

 ยาถีบไข้ร้อนเปื่อนไปมา เอาขางแดง ขางปอย จอยนาง ลางเย็น รากใค้น้ำ ใค้นุ่น ไม้เน่าใน รากผักดีด กาฝากผักหละ กาฝากขี้เหล็ก หนังแรด เขาเยือง จันทร์แดง ฝนตกน้ำจ้าวกินได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่แลฯ

 ยาถีบก๋าน เอารากผักดีด รากแคว้งขาว ปายจะเมา ทุงสอ เขาเยือง ปังกี กาฝากกอก กาฝากขี้เหล็ก กาฝากผักหละ กาฝากมะนาว กาฝากไม้สัก จันทร์ตังสองฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งถีบสะป๊ะออกสุกออกแดงก็ได้ เอารากส้มชื่น เครือเขามวก หนาดคำ ปิงสมุทรปิ๊ดโท๊ะ รากมะก่ำตังสองรากค้อน ฆ้องตังสอง จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำกินเนอฯ

 แก้กินผิด แม่กัมเดือนก็ใช้ได้เอารากผักดีด ผักหวานบ้าน รากหญ้าลิงจอน สะเปาลม กาฝากไม้ศรี กาฝากไม้ก๋าว จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำข้าวจ้าวกินเทอะฯ

 แก้พยาธิสะป๊ะ เอาแก้รากขาว ไม้นิ้วมือผี ชีปุก เติ่งเครือคำ ก้องเขาเขียว สะเปาลมมวลตากหงาย หอกสะท้อน งาช้าง จันทร์แดงฝนกินฯ

 ยาก๋านหลวง ใช้ได้สะป๊ะทั้งสัตว์และคน ให้เอาเหมือดคน ไม้นินคง หวายลำมะธา หวานใส้ไก่ปายสะเมา รากมะลิซ้อนหลวง มะลิซ้อนน้อย รากจอยนางลางเย็น มวลตากกงาย งุนอ้อยคำ กาฝากกอก กาฝากวีดดูกหมาดำ ดูกอีฮุยดูกลิงลม เฟื้องบาตลังกา งาช้างเฟื้องถ้วย หอยทะระนมผา ทุงกว้างนาคประสวย หอยมุกหอยตันหอยแคง แก้วเข้าชื่นดิบ จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งก๋านหายใจเส่า เอากาฝากศรี ดินสอแก้ว เฟื้องบาตรลังกา ดูกกระต่าย ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ

 ยาผาบชมภู เอาไม้ชางเผือก รากเกี่ยวคำ สุระปิ๊ดคำ รากหนาดคำปิ๊ดโท๊ะ ลางเย็น จีปุกลาย รากผักหวานบ้าน เสมอเป๊ก จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำกินฯ

 ยาขางสะป๊ะ เอาขางขาวขางแดง ขางปอยขางหัวหมู แหนต้นแหนเครือทันต้น ทันขอเดื่อป่องเดื่อเกี้ยง ไม้กอกไม้หวีดไม้ป๊นแข ไม้เอื้องการากหญ้าคำหอย หัวรางคาวหัวชะไค รากขัดมอน รากขัดยาวรากลับมืนน้อย ปังกีจีปุกรากขิงต้นปูเลยดำ ปูเลยเหลืองหวานไข่เน่า อองเต่าน้ำอองปลาผา หอยทะระนมผา ฝนตกน้ำจ้าวเผาขางสู่กิน ใช้ได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่แลฯ อันหนึ่งขางมักร้อนออกพื้นตีน ร้อนคอออกปากนั้น ขัดไปเสียทุกแห่งทุกที่ คือขางเลือดล่าแล เอาไม้กอกเผือก ไม้ก้างปลาขางขาว ขางแดงขางปอย แหมเครือ เครือเขามวก มะกอกฟานชอม มะลืมดำ บันไดวอกกลีบเยือง ดูกปลาผา งาช้าง หนังแรดหอยทะระนมผา ฝนตกน้ำขางกินเทอะฯ อันหนึ่งยาขางเลือดล่าเหมือนกัน เอาขางขาวขางแดง ขางหัวหมูไม้คะแจะ รากหญ้าป่าเฮี่ยวหมอง ปิ๊ดโท๊ะค้อนฆ้อง เครือไม้มะดูก รากตับเตาน้อย ทุงสอ รากผักหวานบ้าน รากผักคันเถิงปังกีจีปุก จันทร์ขาวจันทร์แดง ฝนตกน้ำกินแลฯ

 ขางคันนัก หลับนอนบ่ได้ ให้เอาขางแดงขางปอย รากมะซัก รากลมแล้ง ไม้มะดูกเหมือดคน รากผักดีด รากผักหวานบ้าน รากหนามเล็บแมว รากจอยนาง รากหญ้าลิงจอน รากง้วนหมู รากแสนผาวัง เครือปูช้าง กาฝากขี้เหล็ก ฝนตกน้ำกินฯ

 ยาเจ็บอกเจ็บหัวเสียบท้องเจ็บคอ เอาสานเงินสานคำ เครือเขามวก ก้องเขาเขียว รากเก็ดเก๊า รากผักเชียงดา รากง้วนหมู รากเกี่ยวคำมวลตากหงาย รากปิ๊ดชะเอ็ม แก้เมืองเปียง กาฝากงิ้ว ฝนตกน้ำกินเทอะฯ

 ยาไข้ ร้อนร้าย ปานใจจะขาดไปให้เอาเขี้ยวแรด อกปลาผา ดูกหมาดำดูกเงือก ไม้กอกเผือก งาช้างจันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำจ้าวกิน เป็นปากแห้งคอแห้งก็ได้ผลฯ

 ยามะเร็งคุตแกมขาง เจ็บเสียบขึ้นก้ำอกเป็นหน่วยลูกนั้น ให้เอาสานเงินสานคำ รากตับเตาน้อย ตับเตาหลวง รากผักชำ รากปิ๊ดโท๊ะ เครือเขามวก ไม้ขามบ้าน หาดเยิง ดูกปลาผางาช้าง จันทร์แดงฝนตกน้ำขางกิน แล้วเผามะกอกฟานช้อมลงแช่ด้วยกินเทอะฯ

 ยาห้ามหลุ เอาเปลือกแพ่ง แก่นหมาก ลิ้นคู้ ปูเลย ขี้ฝิ่น สีเสียด ครั่งดิบ มะก๊อแกง จันทร์ขาว-แดง ฝนตำน้ำอุ่นกินฯ อันหนึ่งยาแก้สันนิบาต เอารากห้วนหมู เปลือกกอก รากลิงจ่อน อ้อยดำ รากหนาดคำฝนตกน้ำจ้าวกินๆชักด้วยฯ ป้ากสองเอาไม้นินคง บาตรเฟื้องลังกา เฟื้องถ้วยดอกทอง ดินสอแก้ว จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำกินฯ ป้ากสามเอางาช้าง อองเต่าคำ ไม้นินคง เฟื้องถ้วยดอกทอง เฟื้องบาตรลังกา ดินสอแก้ว จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ

 ยาลูกอ่อนไข้กั๊ด เอาหัวทุน หัวแหย่ง งุนบงป่า งุนอ้อยดำ เครือเขามวก ไม้หาดเยือง หอยทะระนมผาฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งไข้เนื้อร้อนบ่เย็นสักที ให้เอาไม้ 9 ป้ง ไม้ตีนตังไม้เน่าใน ไม้ปอบ ไม้ทองหลาง ไม้ดิกเดียม ขางขาว ขางปอย ไม้ใค้นุ่น รากผักชำ รากเดื่อเกี้ยง รากใค้น้ำ ตับเตาน้อย มะลืมดำ ดูกหมาดำฝนตกน้ำกินลูกอ่อนลงท้องก็ได้ฯ อันหนึ่งยาไข้สะป๊ะ เอารากเดื่อป่องรากเดื่อเกี้ยง ไม้ดูก รากขัดมอน ราก ลับมืนน้อยเขาเยืองขางปอย หอยกาบลาน จันทร์ขาว-แดง ไม้หาดเยืองฝนตกน้ำกินเทอะฯ อันหนึ่งยาปราบไข้ เอารากหญ้าขัด ชะเอม ดินสอแก้ว หัวเนียมฤษี จันทร์ตังสองฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งไข้สันนิบาต เอาก้องเขาเขียว ขมิ้นเครือ เครือเขามวก ขางปอย แหนต้นแหนเครือ มะปินดำเปลือกกอก ดูกปลาผา งาช้าง จันทร์ขาว-แดง ฝนตกน้ำขางกินเสีย ถ้าว่าลงท้องให้ถอนดูกปลาผา งาช้างออกเสีย แล้วเอาเปลือกโชค ลิ้นคู้ใส่ด้วยฝนกินเทอะฯ อันหนึ่งแก้สันนิบาต เอารากปิ๊ดโท๊ะ รากฝ้ายเฮื้อ รากหนามเล็บแมว รากตับทอก รากใค้หางนาค งุนอ้อยดำ ไม้เอื้องกา ไม้เน่าในอ้อยช้าง ล้านผีป่าย มะลืมดำหัว ถั่วปู ขี้เหล็ก จันทร์แดง ดูกปลาผา งาช้างฝนตกน้ำกินเทอะฯ

 ยาขางลูกอ่อน เอาหัวรางคาว ปูเลยไม้เอื้องกา รากส้มเห็ด รากหญ้าคำหอย ปังกี หาดเยือง ฝนตกน้ำขางกินเทอะฯ อันหนึ่งยาขางกั๊ดลูกอ่อนหลุก็ใช้ได้ เอาแหนต้นแหนเครือ ทันต้นทันขอ ไม้ขาม งุนบงป่า ขางปอย ขางหัวหมู ปูเลย ครั่งดิบ ปังกีจีปุก รากหญ้าหนาด รากขิงต้น ไม้หาดเยือง รากหญ้าคำหอย หัวรางคาวฝนตกน้ำกินเทอะฯ

 ยาขางสะทกตีนมือ บ่อยู่บ่กินเอาเปลือกดู่ขางปอย ขางหัวหมูขางขาว รกาผักหวาน ขางแดง ขางต้นเดียว รากสะลิด รากดอกแซว รากเดื่อป่องเดื่อเกี้ยง ไม้กอกเผือก เครือเขามวก ดูกปลาผา งาช้าง ดูกหมาดำ เขาเยือง หอยสมุทร ดูกเงือก หนังแรด อองเต่าน้ำ จันทร์แดงฝนตกน้ำจ้าวเผาขางสู่กิน

 ยาระบายดีนัก เราควรสร้างจำเริญ ให้เอาผิวมะกรูดลูกจันทร์ การบูน ยาดำ พริกน้อยมหาหิง อย่างละ 1 บาท ตำผงปั้นเป็นลูกไว้ใช้กินด้วยน้ำอุ่น สุรา หายลมตังมวลแลฯ อันหนึ่งยาชักสันนิบาตตังมวล เอาหญ้าคำรอย อ้อยดำ มาตำเอาน้ำตวงหนึ่งเหมือนกันแล้วฝนจันทร์ขาว-แดง ใส่เสียแล้วเอาชักกินเล็กน้อยฯ

 ยาชักไข้บ่หลบ บ่สร่างสักที เอาก้อมก๊อดำ หอมด่วน รางคาว ปูเลย เกียงพาใย หวานหอม มหาหิงข้าวจ้าวสารตำใส่น้ำข้าวมวกชักเทอะฯ ป้ากหนึ่งเอาใบผักเชียงดา ผักเเคบตัวผู้ตำใส่น้ำบ่อแก้วชักฯ ป้ากหนึ่งเอารางคาว ผักดาวทอง ก้อมก๊อดำ เทียนดำ ตำใส่น้ำบ่อแก้วชักเสีย บ่รู้ใส่น้ำหม้อนึงชัก บ่รู้ใส่น้ำห้อมเกี่ยวชักเทอะ ป้ากหนึ่งเอาใบมะลิซ้อน ใบมะลิเหลี้ยม ใบดอกสะลิด รางคาว ตำใส่น้ำบ่อแก้วชักเสีย ลูกอ่อนไข้ขึ้นก็ได้ ป้ากหนึ่งเอารางคาว ผักคาวทอง หอมด่วน หอมละเลิง ก้อมก๊อดำ ข้าวจ้าวสารตำใส่น้ำชักเทอหายแลฯ

 ยาหญิงมานปอง แค่หน้าตาตีนมือหาแรงบ่ได้ เอาล้มเห็ด อ้อยช้าง อ้อยดำมาหุงกินหายฯ

 ยาปัญจฤษี เอาชะค่านร้อย ดีปลี ปิ๊ดปิว พริกน้อย ขิงแกง อย่างละ 1 บาท ตำผงน้ำผึ้งเป็นน้ำ ครึ่งหนึ่งทำลูกเป็นยาปี ครึ่งผงไว้เป็นยาเสียบแลฯ

 ยาแรงม้าอาชานัย เอาเขือแจ้ จุ่งจาริง ข่า ขิงแกง ปิวแดง อย่างละเท่ากัน อ้อยดำ 4 ท่อน เคี่ยวเป็นดังน้ำเมี่ยงจำเริญกินทุกวันฯ อันหนึ่งเยี่ยวม้า เยี่ยวปวง เอามะขามป้อม หญ้าห้อมเกี่ยว หัวบัวเผื่อน แห้วหมู เท่ากันเคี่ยวน้ำ 3 เอา 1 กินหายฯ

 ยาถีบเกี่ยว ทางในเอาไม้ส่อน ไม้คะจาว ไม้กัง ไม้อ้อยช้าง ไม้เติ่ง ลมแล้ง จุ่งจาริง ปูเลย ปิ๊ดปิวตังสอง ผีเสื้อน้อย เป้าตองแตก เป้าคำ ง้วนหมู หัสคืน เท่ากันตำผงปั้นเป็นลูกไว้ ใส่น้ำอุ่นกินหายเกี่ยวสะป๊ะฯ อันหนึ่งยาเกี่ยวผี เอาห้อมเกี่ยวตังสาม ผีเสื้อ ใบข่า ผาแป้ง ใบกอก รางคาว (ไม้เฝ่าผีหรือถ่านไฟผีถ้าหาได้) ตำผงเอากากมันคั่วตำผสมน้ำหม้อนึ่ง ทำเป็นลูก เจ็บเสียบใส่น้ำหม้อนึ่งทาหายฯ

 ยาไม้ปักหนามหักขำบ่ออก เอาไม้ปานเถินตำกับถั่วเน่าก้อบตังปลายหนามหนออกแลฯ ป้ากหนึ่งถั่วเน่ากับเม่นตำก้อบฯ ป้ากหนึ่งหัวกล้วยเน่ากับดินไฟใส่ปากบาดฯ ป้ากหนึ่งยอดแคว 3 ยอด ตำใส่น้ำมันหมูหมกไฟแล้วก้อบฯ ป้ากหนึ่งเอาเขาฟานฝน ใส่น้ำมันงาทาและเผาเขาฟานบดใส่น้ำมันงาฯ ป้ากหนึ่งกุ้งแห้ง ไม้งิ้วตำหมกก้อบฯ ป้ากหนึ่งกาฝากไม้ส่วน ฝนใส่น้ำมันงาทาปากบาดเทอะเนอฯ

 ยาฝีบ่หายหรือพายปากบาด ลูกจันทร์ ดีปลี เทียนดำ ปูเลย ใบข่อย ใบหมูหมัน ใบมะข่าง หัสคืน ใบปิวแดง เครือเขารอ หิงเม็ง ชายคาแม่หม้าย พริกน้อย ขิงแกง ใบขี้เหล็ก ลมแล้ง จันทร์ตังสอง ตำผงเอาโรยฝีบ่รู้หายสักเทื่อนั้นแลฯ

 ยาดองเหล้า จำเริญทุกวัน เอาเปลือกเติ่ง ลมแล้ง จุ่งจาริง เปลือกง้วนหมู เปลือยข่อย ตำเป็นผงไว้ดองเหล้ากินเทอะฯ สะป๊ะลมในตัวหายหมด ป้ากหนึ่งเอาดีงูเหลือมฝนตกน้ำข้าวทาลงไข้ขึ้นหายแลฯ อันหนึ่งสันนิบาตถัก เป็นปากอยู่บ่รู้คำคน ติดเย็นขึ้นถึงหัวเข่าก็ดี จะยาเอางวงมะพร้าวแก้ว มะน้ำแท้ กำปู้ง 3 แตนสาย ปมตอกเกี้ยวซ้าย 3 รังแมลงใบ้ 3 รางคาว 7 หาง ตำใส่น้ำหม้อนึ่งชักเทอะฯ

 มะเร็งคุตธนู ขึ้นตือหัวออกตาปวดนัก เอาผักหวานบ้าน ก้องเขาเขียว หญ้าคำรอย ขี้เหล็กเผือก รากหนามเล็บแมว จันทร์ตังสอง รากปอขาว ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งมะเร็งคุตตาแตกเอา มะไฟตัวผู้ กับหำพะเยา ฝนตกน้ำข้าวกินฯ อันหนึ่งมะปวดออกง่อน เอารากผักปังดิน ดีหมี ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งมะกินดูกกินเอ็นอ่อนเมื่อยเอารากส้มป่อย รากจาย รากผาแป้ง ฝนตกน้ำกินทาฯ อันหนึ่งมะปวดหัวบ่รู้หายสักเทื่อ เอารากจาย รากส้มป่อย รากผีเสื้อน้อย รากทันขอ รากล้านผีป่าย หมูป่อย สานตังสอง ฝนตกน้ำจ้าวกินทาฯ อันหนึ่งมะเมาหัวออกตา เอาเปลือกทองหลาง เปลือกอีลุม ใบมะขาม ส้มป่อย ใบง้วนหมู ขมิ้น ตำแล้วนึ่งจู้เทอะฯ อันหนึ่งมะปองหน้าตา เอารากป่าน หัวเข้าเย็น ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งมะเป็ฯเหน็ดกระด้างไป เอาเห้ดกระด้าง ไม้ขี้เหล้กฝนกินทาฯ อันหนึ่งมะกินข้อ เอาหมังคะอุย ค้อนฆ้อง ผักหวานบ้าน หัวถั่วปู ดอกด้ายน้ำ รางเย็น หญ้านิ้วมือผี ฝนกินทาฯ อันหนึ่งมะลิ้นปองปากปอง เอารากมะนาว รากขามป้อมฝนตก น้ำจ้าวกินทาฯ อันหนึ่งมะตายผาก เอารากชำหลวง ปายจะเมา ปิ๊ดปิวดำฝนตกน้ำจ้าวกินทาฯ อันหนึ่งมะตัวเหลืองตาเหลือง เอารากหยั่งสมุทร ทุมทอกโยคี ตับเตาน้อยฝนตกน้ำอุ่นกินฯ ถ้าตัวเหลืองเอาไม้กังแดง ตองห่อข้าวย่าบา แกนขี้เหล็กต้มอาบแลฯ อันหนึ่งมะออกดอกปานจะกลายเป็นเรื้อนทูด เอาหญ้าขัด ลับมืน ผากควาย ปิ๊ดโท๊ะ รากสักหนุ่ม ข้าวสารเท่ายาตังมวลนั้น ตำผงใส่น้ำเย็นกินฯ อันหนึ่งมะกินเอ็นเจ็บเมื่อยอ่อนไปเสียทั่วตัว บางทีก็ย่างบ่ได้ยึ๋งอยู่ดังนั้น เอามะน้ำคอนมิ้น กาฝากผักหละ แสนผาวัง รางคาว ขี้เหล็ก ลมแล้ง หนุนเทศ ผักสาบ รากลีลัว ผักกระถิน รากดีด ผักหวานบ้าน รากตาเสือ ตำผงใส่น้ำมันทาเทอะฯ อันหนึ่งมะลมล่าเจ็บหัวเจ็บคอ ปวดขึ้นหน้าตาร้อนหูออกตาเจ็บ ตามตัวไข้ก็ดี จะยาเอาง้วนตากหงาย ขวั้นฟักขม แก้ว หม่น ม่าน จีปุก เหมือดคน รางเย็น ปิ๊ดโท๊ะ มะกอกปานซ้อม ค่าหัวคำ มะลืมดำ ก้องเขาเขียว เครือเขามวก ฝางขาว ง้วนเป็กฝนน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งลมเสียบหลับแหล่เหน็ดออกปลายตีนปลายมือ เอาปลายจะเมาดอกขาว ดอกดำ ฝนตกน้ำกินหายฯ

 ยาเกี่ยวแก้เย็น เอารากไม้สัก ไม้ดูก ไม้ตังกวม ไม้กาง ไม้รกฟ้า ฝนตกน้ำกินให้ร้อน ป้าหนึ่งเอาไม้ข่อย ขี้เหล้ก ลมแล้ง แกหางค่าง เป้าน้อยเป้าหลวง ห้อมเกี่ยวตำผงกินหายแลฯ ป้ากหนึ่งเอามะซัก แก่นลับมืน แก่นหนามประยา ห้อมเกี่ยวตำผงใส่น้ำอุ่นกินหายแลฯ ป้ากหนึ่งเอาคะจาว หุ่งแดง ผักเผ็ดเมล็ดงา ห้อมเกี่ยว ก้อมก๊อดำ ตำผงใส่น้ำปูนใสทาหายแลฯ อันหนึ่งกะปากเบี้ยวหลิ่วตาตีนมืองอ ชื่อว่าเกี่ยวแกมมะ ยาเอาหอมเทียม ผีเสื้อนอ้ย บดใส่น้ำมันงาทาฯ อันหนึ่งกะสะป๊ะตังมวล เอาปิ๊ดปิวแดง พริกน้อย ขิงแกง ตำผงใส่น้ำมันงาทาฯ อันหนึ่งกะตกท้องกินข้าวน้ำอาเจียรออกเสีย เอามะแอบ รากง้วนหมู จุ่งจาริง พริก ขิง บดน้ำอุ่นกินฯ อันหนึ่งกะสึงลงแข้งขาเอาห้อมเกี่ยวตังห้าฯ มาตำเอาน้ำมันไว้ก่อน แล้วเอากากมันมาคั่วให้แห้งบดผสมกัน ปั้นลูกไว้ใส่น้ำงา นวดคั้นสะป๊ะเกี่ยวตังมวลแล อันหนึ่งเกี่ยวไฟ ผู้ใหญ่เด็กก็ดีผู้ไข้นั้นว่าหนาวเรากำดูเนื้อก็ไหม้ เหงื่อบ่ออกใคร่กินน้ำนัก ชื่อว่าเกี่ยวไฟ ยาเอาห้อมตังสาม รากคา ใบบง อ้อยดำ ผากควาย ตาลทราย รากกล้วยตีบ เดื่อเกี้ยง เปลือกไม้เกียง กาแกด รากพร้าวไฟแช่กินแลฯ อันหนึ่งเกี่ยวไฟไหม้ท้อง เป็นลูกเป็นลำขึ้นสันหลังถึงหัวร้อนออก เอาเปลือกเดื่อป่อง เดื่อเกี้ยง รากคา อ้อยดำ ตำกรองเอาน้ำจ้าวตัดกินทาฯ อันหนึ่งกะกินตีนมือเอาปูนกับน้ำมะนาวทาร้อนแลฯ อันหนึ่งยากะแลเอาเทียนดำ พริกน้อย ขิงแกง ปิ๊ดปิวตังสอง ปายจะเมา ห้อมช้าง ห้อมบ้าน ห้อมเกี่ยวตังสอง มะข่าง หัสคืน ดองดึง เปลวป่องฟ้า ปูลิงนก หางปูดิน 7 หาง ดังดีด 7 รางคาว 7 ขาหน้าไม้ ขากงไม้ ก้านกำปุ้งตายแขวน 7 แตนคา 7 รังแมลงใบ้ ปมตอกเกี้ยวซ้าย 7 ปมเชือกขี้ซ้าย 7 ตำผงทำเป็นลูกไว้ใส่เหล้ากิน ใส่น้ำหม้อนึ่งทาฯ อันหนึ่งยาสักหายปวดเมื่อยแข้งขาตังมวล เอาดีงูเหลือม ปิ๊ดปิวดำ สุระศรี พรมเสน ทุงกว้าง ยาดำ เทียนตังห้า บดผงผสมกันแล้ว ถ้าจะสักคนดำใส่น้ำมันงา สักคนขาวใส่น้ำมะนาวแลฯ

 ยาสานลงหำ เอาไม้ขี้เหล็ก 5 ตำลึง ขี้เหล็กอันตีตกนั้น 5 ตำลึง ขมิ้นขึ้น 30 หินส้ม 10 ดินไฟ 10 ต้มน้ำ 3 เอา 1 กินเทอะฯ

 ยาเลือดหญิงบ่เสมอ เอาปิวแดง 50 ปูเลย 30 รากผักอีลืม 30 ลำกาวนั้น 10 ใบบัวลาขาว 3 บาร ลูกผีเสื้อ 50 พริกน้อย 20 ดีปลี 30 ดอกจันทร์ 1 ตำผงเหล้าเป็นน้ำทำเป็นลูกไว้น้ำอุ่นกินฯ

 ยาสะป๊ะช่องใช้ เอาใบมะเขือบ้า ถั่วฟ้า อ้อยแดง กาบกล้วยตีบ ใบหัสคืน ใบขี้เหล็ก ใบผักแคบ ใบผีเสื้อ อย่างละเท่ากันตำผงเอาห้อมเกี่ยวเป็นน้ำ ทำเป็นลูกเท่าลูกฝ้ายไว้เอาคาถาต่อไปนี้เสก “สักตวา พุทธะระตะนัง โอสะถัง อุตฺตมังวะรัง หิตัง เทวะมนุสฺสานัง พุทธะเตเชนะ โหตฺถินานัสฺสันตุปัททวา สัพฺเพทุกฺขา วูปะสะเมนฺ ตุ เต สักกัตวา ธัมฺมะระตะนัง โอสะถัง อุตฺตะมังวะรัง ปะริฬาหูปะสะมะนัง ธัมมะเต เชนะโสตฺถินา นัสฺสันตุปัททะวา สัพเพภะยาวูปะสะเมนตุ เต สักกัตวา สังฆระตะนัง โอสะถัง อุตฺตะมังวะรัง อาหุเนยฺยัง ปาหุเนยฺยัง สังฆะเตเชนะ โสตฺถินานัสุสันตุ ปัททะวาสัพฺเพ โรคาวูปะสะเมนุตุ เต” วิธีใช้ยานี้ถ้าเจ็บหัวเจ็บอก ให้ใส่น้ำอุ่นกิน เป็นขากเรื้อนบดด้วยน้ำมันงา อยากให้มีลูกกินจำเริญด้วยน้ำสอาด บ่อยากให้มีลูกให้กินด้วยน้ำมะพร้าว เป็นขี้เต่าแร้ทาด้วยน้ำ เป็นไอกินกับน้ำมะนาว ไข้ออกสุกรับประทานกับน้ำข้าวมวก เป็นฝีบดด้วยน้ำมะแจ้ทา ลูกตายในท้องรับประทานกับน้ำมะพร้าว เป็นไข้ร้อนอกร้อนใจเรียกว่าขางร้อน และยาบ่ทันตาย จะยาให้เอาเปลือกลมแล้ง รากง้วนหมู รากทุมก้านแดง มาฝนตกน้ำจ้าวยานี้ใส่ 3 เม็ด กินหาย สันนิบาตแลผีสิงยานี้ 5 เม็ด บดใส่ ขิงแกง ใส่ตา ใส่หู ใส่ดังจมูก สีขะม่อม สีหนิบ ทาพื้นตีนมือทุกแห่ง บ่อั้นก็เอานี้ใส่น้ำอ้อย ดำกินก็ดี น้ำมะพร้าวไฟกินก็ดี เหน็ดเหนื่อยเมื่อยตีนมือ ซูบหยอมผอมเหลือง บดยานี้ใส่น้ำนมวัวหุงกิน ไข้ขมปากบวม บดยานี้ใส่น้ำมะนาวกิน ไข้ลมอัมพาธบาดฟาดตีนมือคือกระด้าง บดยานี้ 3 ลูก ใส่น้ำมะโว่กิน ไข้บ่สู้ร้อนกินเย็นก็บ่ได้ บ่อยู่บ่กินกลิ้งไปทุกแห่งบดยานี้ 5 ลูก ใส่น้ำมะรางกานก็ดี น้ำเป้าหลวงก็ดี น้ำดองดึงกินทา ผู้หญิงเป็นชำรั่ว เอารากหุ่งกับปังกีฝนแล้วบดยานี้ 3 ลูก กินบ่อั้นก็ใส่น้ำมะพร้าวไฟกิน ไข้ร้อนกระหายบดยานี้ 3 ลูก ใส่น้ำจันทร์ขาว-แดง ไข้ไอบดใส่น้ำสุรากิน เป็นไอและร้อนบดยานี้กินน้ำจ้าวทาสะดือด้วย บ่อั้นใส่น้ำรังใบ้นวดก็ดี เป็นหิดใส่น้ำเหล้าทา เมื่อยตีนมือบดยานี้ ใส่น้ำขิงแกงกิน ตระขาบเข็บขบ แมลงป่องเดียดงูตอด หมาว้อขบก็ดี ถูกปืนผาหน้าไม้ก็ดี สะป๊ะว่าพิษตังมวล บดยานี้ใส่มะพร้าวหนุ่มกินทาดีแล เป็นพรรดีขี้เยี่ยวบ่ออก ใส่น้ำเป้าหลวงทาสะดือหรือใส่น้ำส้มป่อยทาสะดือตกแล เป็นตาจิตาเพี้ยเพอะแพะ ใส่น้ำขิงแกงทาริมขอบตาไว้ เป็นอันทะปอง ใส่น้ำข่าก็ดี น้ำมันงาทาสะดือ เป็นริดสีดวงยันสะดวงลง สะดวงแตกเลือดตกก็ดี เอามอนบ่าบ้าอันในมาปิ้งให้สุก แล้วตำกับหอมเทียมบดยานี้ใส่กินหาย ไข้คลั่งไหลผีเข้าก็ดี ใส่ด้วยน้ำหม้อนึ่งเป็นนัดถ์ ใส่หู จมูก ขะม่อม ทุกแห่งแล เป็นสะดวงไฟฟัน ใส่น้ำรากดอกแก้วทา และแช่ใส่น้ำบัวลาใส่ดัง เจ็บหัวใส่น้ำขิงแกงใส่หู ตาจมูก ขะม่อม 2 ขมับ และเลือดออกโยนีบ่ขาดเป็นเน่าหนองเจ็บปวดนัก เอายาใส่น้ำปังกีก็ดี หรือใส่น้ำขิง พริกหอม เกลือตัด ใส่น้ำอุ่นกิน เป็นมวงใส่น้ำปายจะเมาหรือน้ำเข้ามวกก็ดีทานวดแลฯ

 ยาอายุวรรณะ ให้เอารางคาว ปิวแดง หัวมะนิ่วหมู มะเขือแจ้ก้นลาย พริกน้อย ขิงแกง และลูกในมะเขือบ้ามาคั่วให้ฝอย แล้วบดผงเอาอย่างละ 1 บาท แล้วเอาน้ำมันหมูร้อย น้ำผึ้งร้อย น้ำผึ้งสามร้อย ใบบัวลาร้อย ใบเขือบ้าร้อย ขมิ้นร้อย เคี่ยวกินกันดี แล้วเอาผงยาลงใส่ผสมวันเดือนเพ็ญ เอาคาถานี้สรุปเสกว่า “นโมฯลฯ สังฆัสสะสิทธิ การะกัตตัง เมยฺหัง คัมภีระวะพะมะมะ สาจะ เภยฺยะพิตฺตะ กะติยังสวาหาย” 108 ครั้ง ไว้จำเริญกินดีแลฯ อันหนึ่งยากำลัง เอาควยงูตังสอง รากทุมทอก รากเขือแจ้ ลับมืน เขือปู่ รากผาแป้ง มาฟักใส่หม้อต้มเคี่ยวน้ำ 7 เอา 1 เมือ่จะกินพริกน้อย ขิงแกงใส่เกลือด้วย ป้ากหนึ่งเอาบุกซาง เปลือกส่อน พริกน้อย ขิงแกง เท่ากันตำผงใส่เหล้ากินฯ อายุวรรณะอีกป้ากหนึ่งเอาเป้าหลวง หญ้าไกรกอม จำปา ผีเสื้อ หัสคืน มะข่าง เป้าตองแตกอย่างละ 5 ปิวแดง 30 เอารากและเปลือกทุกต้นตำผงศรีมูลตัด ไว้จำเริญใส่น้ำผึ้งกินเทอะฯ

 ยาศรีมูลหลวง เอาลูกผีเสื้อน้อย 1 บาท แก่นมะข่างต้มสามน้ำ 3 บาท มะปินหนุ่ม 3 บาท แก่นลับมืนน้อย 3 บาท ปิวแดง 3 บาท หันแดง 2 บาท เฟื้องพริกน้อย 1 บาท ดีปลี 1 บาท หิงเม็ง 1 บาท เทียนตังห้าเฟื้อง ขิงแกงบาท หอมเทียมบาท หัวมหาก๋าท 1 บาท ตำผงแล้วปั้นเป็นลูกไว้ใช้เทอะฯ

หมายเหตุ ถ้ารกบ่ตกบดยานี้ 3 ลูก ใส่น้ำมันงาทาท้องน้อยตก แก้ลมปั่นต้าวทั้งยืนก็ได้แลฯ

 ยามุททะฆาตเป็นเลือดตกบ่อย เอาเปลือกก่ำต้น รากดอกใหม่แดง หญ้าน้ำหมึก ห้อมเกี่ยว รากผักบุ้งช้างมาเคี่ยวกินฯ

 ยาลมปอง เอาปมเครือนำแน้ รากผักดีด มาฝนแล้วเอาอิฐดินจี่มาเผาไฟให้ร้อนแล้วเอาก้องเดื่อป่องมาเป่าปึงน้ำนั้นให้เป็นปวก แล้วเอาปวกน้ำนั้นทาเทอะฯ อันเป็นปิลักตายเอาหัวทุนฝนตกนั้นผึ้งดินกิน ถ้าตายบ่กระด้างเตื้อคืนมาแลฯ

 ยาถูกผียำผีโป่ง เหล็มผีชะคิวได้หมด เอาพันธุ์ผักกาด หอมเทียม หญ้าปืน นกใส้ น้ำหม้อนึ่ง น้ำมันงา แล้วฝนเขี้ยวเสือ ดูกหมาดำ ดูกไก่ดำ หัวหน้าไม้ปุด ทาเทอะหายฯ

 ยาพรรดี ขี้เยี่ยวบ่ออกและมะโหก เอาปิวแดง ชะค่าน จุ่งจาริง หนามประยา รากปิงแดง เข็มดอกแดง เอารากทั้งนั้นตากแห้งตำผงกินกับเหล้าและน้ำอุ่นเทอะ เจ็บหลังเอวหายหมดกำลังก็มีฯ อันหนึ่งยาขางลมเอาปายจะเมา ตับเตาน้อย ขิงแกง เทียนดำ ตำให้ดีแล้วใส่น้ำจ้าวกินทาฯ

 ยาผีร้ายมาแวดหวัน ผีมากวนเก๋าอยุ่บ่ใคร่ให้มาอยู่ใกล้ซ้ำพอสอง ให้เอาขิงแกง 7 แว่น ปูเลย 7 แว่น รางคาว 7 แว่น หนาดตายแขวน รังแมลงใบ้ 3 รัง ข้าวกู้ม 2 เม็ด ข้าวสารค้างก้นบุง 7 เม็ด พริกน้อยเท่ายาตังมวล คั่วบดผงเหล้าเป็นน้ำปั้นลูกก้อนสัพพาหลวงสรุปเสก ไว้กินทาใส่น้ำเหล้าแลฯ ป้ากหนึ่งยานัดถ์ผี เอาเอกราชพริกน้อยเท่ากัน ข้าวค้างคก 7 เม็ด ดีปลี 7 ลูก บดผงละเอียดไว้พ่นใส่จมูกอยู่บ่ได้แล ป้ากหนึ่งยานัดถ์ผีพราย เอารากเบนจาย พริกน้อยชั่งเท่ากันบดเป็นผงแล้วเอามนต์นี้สรุปเสกว่า “อุ่งโกขะยาเร สะมะโชอุ่งขุ่งสวาหะ” ใส่เทอะฯ ป้ากหนึ่งยานัดถ์ เอาดีปลี พริกน้อย รางคาว ชะค่าน เบี้ยปูเอาอย่างละซีก หิงเม็งน้อยหนึ่ง บดผงละเอียดไว้สูบเทอะ แก้เลือดลมตังมวล เป็นต้นว่าปากเบี้ยวก็หาย เจ็บหัว หัวปั่น หัวเมาก็ดี ผีเข้าก็ดีสูบยานี้หายหมดแลฯ อันหนึ่งยาแข้งขามาน เอาลีลัวดอกแดง เปลือกกอก เปลือกกุ่ม มาตำใส่น้ำมันหมูก้อบฯ

 มะเร็งคุตขนานหลวง เอาดูกแร้ง ดูกหมาดำ ดูกไก่เถื่อนลือประสีแกวเข้า ก้องเขาเขียว จันทร์ตังสอง สานตังสอง ขางปอย ขี้เหล็กเผือก ขมิ้นเครือ เติ่งเครือคำ สานบ้าน ผักหวานบ้าน หัวถั่วปู หัวพระจันทร์ ปลาผา งาช้าง กอกเผือก มะลืมดำ ฝนตกน้ำกินฯ อันหนึ่งลมกั๊ดเป็นตุ่มคันทั่วเนื้อตัว สัตว์และคนเป็นก็ดี ให้เอาใฝ่แดง ใบมะกล้วย สะเปา เหลือกใคร้ ง้วนหมูต้มอาบหายฯ อันหนึ่งมะกินใส้เอารากเก็ดเก๊า หมังคะอุย เหมือดคน จอยนาง รากเข้าฝนตกน้ำจ้าวกินหายฯ

 ยาแก้ห้าต้นมะเร็งคุต เอาหนาดคำ ดีงูวา หัวข่า หมูป่อย รากฟักขมเท่านี้มาตำผงไว้ใช้เทอะ ถ้าเจ็บหัวเอาห้อมเกี่ยวเป็นน้ำ เอายานี้ใส่พริกน้อย ขิงแกงตัดตบหัว เจ็บเหงือก ลิ้นไก่ ลิ้นปอง ใส่น้ำหม้อนึ่งอม ถ้าริดสีดวงเลือดออกทวารตังสอง ตำแก่นฝ้ายเอายานี้ใส่กิน ถ้าว่าปวดเอาใบผาแป้งมาตำพริก ขิงแกง เทียนดำตัด เอายานี้ใส่ลูบทากิน เป็นหำปองยานี้ใส่น้ำเข้ามวก ฝนหัวถั่วปู ใส่กินทาหายโยนีปองเอาขัดมอน ลับมืน ผากควาย รางคาว หญ้าคำรอย เปลือกมะแงมาต้ม ยานี้ใส่น้ำผึ้งตัดกิน เหน็ดเหนื่อยเมื่อยทั่วตัว เอาน้ำมะนาว พริกน้อย ขิง เกลือ ตัดเอายานี้ใส่กิน ไข้สั่นห้อมเกี่ยว ขิงแกง เกลือตัดเอายานี้ใส่กิน เป็นขี้รากเอามะริดไม้ ยานี้ใส่เกลือตัดกิน เป็นเกี่ยวเอายอดลับมืน เทียนดำ น้ำมันงา ยานี้ใส่ทา เจ็บอกเป็นตุ่มออกเก๊าหูในคอก็ดี เอามะแอบใส่น้ำข้าวมวกยานี้ใส่ลูบทา มะเร็งคุตอันใดก็ดี เอาเปลือกมะริดไม้ กับขมิ้นขึ้นมาตำยานี้ใส่ตบทาลูบหายหมดแล กล่าวยาแก้ 5 ต้น ก็จบเท่านี้ก่อนฯ

 ยาผมบ่หงอก เอาหน่อเขาเรือ ผักเข้า ตำเอาน้ำหุงด้วยน้ำมะพร้าว ไว้ทาผมเขียวแลฯ

 ยาฝีสานหลวง เอาดูกค่าง หัสคืน ชื่นดิบ ฝนตกน้ำจ้าวกิน ยาทาเอาใบมะเขือบ้า ใบน้ำชีหมาก มันแกวขาวฝนทา อันหนึ่งมะเข้าใส้ เยี่ยวเป็นดังน้ำล้างเนื้อตกปวดลึงค์นักเอาสานตังสอง บันไดอีวอก กอกเผือก เดิงกาตายพราย หญ้าไซช้าง ปิ๊ดโท๊ะ นมผา ค่าหัวคำ มะลืมดำ ปลาผา งาช้าง จันทร์ตังสอง ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งมะกระด้างปอง แข้งขาเจ็บไปทุกแห่ง ปองออกที่ใดก็ดี เอาสานตังสอง ก้องเขาเขียว หัวถั่วปู รางเย็น กอกเผือก มะลืมดำ ดูกแร้ง ดูกลิงลม นางแยม ดูกหมาดำ ด้ายน้ำ รากดีด แคว้งขาว ขางปอย ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ

 ยามะแกมขาง เจ็บกระด้างตามตัวเอาสานตังสอง ปิ๊ดโท๊ะ รากผักหวานบ้าน จันทร์ตังสอง หาดเยิง หมันคะอุย ก้องแกบ เครือเขามวก ล้านผีป่วย หอยทะระ นมผา ไม้นินคง ใค้ตังห้า ปลาผา งาช้าง ดูกหมาดำ รังมดฮี่ ฝนทากินฯ ยาอาบให้เอาไม้ทุม หาดเยิง ไม้ดีหมี นำแน้ ก้างปลาขาว กุ่มน้ำ หญ้าไซ รังมดฮี่ ต้มอาบด้วยเทอะ อันหนึ่งมะตัวผู้เจ็บรูคอกินข้าวบ่ได้ เอาหัวตองตึง แก่นมะกอก หมันชะอุย ขางปอย ผักหวานบ้าน ฝนตกน้ำจ้าวกินทา อันหนึ่งเดือยไก่เจ็บรูคอ เอางวงเดื่อป่อง เดื่อเกี้ยง ชามัง ผักหวานบ้าน ขางปอย รากหนามเล็บแมว ฝนน้ำจ้าวกินฯ

 ยาดวงแก้วรวม ไข้เกี่ยวกินตีนมือเย็นเอาห้อมเกี่ยว เยี่ยวหมู ง้วนหมู แขมเหลือง รากหอม แขมหอม แช่กินหาย อันหนึ่งเป็นลมปองที่น่องน้อยเจ็บนัก น้ำลายบ่มีปากแห้ง ให้เอารากง้วนหมู ฝนตกน้ำจ้าวกิน ลมอันเป็นยังเก๊ากางเก๊าแร้เก๊าคอนั้น ยาเอางาช้าง มะลืมดำ ฝนตกน้ำจ้าวกินทา ป้ากหนึ่งเอารากล้านปีผีป่าย ปิ๊ดโท๊ะ จีปุกฝนตกน้ำจ้าวกินทาขันตั้ง 50 ลมอันหูนึ่งมันย่อมเป็นยังแก้มและเก๊ากางนั้นเรียกว่าฮ่าวอก จะยาเอารากหนาดขาว ฝนตกน้ำจ้าวดึงตัดเล็กน้อยกินทาแล ลมอันหนึ่งนอนหลับอยุ่ก็ตายไปหรือว่าตายหลับรวดนั้น จะยาเอาโขงขะเมา พ่นใส่ปากแล้วทาให้ทั่วตัว ห่มผ้าเสืยให้อุ่นมันหากจะคืนมา ถ้าเป็นนานเกินไปบ่คืนมาแล ลมอันหนึ่งสั่นตังคิงตังตีนมือ ให้เอารากสุนน้อยสุนหลวง เปลือกเสี้ยวหวานเสี้ยวส้ม ใบปาเถินต้มกินและอาบด้วย ลมอันหนึ่งเจ็บดูกต่อข้อติดตังมวล เอารากควยงูตังสองมาเคี่ยว ใส่พริกขิงเกลือกิน ลมอันหนึ่งเจ็บท้องเอาหัวบัวเผื่อน เงิน 50 บูชาเอาถอนขึ้นทีเดียวให้ได้เคี่ยวกิน ป้ากหนึ่งเอามูกน้อยมูกหลวง เคี่ยว.....เงิน 50 บูชากินเทอะ สะป๊ะลมตังมวลเอาขิง จุ่งจาริง หัสคืน ลูกผีเสื้อตำผง ........(หน้า 122) หัสคืน แกนฝาง ฝนตก น้ำเผาขางสู ฝนปูเลย ปังกีตัดกินเทอะ ยาลมพรายเอาปิวแดง ดองดึง ขมิ้น ปูเลย เปลือกกาสะลอง พริกน้อย ขิงแกง เอาห้อมเกี่ยวเป็นน้ำ ปั้นลูกไว้ใช้กินเทอะฯ ยาลมเสียบกั๊ดยิ่งยืด เอาบัวลาตังสอง ผีเสื้อ หญ้าหนาด มะข่าง หัสคืน ขี้เหล็ก ลมแล้ง ใบโว่ ปูลิงเทศ ปิวแดง เอาทั้งรากใบตำผง แล้วตำเอาน้ำห้อมเกี่ยวเป็นน้ำปั้นลูกไว้ใส่น้ำอุ่นกิน ลมเสียบยืดยิ่งท้องเอาหญ้าหนาดผีเสื้อ ลมแล้ง ใบเดิงกาส้มป่อย ขมิ้น ตำผงห้อมเกี่ยวเป็นน้ำก้อบตีนตังสองชื่อว่าชักพิษออกแลฯ

 ยาลมเชียงตุง เป็นยาลมสะป๊ะตังมวล ยาป้ากนี้สืบกันมาจากจังหวัดเชียงตุง แลแปลมาเป็นภาษาไทยว่าให้เอามะข่าง หัสคืน เป้าตังสอง ปิ๊ดปิวตังสอง หญ้าหนาดผีเสื้อ บัวลาตังสอง ปานเถิน ดอกใหม่ ใบข่อย จุ่งจาริง ขี้เหล็ก ห้อมเกี่ยว เอาใบทั้งนั้นอย่างละ 50 ก็ดีพันก็ดีตากแห้งตำผง เมื่อจะปั้นลูกตำเอาน้ำห้อมเกี่ยวผสมไว้กินหายพยาธิตังมวลแลฯ อันหนึ่งยาลมขางแกมสาท เอาเครือค้อนฆ้อง เขาควายแห้ง บัวลาคำ รากตับเตาน้อย ลับมืน รากคามป่า ขางปอยฝนน้ำจ้าวกินฯ ยากั๊ดลมเอาผีเสื้อ 3 ยอด ปูเลย 3 แว่น หอมเทียม 3 กลีบ บดตกน้ำอุ่นกินหายฯ ลมเขม่นไปตามตัวขึ้นหลังไหล่ที่เก๊าคอ ยาเอาดังดีด จุ่งจาริง ปายจะเมา รากหญ้าขัด ฝนใส่สุราทาแต่ง่อนถึงเอวหายฯ ยาลมก้อนในท้องเอาลมแล้ง ไม้เติ๊ง ปังกี เขียรต้น ไม้มะไฟมะกอก ไม้ชมภู เอาเปลือกทั้งนั้น แคว้งขาวเคี่ยวเป็นน้ำ แล้วเอาพริก ขิง หอมตัด ปั้นลูกไว้จำเริญกินฯ ยาลมป้างเอา รากเดิงกา ผาแป้ง รากปานเถิน ใบโว่ ใบนาว ใบลิว ขมิ้น ปูเลยต้มกิน เป็นเหลืองเสียบเล็กน้อย เจ็บดูกต่อข้อติดเสียบไปทั่วตัวก็ดีกินหายฯ

 ยาฆะทะดี คือลมนี้มันปองออกในตัวตังมวล เจ็บปวดนัก ถ้าว่ามันย้ายไปผับทั่วตัวแม่นแล้วแล ให้เอาไม้อีแหก ไม้เน่าใน เปลือกกอก เดื่อเกี้ยง กาสะลอง รากขี้เหล้ก หญ้าขัด ลับมืน อย่างละเท่ากัน เคี่ยวน้ำลงครึ่งไว้กินหายฯ ลมเลิงไปทุกที่เจ็บดูดต่อข้อดิด เป็นลมเจ็บก็ดีบ่เจ็บก็ดี ชื่อว่ามวงเปียง ผิว่าตีนมือกระด้าง บ่เป็นปมก็ดีปวดคือว่ากลายเป็นชะคิวลวง เอารากปังกี จุ่งจาริง ลูกจาย พริกขิงหอม เคี่ยวใส่เกลือกินใส่น้ำหม้อนึ่งทาบีบด้วยฯ ป้ากหนึ่งเอารากหลอด รากหิงหาว รากปานเถิบ รากมะแปบ เคี่ยวใส่เกลือกิน ใส่น้ำหม้อนึ่งทาเทอะฯ ป้ากหนึ่งเอารากมะแปบ ขัดมอน รากดอกคำ รากชะใค หาดเยิง รากหุ่งแดงต้มกินฯ ป้ากหนึ่งเอาคะจาว มะแหน เอาข้าวสารกับยานี้เท่ากันผสมแล้วนึ่งให้สุก แล้วปลดลงคนกับน้ำหม้อนึ่งเคี่ยวน้ำ 3 เอา 1 บีบหายฯ ป้ากหนึ่งเอาลุบลิบตังสอง เครือเขาแกบตำผงใส่เหล้า หรือหุงกับน้ำหม้อนึ่งเคี่ยวน้ำ 3 เอา 1 ใส่น้ำมันงาทาคั้นบีบหายฯ ยาลมเหน็ดเอาไม้ทันขอ ลมแล้ง รากผีเสื้อน้อย ขี้เหล็กบ้าน จุ่งจาริง ไม้รกฟ้าตากแห้งตำผง แช่เหล้ากินฯ ลมพิษขึ้นหัวตาปันตาลาย เอาขมิ้น ปูเลย กุกข่า ชะใค ปูลิงตังสอง เคี่ยวกินหายฯ

 ยานัดถ์ ลมขึ้นเจ็บหัวออกตา เอาเปลือกผักอีลืม เปลือกทัน รางคาว รากคา มะน้ำขม ยอดข่อย ตาอ้อยดำ พริกน้อย ขิงแกง บดละเอียดเป็นนัดถ์สุบเทอะดีแลฯ

 ยาลมตัง 5 เอาลมแล้ง ฝอยลม เห็ดลม กลีบม้าลม กาฝากไม้ถ่อน ไม้ดูก ฝากไม้ใค้ ไม้หัด ไม้ปอขี้ไก่ เข้ากันฝนกินฯ ลมเสียบกิ๊วหนอง เอารากตับเตาน้อย ลิ้นคู้ ทุงสอฝนกินฯ ป้ากหนึ่งหันแดง เครือเขามวกฝนกินฯ อันหนึ่งรากลมอยู่วันค่ำคืนรุ่ง เอาใบใผ่เต็มว้องมือ ใบหนุนเต็มว้องมือ ใบรากง้วนหมู 3 บาท เคี่ยวใส่พริกขิงกินฯ ป้ากหนึ่งใบทองหลาง 3 ใบ ข่า 7 กลีบ เคี่ยวกินฯ รากลมกินข้าวกินอะไรก็ราก เอาใบบงต้มกินฯ ป้ากหนึ่งกินอะไรอาเจียรเอาหนาดคำ ฝนใส่น้ำผึ้งกินดี ลมกั๊ดอกเอาเป้าหลวงมาขูดอ่อนๆ แล้วผสมน้ำผึ้งกิน กั๊ดอกเอาสมอดีงู แกนเตาบดใส่น้ำอุ่นกิน ยาลมกั๊ดอกหายใจบ่ได้เอาไม้เติ่ง รากไม้ห้าเอาข้าวตอกดอกไม้ไปบูชา เอาตากแห้งตำผงใส่พริกขิงหอมกินฯ

 ยามทขิดลมล่า เอาหนาดคำ จุ่งจาริง หัสคืน ปิวแดง 500 ตำผงใส่สุรากินฯ ตายแล้วลมเดินอยุ่บ่ด้างเทื่อ เอากล้วยสะเปา รากโทน แมลงภู่ 3 ตัว เผาเป็นด่าง น้ำจ้าวเป็นน้ำใส่ปากแล้วทาเนื้อตัวตังมวลเทอะฯ

 ยาฝีร้าย เมือ่มันออกมานั้นเอารากไม้งิ้ว มาฝนตกน้ำจ้าวทาดับพิษเสียก่อน แล้วจึงเอาผักจิก รากผักขวางมาฝนตกน้ำจ้าวกินทา ถ้าบ่หายเอามันแกวขาวมาขบลินทั้งหัว เอาหัวมันนี้ตำกับข้าวจ้าวก้อบ ถ้าเย็นไปทั้งตัวปากบ่ได้เสียแล้ว ให้ไปปาดเอายางปลีกล้วยตีบมายาเอามือจับให้กาบปลีนั้นต๊วง เอามาแล้วฝนปิ๊ดโท๊ะ ปายจะเมา ตกแล้วเอาป้ายริมปากมันเทอะหายฯ ลมอันหนึ่งขึ้นแล้วต้าว(ล้ม) ตายชื่อว่าลมธนูสิง ร้อนอยู่ทีเดียวจะยาเอาเบี้ยลูกหนึ่ง หมากคำปูใบไปบูชาเอาแผ่นดินว่าดังนี้ สาธุข้าแต่แม่ธรณีเป็นเจ้าบัดนี้ผู้มีชื่อว่า ............................ดังนี้ ก็มาเป็นพยาธิฉันนี้ ข้าขอสมภารเจ้าไปยาผู้นั้นให้หายบัดนี้ว่าอย่างนี้แล้วหยิบเอา 3 ที มาบดด้วยหัวทุน 3 แว่น ใส่น้ำหล่อเข้าปาก ถ้าเกินขวบเวลาไปบ่คืนมาแลฯ ยาลมเป็นเหน็ดขึ้นหลังไหล่ เอาปูเลย รางคาว ผีเสื้อ หญ้าหนาด หอมเทียมเท่ากัน ตำผงใส่น้ำอุ่นกินใส่เหล้าทา

 ยามะเร็งน้ำ เป็นตุ่มก็ดีเป็นน้ำเหลืองตกบ่ขาดนั้น เอาเกียงพา 7 ยอด ปูดิน 7 ใบ ขี้ข่า 7 บีบสุระสี ใส่พอประมาณ แล้วตำแบ่งเป็น 3 ส่วนๆหนึ่งชัดไป ส่วน 1 เอาตองกล้วยตีบมาห่อ เอาน้ำมันหมูใส่หมกไฟจิ้มทาเทอะ เป็นตุ่มสุกคันไปนั้น ง้วนบงรากเดื่อป่อง จันทร์ตังสองฝนใส่น้ำจ้าวกิน เป็นมะเร็งหยุด เอารากกาจับหลักมาฝนใส่น้ำนมทา เยี่ยวยบ่ออกเอากาฝากผักหละฝนกิน ออกเหมือนเอาแก่นฝ้าย ครั่งดิบแช่กินฯ

 ยาบวมปองและรำมะนาด เป็นบวมปองเอารากตาเสือ ลมเล้งฝนกิน เป็นรำมะนาดเอาเล็งช่อน ฝนตกน้ำจ้าวกิน ป้ากหนึ่งผาแป้งฝนตำน้ำจ้าวกินฯ ฝีเป็นขุมเอาหญ้าไซตำเอาน้ำแล้วใส่หาย ป้ากหนึ่งน้ำมันปลาผา ลูกมะฝาง เปลือกมะดะ เดิงกา ใบขี้กาตำหุงเอาน้ำ แล้วเอาน้ำมันปลาผาตัดใส่หาย ยาฝีฟกเอารากผาแป้งฝนใส่ ป้ากหนึ่งรากชำฝนใส่ ป้ากหนึ่งเปลือกขาง หัวหมู ลับมืน ผากควาย ไม้ขาม ฝนกิน เป็นฝียังนมเอา รากกาสะลอง รากผาแป้งฝนตกน้ำจ้าวกินทาด้วยฯ

 ยาชะคิวหัวเข่าปม เอายอดเขียะ ปิ๊ดปิวแดง เป้าน้อย เป้าหลวง ตำผงแช่น้ำเหล้าฝังข้าวเปลือกไว้ 5 วัน เอาออกมากินจำเริญ ลงเรือนไปไหนบ่ได้ 3 ปี ก็หายแลฯ

 ยาสะป๊ะพยาธิ เอาชะค่าน 50 ปิวแดง 50 รากลมแล้ง 100 รากมะขามป้อม 100 เหม้าน้อย 50 รากเค็ดน้ำ 50 ดีปลี 50 ตำผงไว้ เมื่อเคี่ยวผีเสื้อเป็นน้ำก่อนงายทุกวัน หายพยาธิโรคาตังมวล เป็นใสไอชะดวงหนิ้วมะโหก แช่เยี่ยวขั้นบ้ง ลมประจะคาดอัมพาต ชะคิวกั๊ดไก๊คะยือ ผอมเหลืองล่ามูก เลือดฝีในท้อง เป็นด้อยเหลืองด้อยเย็นจำเริญหายหมดแลฯ อันหนึ่งยาง้วนไอฝืดกั๊ดอกไอขนาดพอผอม เอาเปลือกดูกหลวงขัดมอนกล้วยตีบดิบ 3 บาท เดื่อป่อง 3 บาท ผ่าครึ่งฝนจันทร์ตังสองตัดข้าวจ้าวกินฯ ยาละอ่อนปวดท้องกิ้วท้องเอาไม้บงเดื่อเกี้ยงเดิงกา ขางปอยแจ่นนิ้วมือทุกต้นมัดติดกันปาดเผาท้ายหัวแช่น้ำกินฯ

 ยาพิษเสืองูตะขาบแมลงป่องหมา ยาห้ามพิษเสือเอาขี้กระต่ายมาเผาเป็นดั่งใส่ ยาห้ามพิษตังมวลเอาผักหละ ปูลิง ก้องเขาเขียว รากอีลืม ฝนทาดีแล ตะขาบเข็บขบงูตอด ผักรินตำก้อบไว้ งูตอดก่ำไปตังตัว เอาปายจะเมาฝนใส่น้ำมันงาทาที่ตอด ป้ากหนึ่งผักบุ้งปิงตำใส่น้ำ ถ้าพิษปวดนักเอารากปูฝนทา หมาว้อหมาบ้าขบ เอาหน่วยสักฝนทา ป้ากหนึ่งยางก๋าวใส่บ่หม แมลงป่องเดียด เอาข่าฝนใส่น้ำปังกีทาหาย งูขบป่านเถื่อนใส่หาย งูเห่าขบ ฝนรากหัสคืนใส่หาย งูเขียวขบ ฝนรากอีลืมทาหายฯ

 ยาศิริมงคล เอาปิวขาวปิวแดง เป้าตังสองตองตึงดีงูวา รากปูลิงหัสคืน ผีเสื้อน้อย รากชะไคเท่ากันตำผงไว้เป็นมังคะละ เป็นหูหนวกเป็นบั่วรัง หุงใส่น้ำมันงาแส่ในหู หูเป็นเปี๊ยะได้ 3 ปี เอายานี้ 10 ลูก น้ำมันงาร้อย มันหมูร้อย มันมะพร้าวร้อย มันมะหุ่งร้อย มันมะแตกร้อย ผสมกันหุงใส่ทาคั้นหาย ท่านบุบตีเปลือกกอก ขี้เห,กตำปั้นเอาน้ำยานี้ใส่ 3 ลูก ทากินหาย เป็นบ้าหมูเอาหัสคืน ปิวแดง ดูกงูทับทาน ดองไว้เดือนหนึ่งเอาออกหมูใส่ยานี้ 3 ลูก สามเดือนหาย เป็นหุดเอายานี้ใส่ยางเขียรทาหายฯ

 ยารำมะนาด เอาสานตังสอง สุระปิ๊ดคำ นำแน้ รางเย็น หมังชะอุย ทุมทอก คามช้าง หัวผักหนาม ก้องเขาเขียว กวงคองู มะค่าหัวคำ หญ้าคำรอย หอยทะระ นมผา ปลาผา งาช้าง ฝนกินสะป๊ะขางรำมะนาดตังมวลได้หมดแลฯ

 ยาฟกช้ำทางใน เอาเปลือกเติ่ง เปลือกง้วนหมู รากผีเสื้อ ขมิ้นขึ้น ปูเลย ขิงแกง เท่ากันตำผงใส่น้ำมันทาที่ฟกช้ำหายแลฯ

 หูเป็นบ่อแบก เอาบอนหลวงมาตำกับหัวกล้วยตีบเน่า เอาน้ำห้อมน้ำคามผสมใส่เอาผ้าสะอาดกรองเอาน้ำใส่หูเทอะ “ศิริวิสุทธิ เชยฺยะเภสะชัง มนุสาพยาธิ วินาสันตุโว สัพพะทาฯ”

 ยาวัวควายเป็นฮ่า เอาหวานนุมแน้ เปลือกพร้าวส้าน เปลือกข่อย ใบผีเสื้อเท่ากันตำปั้นเอาน้ำ เอาหญ้าหนาดตัดเล็กน้อยน้ำข้าวปั้นให้กินฯ ป้ากหนึ่งเอาบอกรกหญิงหัวสาวมีลูกผู้หนึ่ง วัวควายเป็นฮ่าแช่กิน แล้วจึงยาแล ป้ากหนึ่งเอาเครือเขาขมหนาดคำ อบเชย รางไก๊ ขัดมอน ลับมืน ฝนตกน้ำให้กินหายทุกตัวแล ป้ากหนึ่งเอาเปลือกกุ่มบกแช่น้ำข้าวแลฯ

 ผู้หญิงเป็นระดูเลือดตกมากเกินไป หากอยู่เดือนตกนักก็ดีกั๊ดกิ้วเสียบหนักท้องน้อย เป็นเลือดตกนักดังนั้นให้เอากาฝากเดื่อป่องมาต้มแล้ว ฝนหัวหวาย รากผักหวาน ตกใส่กินไปเทอะ ตั้งขันดอกไม้ธูปเทียนไว้เสียแลฯ อันหนึ่งเลือดขึ้นเอาปายจะเมา เทียนดำบดกินเทอะฯ

 ยาเสียงดี เอารางคาว มะขามป้อม งาดำ เทียนดำ พริกน้อย เกลือ ดอกจันทร์ ดีปลี ชั่งอย่างละเท่ากันตำผงไว้กินจำเริญ จะทำให้สรรพสำเนียงเสียงพูดเราค่อยดีขึ้นเรื่อยๆถ้าสร้างกินแลฯ

 ยามหาสันนิบาต เอาพริกน้อย ใบผีเสื้อ หัวหญ้ามะนิ่วหมูอย่างละ 50 แก่น ในบ่าบ้า 5 บาท คั่วให้เหลืองหิงเม็งตัด ตำผงห้อมเกี่ยวเป็นน้ำปั้นลูกไว้ ถ้าว่าเมื่อยไข้ใส่น้ำอุ่นกิน ไข้หนาวนักใส่ชะใคกิน ไข้เรื้อบ่ขาดอ้อยดำผ่า 3 เอา 1 ต้มใส่พริกขิง ยานี้ตัดกิน ถ้าเจ็บเลียบ 2 ข้าง เอาลมแล้งต้มใส่พริก ขิงยานี้ตัดกิน ไข้บ่เนื้อร้อนยานี้ใส่อ้อยดำน้ำอุ่นกิน ไข้เนื้อร้อนเจ็บหัวตาแห เป็นอย่างผีเข้ายานี้ใส่น้ำเปลือกกอก อ้อยดำ ข้าวจ้าวกิน ไข้ร้อนเปือนกลิ้งไปมา เอาส้มมะลิวชักแล้วกินยานี้เทอะ บาตใบ้ปากบ่ได้ใส่น้ำปีกไก่ซูกรูหูเทอะ บาตกางกั้บใส่น้ำหม้อนึ่งทาใส่น้ำกิน ลมอันหนึ่งแก๊นบ่ลงเหลือกตาอยู่ยานี้ใส่น้ำกินฯ

 ยาอินทะจวน ปิวแดง ดองดึง พริกน้อย เท่ากันตำผงเอาผักหนอก ผักเผ็ด ห้อมเกี่ยวเป็นน้ำปั้นลูกไว้ใช้ เป็นสุกลลมใส่น้ำเหล้ากิน ไข้เส่าร้ายเอาผีเสื้อ ควยงูต้มยานี้ใส่น้ำกิน ได้กินง้วนสานใส่น้ำอุ่นกิน เป็นล่าเลือดยานี้ใส่พริก ขิงกิน เป็นสะดวงเก๊าเขี้ยวยานี้ ใส่น้ำอุ่นกิน เสือขบคนยานี้ใส่ดีหมี ขี้เสือ ดีวัวเถื่อนทา เป็นสิวยานี้ใส่น้ำปังกีทา ปากบ่ออกยานี้ใส่น้ำมะพร้าวกิน ไข้ใจร้ายยานี้ใส่น้ำผึ้งกิน เลือดออกทวารใส่น้ำ ดีปลีกิน เป็นชะคิวใส่น้ำมันงาทา ผอมเหลืองยานี้ใส่น้ำมะพร้าวกิน งูตะขาบเข็บแมลงป่องขบ ใส่น้ำเดิงกาทา หมาว้อกัดกล้วยส้มทา หมาบ่เป็นว้อกัดใส่น้ำมันงาทา ไข้ดิ้นเอาผิวมะฟัก ผิวอ้อยดำ ผิวบง ผิวไม้รวก เปลือกกก แก่นเต้า มะถิม แตนสาย รังแมลงใบ้ เปลือกเดื่อเกี้ยงตำกรองเอาน้ำแล้ว เผารังใบ้สู่ใส่ยานี้กิน ไข้บาตสั่นคลั่งไหล ผิวหมากรากคา ใบบงแช่กิน ผิว่าคลั่งเมื่อคืน เอาเปลือกยมหินแช่กินกับยานี้ ไข้ร้อนกระหายอยู่เอาข้าวตอกดอกไม้บูชาเอาตอกลางทางมาฝนตกยานี้ใส่กินหายฯ

 ยากินน้ำมากเกินไป เอาเปลือกกอก อ้อยช้าง เปลือกเดิงกา ผากควาย อ้อยดำ เดื่อเกี้ยง ผักหละ เปลือกสัง หญ้าไซ ใบบง รากคา ห้อมเกี่ยว แช่น้ำกินฯ

 ยาหมืนช้าง เป็นตุ่มออกตามตัว ถูกน้ำคันเกาน้ำเหลืองตก เรียกว่าหมืนช้าง เอางาช้างในกินบ่หายเอาดูกหมาดำ ปูเลย หิงเม็งบดใส่น้ำมันงาทา ขะม่อมต่อมคอถึงสะดือลงมา ป้ากหนึ่งเอากล้วยตีบดิบมาผ่า เอาหิงเม็งตัดบ่มในกล้วยตีบ แล้วหมกไฟให้กินฯ

 ยาฟันมั่น คือเป็นยาทำให้เขี้ยวมันทนนาน เอาน้ำมันหัวค่างไว้แล้ว ไปบูชาเอารากมะนาวมาไว้ ถ้าถึงเดือนเพ็ญ เอารากมะนาวฝนใส่น้ำมันงา ทาเล็บตีนเล็บมือทั้งสิบนิ้ว ทำสัก 3 เดือนเพ็ญแลฯ อันหนึ่งสะดวงเจ็บเขี้ยว เอามะเขือพร้าว ปูช้างต้มอม ป้ากหนึ่งเอาใบปอหมัน ปูช้างมาทุบใส่ข้าวจ้าว ดำหัวแป๊แม่สะดวงแลฯ

 ยาตัวท้อง เอามูกน้อย กล้วยรอด พริกน้อย ขิงแกง ตำผงใส่น้ำจ่อมกิน ตกออกแล อันหนึ่งยาลมขึ้นเอาขมิ้นขึ้น ผักง้วนหมู ตำข่มหัว เอาผีเสื้อ หญ้าหนาด ทันต้น ทันขอ เดื่อป่อง เดื่อเกี้ยง ยอดแคว้ง ยอดเขือ ข้าวจ้าวตำข่มหัวละอ่อนเนอ ยาหลุโจ้เอาเป้าเลือด ลิ้นคู้ ปมครั่งดิบ ตืบตับหมาก ฝนตกน้ำอุ่นกินฯ

 ยาตายคืนมา เป็นบาตผสมพอถ้านตายถ่ายผ้าไว้ แต่บ่พอกระด้างเทื่อและบ่ข้ามคืนตังนั้น เอารากมะน้ำ หัวรางคาว รางเย็นมัดกับกันตัดเสียให้เปียง แล้วฝนตั้งเอาดีงูเหลือมตัดลูกหนึ่ง แล้วรินเอาน้ำอันใสน้ำใส่ปาก 3 ช้อน แล้วเอาที่เหลือนั้นทาตาลูบคอ อันขุ้นนั้นทาพื้นตีนมือตังมวล แล้วคอยดูเทอะ ก็มีหลายคนแล้วด่ายว่าคืนมาแล อย่าได้รีบปกผ้าห่อมัน ยานี้ใส่ดูก่อนบ่อั้นเสียคนแลฯ อันหนึ่งบาตคลั่งวินก็ดีผีเข้าก็ดี ทืบร้อนก็ดี และตายยามหนึ่งบ่พอกระด้างเทื่อดังนั้น เอาพันธุ์หอมป้อมมาบดละเอียดเอา ขิง ปูเลย ใบมะน้ำ ใบอีลืมตำกรอง เอาน้ำ เอาพันธุ์หอมป้อมอันบดไว้นั้นลงผสม ดีแล้วเอาช้อนตักใส่รูจมูกให้ยานั้นไหลเข้ารอดรูคอ ถ้าบ่ใช่หมดเขตกรรมของเขา ก็ยังจะคืนมาหลายคนแล้ว ถ้าคืนมาขันตั้งให้ขืนแต่ขวดขันโตกเปล่า แก่เขาเท่านั้นเทอะว่ามาอย่างนี้ อันหนึ่งบาตกุ๋มเสียบ่รู้คิง ให้ใส่ยาจวาดให้รู้คิงก่อน ให้เอาหญ้าขัด ลับมืน รางคาว ใบหานไกร ทุมทอก หญ้าเยี่ยวหมู ห้อมเกี่ยว หญ้าไซ เข้าเรือ หัวกูด น้ำอ้อยดำ ถั่วถิม ตำผงห่อผ้าแช่น้ำแล้วยาแก้ 5 ต้นตัดกิน ถ้ารู้คิงมาแล้วอย่าละทิ้งยาเทื่อ เอายาจวาดป้ากนี้ทาแช่กินไปเทอะจึงจะสร่างหายแลฯ และเอายานี้ชักด้วย เอาตาลทราย ห้อมเกี่ยว ใบมะน้ำขม ใบข่า หน่อกล้วยตีบ ตำใส่น้ำหม้อนึ่งชักตีนมือตังสองเทอะ บาตตังมวลขดของอแง้นได้ทุกอย่างเขาเชื่อมาแล้วฯ อันหนึ่งเอารากกล้วยตีบ รากเดื่อป่อง คาบกำปุ้ง แตนสาย ปมตอก เกี้ยวซ้าย ยอดลับมืน เอาอย่างละ 3 แช่น้ำแล้ว เอาลับมืน 3 ยัดกับรังใบ้แล้วเผาสู่น้ำยาแช่นั้นกิน ถ้าปากลิ้นขาวเผาขางสู่ด้วยให้กิน แม้สันนิบาตคลั่งใหลได้กินยานี้ หลับปานตีหัวไก่ซ่อนปีกทิ้งไว้แลฯ

 ยาบ่หลับบ่นอน เป็นสันนิบาตแลเอาเปลือกกอก เปลือกเดื่อเกี้ยง รางคาว ผากควาย หญ้าแพทย์ ใบมะน้ำ อ้อยดำ มะนิ่วหมู คาบกำปุ้ง แตนสาย หญ้าขัด ลับมืน แช่น้ำกินทุกวันหายฯ อันหนึ่งยาสันนิบาตหลวง เอาเปลือกกอก เปลือกวีด เปลือกสังเดื่อเกี้ยง เปลือกใค้ หญ้าขัด ลับมืน ผากควาย ควยงูตังสอง รากคา มะน้ำ รังใบ้ รากกล้วยตีบ กำปุ้ง แตนสาย ปมตอกเกี้ยวซ้าย แช่น้ำแล้วฝนรางเย็นตกกินฯ

 ยาแก้ไอลม เอาห้อสะปายควาย ง้วนหมู หันแดง เครือเขามวกตังสอง เปลือกก่ำต้น จุ่งจาริง ลมแล้ง เปลือกดูกตำผงไว้ใส่น้ำอุ่นกินฯ อันหนึ่งยาเจ็บเก๊าเขี้ยวฟันเอาเครือเขามวก พริกน้อย ใส่เทอะ ยาแม่เขี้ยวเอาไม้รักมาเคี่ยว เอายางข่อยใส่สักเทอะฯ อันหนึ่งยาถีบเอารากผักหวาน รากมะลิซ้อน รากง้วนหมู รากลิงจอน หญ้าหลักนา เขาเยือง หาดเยือง ปอมอก ตั๋งเปลือก ฝูงคอบ รากดีด กาฝากผักหละ ฝนตกน้ำกินแลฯ

 ยาแก้หมาบ้ากัด เป็นยาแก้สะป๊ะ เอาสุระปิ๊ดคำ รากกอกในดิน ฝูงคอบเหมือดคน ปิ๊ดโท๊ะ รากดีด นอแรดฝนกิน ถ้าว่าหมาว้อขบ ให้ถอนนอแรดออกสียเอาเขี้ยวเสือ เขี้ยวจรเข้ ดูกเหลว เขี้ยวหมาใน หัวตายเหินเข้าอีกฝนตกน้ำกินหายฯ อันหนึ่งกินข้าวพีดีงาม แต่แข้งแตบขาลีบ ข้อขาเปี้ยคู้เหยียดบ่ได้เป็นไปเรื่อยๆ มันจะกลายเป็นเบี้ยไปแลชื่อว่าบาตเข้าดูกเข้าเอ็น ให้เอาเปลือกอีรุม อ้อยดำ ชะค่าน ผักปูลิง ปิวแดง จุ่งจาริง ตากแห้งตำผงไว้ใส่น้ำอุ่นกิน ใส่น้ำมันงาทาทุกวันบ่ทันตำเอาต้มอาบ เป็นเบี้ยนานได้ 2-3 ปี ก็ยังหายฯ อันหนึ่งยามดทขืดลมล่า เมื่อยเอวแล้วขึ้นเมื่อยแหล่หลังปวดท้องน้อยลงถึงหัวเหน่าเจ็บนัก ปวดหนองยึ่งอยู่ ให้เอาบัวลาตังสอง รากเบ็นจายรากมะแตก รากเก็ดเก้า รากไม้มูกรากส้มจีนต้มจ้าวเปลือกกินเทอะฯ อันหนึ่งหมาว้อขบเอาดูกนก กูด หอยดูกแลว แก่นมะก๊อฝนกินฯ

 ยารัมนาด เอาเห็ดกระด้าง ออกไม้พิมาน ขมิ้นเครือ มะค่าหัวดำ มะลืมดำ รากเย็นเครือมวก กาฝากผักหละ หัวถั่วปู รากดีด ชะเอม ก้องเขาเขียว ฝนแล้ว ดีงูตัดเล็กน้อย กินทาหายฯ อันหนึ่งสันนิบาตบ้า เอากูดน้อยยังป่า เอารากแคว้งตังสอง เล็งจ่อน หญ้าขัดลับมืนผากควาย คาบกำปุ้ง ฝนกิน รีบแท้ตาก็ลายอยู่ ถ้าหายแล้วสั่น เอาปลีหมาก ขมิ้นขึ้นฝนตัดกินหายฯ อันหนึ่งบาตมายาเยียะหัวเราะอยู่หากเล่นด้วยหน้าตา แล้วหัวเราะเป็นอย่างรู้คิงแท้นั้น เอาผากควายว้องมือ ลับมืน 3 ต้น ขัดมอน 3 ต้น งวงมะน้ำ 7 งวง รางคาวเจ่นนิ้วมือ หนามหันยอดดำว้องมือ อ้อยดำ 3 ตา 3 ป้อง คาบกำปุ้ง 3 ตัว แตนสาย 3 รัง ชายคาแม่หม้ายว้องมือ เปลือกอีรุม 3 กลีบ ตำปั้นเอาน้ำฝนจันทร์ตังสองตัดกิน ยานั้นแช่กินหายฯ อันหนึ่งบาตขึ้นหัวเจ็บนักเอายอดแคว้งยอดเขือ ยอดเดื่อเกี้ยง ยอดก้อแกงยอดหนาด ยอดรางคาวผีเสื้อ บดตบหัว ถ้าร้อนใส่น้ำจ้าวกินฯ อันหนึ่งบาตเจ็บหัวมัวตาไปไหนบ่ได้ เอารากมะพร้าวไฟ รากผักหมหนาม รากคา รากเป้าหลวง จอยนางเดื่อเกี้ยง ผากควาย เครือเขามวกใบมะน้ำ ขิงแกง รางคาว น้ำหม้อนึ่งเป็นน้ำบดทาพื้นมือ หัวขะหม่อมเทอะฯ

 ยาตับไหวใจสั่น เอาก้องเขาเขียว ขวั้นมะฟักขม ชะเอม จันทร์ตังสอง ง้วนตากหงาย ฝนตกน้ำจ้าวกินฯ อันบาตปิรุด 4 จำพวก คือว่านอนและอย่างใดอย่างนั้น คือรูคอเจ็บน้อยหนึ่ง บ่อยากข้าวนึ่ง พื้นตีนมือเหงื่อเลื้อมหนึ่ง พยาธิเหล่านี้มีแก่ผู้ใดจะยาก็ยาก หมอใส่ยาจับบ่ถูกตายทุกคนแล ถ้าจะยาเอาเดื่อเกี้ยง อ้อยช้างส้มเห็ดขาว ใค้นุ่น ทันขอ ขางปอยชะลีก หัวสาดขาวแดง หัวแหย่ง ตาลทรายมะหนิ้วหมู หญ้าแพทย์ตังสองลับมือแช่น้ำแล้ว ฝนมะค่าหัวดำ มะลืมดำ มอนแตงโม จันทร์ตังสอง ฝนตกน้ำยาแช่แล้วเอาคาบกำปุ้ง แตนสาย ตอกเกี้ยวซ้าย ลงแช่น้ำยานั้นกินเทอะ บ่อย่างนั้นจักเสียคน ให้พิจารณาดูพยาธินั้นแท้ๆก่อนแล อันหนึ่งยาชะถ่าย เอาหิ่งหอมเทียม แก่นมะข่างหนักเท่ากัน หุงข้าวจ้าวให้สุกแช่ไว้ ให้ผสมเป็นลูกก้อนไว้ใช้เทอะฯ

 ยาเป็นปอง ลึงค์และลูกอัณฑะปอง แม้ว่าปองทั่วคิงก็ดี ให้เอารากรางคาว ฝนตกน้ำเหล้าเช็ดทาที่ปองแลฯ

 ยาพายผีกะ สำหรับยาผีพายให้เอาหนาดตายแขวน ผีเสื้อตายแขวน กำปุ้งตายแขวน แตนคา รังแมลงใบ้ ใบปูแก่ 3 หาง พริกขิง 3 บาท คราบงูสิงห์ บดเป็นผงไว้ใส่เหล้ากินทาฯ สำหรับยาผีกะ เอาแก่นส้มป่อยเผาหมายเขตไว้ อันใดแตกพ้นเขตเอาแก่นนั้นให้ครบ 7 แก่น หัสคืน 7 บาท ดองดึง 7 บาท ปิวแดง 7 บาท กำปุ้ง 7 ตัว บดผสมกันปั้นเป็นลูก ถ้าจะยาที่ไหนเอามนต์นี้ปลุกเสก 3 ที ดังนี้ “อัปฺปะสันเนหิ นาถัสสะ สาสะเน สาธุสัมมะเต อมนุสฺเสหิ จัณเฑหิ สทา กิพฺพิสะการิภิ ปะริสานัญจะ ตัสสันนะ มะหิงสายะ จะ คุตติยา ยันเทเสสิ มะหาวีโร ปริตตัน ตัมภะณามะเห” แล้วเอาบทต่อไปนี้เสกอีก 3 ทีว่า “สะทาสะเขนะ รักขันตุ พุทธา สันติกะราตุวังเตหิ ตะวังรักขิโต สันโตมุตโต สัพพะภะเยนะจะ สัพฺพะโรคะวินิมุตโต สัพพะสันตาปะวัชชิโต สัพพะเวระ มะติกกันโต นิพพุโต จตุวังภะวะฯ แล้วเอายาใส่กินทา ผีกะออกหนีไปเลย ถ้ายังบ่ออกให้ใส่ยานัดถ์เข้าอีกนัดถ์ผีนั้น เอามะข่างต้นเดียว เอา 5 แห่งคือรากต้นยอดกลางใจเปลือก เอาเท่ากันพริกน้อย 7 ปีกไก่แม่ดำ 7 ปีก ขี้เท่ากลางเตาไฟ 7 หยิบ บดให้ละเอียดไว้ดม และออกลูกเลือดขึ้นก็ได้ดมยานี้อยู่ดีสบายแลฯ

 ยาผีคนลองของร้าย ผู้ใดถูกของร้ายท่านใส่ และผีป่งเอ็นหดของอไปก็ดี ท่านให้เอาเทียนดำ 3 เทียนเงิน 3 รากส่อน 3 รากมะแข่น 2 รากเขียะ 2 รากปิวแดง 2 มะข่าง 3 หิงเม็งตัดเล็กน้อย หอมเทียม 3 กลีบ ตำผงปั้นเป็นลูกไว้คนลองผีลองกินยานี้ 3 ลูก ตกแล เป็นอันเย็นกั๊ดเสียบก็ได้ฯ

 ยาจ้ำลมสึงปัสคาดอัมพาธตังมวล เอาคุคะนาน ใบผักกุ่ม ผีเสื้อ ขมิ้น ปูเลยดำ แล้วเอาสุราเด็ดเป็นน้ำ ห่อผ้าขาว 3 ชั้น แล้วนึ่งเอาจู้ขณะร้อนๆ อยู่ทุกค่ำเช้าแล ยาใส่เอากาบกล้วยนวล บัวบกคำตำแช่น้ำผึ้งไว้ 15 วัน แล้วจำเริญกิน ยาอาบเอาหวายดิน บัวบก เปลือกทองหลาง หญ้าคำรอย ง้วนหมู ใบหนาดหลวงตายแขวนเท่ากันต้ม ตาเหลวคาเขียวแวด ถ้าจะอาบให้ผินหน้าไปวันตกกินเสีย 3 กลืน รดแต่หัวลงเทอะ ยามเมื่อไปเอานี้ ให้มีข้าวปั้นกล้วยหน่วย เอาชื่อผู้ป่วยนั้นไปฟรีอธิษฐานเอาเทอะฯ อันหนึ่งยาฝีเม็งเอารากหมากฝนตกน้ำมะนาวกินทาเทอะฯ

 ยาลมแทงหัวใจขาด เป็นเมื่องายตายเมื่อแลง เป็นเมื่อแลงตายเมื่อคืนอย่ารีบเผาเสีย ให้เอาก้องเขาเขียว ปิ๊ดปิวแดง เป้าตองแตก รางคาว มะฟักขม ง้วนตากหงายอย่างละเท่ากันตำผง เอาน้ำมะนาวปั้นลูกไว้ใส่น้ำกินคืนมาแลฯ ลมมะจำพวกหนึ่งชักปากเบี้ยวหน้าเบี้ยวไป เอาหัวถั่วปู หญ้าหลักนา เล็งจ่อน แขมหนู ฝนตกน้ำจ้าวกินขักเทอะหายฯ

 ยาต้มอาบ เป็นลมตุ่มออกคันนัก เอาเปลือกถ่อน เปลือกกาง ใบส้มป่อย ใบไม้ดีหมี ต้มอาบและกินเทอะฯ อันหนึ่งเป็นผีก็ดี มะเร็งคุตก็ดี มะเร็งลมก็ดี เอารากอีรุมฝนทา ป้ากหนึ่งเอาหญ้าปุมปวดตาใส่เทอะ ป้ากหนึ่งเอาเปลือกเกี้ยง หัวผักหนามฝนทา ป้ากหนึ่งเอารากผักหวาน รากก้างปลา งาช้างฝนทา ป้ากหนึ่งเอาใบบัวลา ใบผักแคบ ใบผีเสื้อ ขิงแกง ตำเคี่ยวให้ข้น เอาใส่ฝีใส่มะเร็งหายฯ อันหนึ่งมะเร็งไข่ปลา เอาผักแว่นเผาไฟ ใส่น้ำมันงาทา ป้ากหนึ่งเอารากก้างปลาเทศฝนทา อันหนึ่งเป็นมะเร็งลมขบเนื้อคิงปองก็ดี เจ็บไหม้นักเป็นดังไฟเผานั้น เอารากห้อมรากผักหวาน เครือเขามวกฝนทาเทอะเชื่อกันมาแล้ว อันหนึ่งเยี่ยวบ่ออกไก๊ปอง เอาใบกาสะลอง ลูกลีบตังสอง ใบสะทังลิง รากเม็งจายต้มกิน ป้ากหนึ่งเอารากหญ้าปิ้นต๊อ รากก้อมก้อต้มกินฯ

 สิ่งมหัศจรรย์ 1. ถ้าเลือดกำเดาไหลออกมาไม่หยุด ให้เอาขนในที่ลับมวนด้วยเศษผ้าดำ แล้วจุดไฟเผาให้คนป่วยดมควัน เลือดกำเดาที่ไหลออกมาจะเหือดหายทันที ถ้าผู้ป่วยเป็นหญิงให้เอาของผู้ชาย ถ้าผู้ป่วยเป็นชายให้เอาของผู้หญิงฯ 2. ถ้าเกิดท้องร่วงโดยผิดสำแดง หรือท้องร่วงมีอาเจียรออกมาด้วย ให้เอาน้ำล้างพวงสวรรค์ของผู้ชายให้ดื่มเพียงแก้วเดียวจะหายเหมือนปลิดทิ้ง วิธีนี้ถ้าเป็นในบ้านให้ทำนอกชายคา แล้วนำเข้ามาให้ดื่มจึงจะได้ผล 3. ตัวบุ้งมีพิษที่ขน ถ้าเราถูกตัวบุ้งจะรู้สึกปวดแสบและคันทันที จะมีน้ำมูกใสไหลออกมา จงสั่งน้ำมูกทาตรงที่ปวดแสบ คันจะหายทันที 4. เวลาทำกับข้าวเมื่อโขกน้ำพริกกระเด็นเข้าตา ให้ตักน้ำมาหนึ่งขันรดที่เท้า จะหายแสบทันที ถ้าเข้าตาข้างซ้ายใช้น้ำรดเท้าข้างขวา ถ้าเข้าตาขวาให้รดเท้าซ้าย 5. ถ้าหากมีคนเกิดสะอึกขึ้นมา ดื่มน้ำลงไปแล้วก็ยังไม่หาย จงลองทำให้ผู้นั้นตกใจ เช่นใช้มือจี้ที่สะเอวเพื่อให้สดุ้งอาการสะอึกจะหายทันที 6. เมื่อเวลาอาบน้ำ น้ำเข้าหู เอาน้ำหยดลงไป 2-3 หยด พักไว้สักอึดใจแล้ว สะบัดลงน้ำจะไหลออกมาทันที 7. บ้านที่ชอบเคี้ยวหมาก บางทีมีเด็กซุกซนเข้าใจว่าปูนในขันหมากเป็นขนม ถ้าผู้ใหญ่เผลอเด็กอาจกินปูนเข้าไป ปูนจะกัดปากเด็กนั้นด้วยความร้อนของปูน เด็กจะต้องอ้าปากและมีน้ำลายไหลออกมาฟุมฟาย จงเอาใบผักฮ้วนมาขยี้สัก 3-4 ใบ แล้วถูที่ก้นเด็กจะหายทันทีเหมือนปลิดทิ้ง ผักชนิดนี้มีมากในภาคเหนือ 8. เวลาเดินทางผ่านป่า เข้าห้วยหารลำธาร อาจมีทากชุกชุมบางทีโดดเกาะกินเลือดตามแข้งขา จงใช้ก้นบุหรี่ชุบน้ำแล้ว บีบน้ำก้นบุหรี่ขี้ซากหยดถูกทากนั้น ทากจะหลุดออก ถ้าหากทากเข้าในของลับ จงใช้ก้นบุหรี่ชุบน้ำแล้ว ทาที่สะดือตัวทากจะออกมาอย่างน่าอัศจรรย์ อนึ่งเวลาปลิงเกาะกินเลือด ก็ให้ใช้อย่างเดียวกัน หรือเวลาปลิงติดตามแข้งขาจะถ่มน้ำใส่ด้วยก้นบุหรี่ก็ได้ผลแล 9. ถ้าถูกตะขาบหรือสัตว์ที่มีพิษต่างๆ เช่นแมลงป่องช้าง หรือแมลงป่องต่อย ถ้าหายาอื่นๆทาไม่หาย หรอหายามาแก้พิษไม่ได้ จงจับเอาไก่มาตัวหนึ่งแล้วเอานิ้วมือล้วงลงไปในคอไก่ จะใช้ปีกไก่แยงลงไปในคอไก่ก็ได้ จะมีน้ำลายของไก่ติดขึ้นมาแล้วใช้ทาที่บาดแผล จะถอนพิษให้หายเจ็บปวดโดยทันที 10. นัยน์ตาเป็นกุ้งยิงไม่ต้องบ่ง จะใช้ฝ้ายดำผูกนิ้วมือกลางรัดให้แน่นพอประมาณ อย่ารัดตึงเกินไป รัดไว้สัก 2-3 วันก็จะหายไปเอง ถ้าเป็นตาขวาให้รัดนิ้วซ้าย ตาซ้ายให้รัดนิ้วขวา 11. โรคบาหวานมักจะพบมากในคนที่มีอายุวัยกลางคนขั้นพ่อบ้าน พ่อแม่เป็นเบาหวาน ลูกกลานอาจเป็นเบาหวานได้ มักจะพบเบาหวานในคนดื่มสุรามากๆเกินขนาดยิ่งดื่มยิ่งเป็นมาก ยาสำหรับโรคนี้ให้เอาดีไก่กลืนลงไปทุกวัน หายใช้ได้ผลแล้ว ป้ากหนึ่งเอากาฝากมะม่วงสามปี ข้าวจ้าวต้มกินทุกวัน และเอาแก๋นข้าวสาลีต้มกินจำเริญ และให้กินผักกระถินจิ้มพริกวันหาย 12. เด็กเกิดใหม่ปากมักเป็นเม่าขาวดำ ให้เอาอุจจาระคนได้อย่างแห้งยิ่งดีเผาไหม้ แล้วเอาโรยใส่แผลหายเลย ป้ากหนึ่งยาหายเจ็บเอง เอาต้นรากใบจ๊าพริกต้มกิน ป้ากหนึ่งเป็นมะโหกก้นปูดเอาหญ้าปกตกกับหินส้ม เอาแช่น้ำล้างก้นที่ออกมานั้นหายแล ทั้ง 12 ข้อ นี้ได้รับความกรุณาเอื้อเฟื้อจาก คุณสันต์ ตลาดอำเภอแม่ริม เชียงใหม่ 13. เวลาคนป่วยนานหาย ให้ลงยันต์ใส่เทียนบูชาพระ ถ้าไฟดับผู้ป่วยตายหรือใส้เทียนแข็งดำเหมือนเส้นผมก็ไม่รอด และถ้าไม่หมดกรรมก็พลันหาย และนอกจากนี้ก็มีพิธีบูชาส่งชนส่งแถน สืบชาตา เรียกขวัญ การบูชาข้าว 49 ก้อน และบูชาข้วปุ่นดิบ ซึ่งเขาทำบอกข้าวสาร 9 บอก ไปขอจากเรือนผู้อื่นหลังละหนึ่งบอก 8 อัน แล้วแต่งเครืองบูชาต่อหน้าพระปฏิมา พออธิษฐานจบเอามาสวนดู ถ้าขึ้น 15 อัน ก็พลันหาย ถ้าลดต่ำกว่า 9 อัน พลันตาย อันนี้ผู้เขียนเคยประสบการมาแล้ว จึงเป็นที่อัศจรรย์ประการหนึ่ง 14. ถูกของร้ายผีคน อันนี้ผู้เขียนยืนยันได้ว่าเป็นเรื่องที่มีจริง จะต้องไปหาท่านผู้ทรงวิทยาคุณในด้านนี้โดยเฉพาะ เช่น ครูบาธัมไชย วัดทุ่งหลวง เพราะเรื่องนี้จะต้องใช้การรักษาช่วยกันหลายด้าน เช่น รด กินน้ำมนต์ รมไอยา สักยา ก้อบยา กินยาถ่ายให้ออกฯลฯ จะหายอย่างอัศจรรย์ใจ ใครไม่เชื่อก็ตามใจ หากใครโดนก็จะรู้เอง 15. เวลานึ่งข้าวแดง เป็นที่สังหรณ์ ไปป่าไร่สวนทุ่งนา แมลงวันไข่ใส่ข้าว ฝันเห็นบ้องไฟขึ้นเป็นลางบอกเหตุว่าจะเกิดอันตรายแก่เรา สำหรับฝันบ้องไฟขึ้น ให้แก้ไขโดยใช้ดุ้นไฟทิ้งไป 16. จะปลูกบ้านใหม่ตรงที่ใดมีพิธีฝังข้าวเปลือก ข้าวมักจะขึ้นอยู่บนหลักอย่าแปลกใจ แ ละอย่าเอาไม้ตะเคียนทำเสาเรือนเคยปรากฎว่าตกมันย้อยออกมาเด็กเห็นหัวผีอยู่ นิมนต์พระมาถอนหายขาดไป 17. ถ้าถึงวันปีใหม่ ให้เอาเมล็ดในส้มป่อย 3-7 เมล็ด ที่เขารดน้ำดำหัว กลืนลงไป ป้องกันโรคตาแดงไม่เป็นต่อไป 18. แก้พิษงูทุกชนิด เอาข้าวผสมเหล้ามากหน่อย ไม่มีเหล้าเอาน้ำมะนาว ให้กินสักครู่จะอาเจียรออกมาเป็นได้ว่าปลอดภัย และถูกตระขาบกัดให้เอายาแอมโมเนียหอมใช้สำลีเข้าชุบปิดแผลหายแลฯ 19. ยาอมปวดฟันเอาลูฏพิกุลแก้วสดเท่าอายุ เกลือกลั้นใจเอา 3 หยิบ อมวันละ 2-3 ครั้ง โรคฟันจะบันเทา 20. หญิงออกลูกจะป้องกันเลือดขึ้นเลือดเขาผสมมะนาวให้กิน อันหนึ่งยาทำให้แข็งป้องกันพยาธิไว้ ใช้ไม้นมนางแช่กิน้ำทุกวัน เหมือนเราได้กินน้ำนมแม่อยู่ทุกวันแล 21. แก้สาบผิดเอา.......(หน้า 137)……..

 ยาคันทะสูตร ถอยกำลังให้เอาจุ่งจาริง มะนิ่วหมู พริกน้อย น้ำผึ้ง เอาอย่างละหนึ่งทะนานตำผง แล้วเอาไข่เป็ด 3 ฟอง ผสมยาให้เข้ากันปั้นเป็นลูกไว้กิน ทำให้กำลังดีขึ้นฯ

 ยาคันทะสูตรจีน เอาตังกุย เช๊กตี้ ทูเซ่งเกากี้ อั้งจ๊า เลงไก๋กัว ซี้อเป็นเงิน 2 ไพ แช่สุรา 2 ก๊อก ถ้า 25 สต. แช่กากยา 1 ก๊อก เจริญอาหารดีจริงแลฯ

 ยาแก้รำมะนาดฟัน เอาการบูน เกลือบดผสมกันทาอมไว้ดีนัก อันหนึ่งเอาเปลือกไม้ยาง เกลือต้มอมแลฯ

 ยาก้อบฝีทั่วไป 1. ใบผักเบี้ยต้มบดพอก 2. ข้าวเหนียวแห้งคั่ว หัวมะนิ่วหมู 3 เม็ด พริกน้อย 7 เม็ด ตำก้อบเทอะ อันหนึ่งเอาหญ้าหนองแหลวตำใส่เทอะฯ อันหนึ่งแก้บิด เขากวางฝนตกน้ำปูนใสกินแลฯ อันหนึ่งแก้งูกัดเอายาจีนชื่อ หลีกิมตั๋น เอารากฝนกับสุราทา อันหนึ่งแก้หมาบ้ากัด เอารากดอกชะบาขาว หัวเข้าเย็นเหนือ-ใต้ ฝนทาหรือต้มกินฯ

 ยาแก้คนสูบฝิ่น แก้ลงท้องตกมูกเลือด แก้คนสูบฝิ่นให้ลงแดง ได้ทั้งหญิงชาย เด็ก 5 ขวบ ขึ้นไป ให้เอาลูกจันทร์ ดอกจันทร์ กระวาน กานพลู อย่างละ 1 ตำลึง เทียนขาว ทเยนแดง เทียนตาตั๊กแตน ขี้ฝิ่น อย่างละ 2 สลึง ตำผงรับประทานกับน้ำใบมะนาวต้มกินฯ

 ยาสำราญนิทรา แก้ลมนอนหลับสบาย เอาพิมเสน กระเทียม ลูกจันทร์ ดอกจันทร์ กระวาน กานพลู อย่างละ 2 สลึง จันทร์ขาว จันทร์แดง กฤษนาลำพัก ขอนดอกชะรูด การะบูน กันชา รากข้าวเรื้อ ลูกบ่าบ้าปิ้งไฟเสีย กลอยอบเชย อย่างละ 1 ส่วน หญ้าฝรั่น 1 ส่วน ตำผงน้ำดอกไม้แซกพิมเสนเป็นกระสาย หรือรับน้ำธรรมดาก็ได้

 ยาถ่ายโรค เอาหญ้าตีนเป็ด 3 ข้อมือ จุ่งจาริง 3 ข้อมือ เป้าตองแตก 3 ข้อมือ ผ่าเอา 4 เอา 3 ต้มใส่ข้าวจ้าวรับประทานฯ อันหนึ่งยาหนองในเอาสารส้ม 3 บาท ดินไฟขาว 1 สลึง พริกน้อยดีปลี 7 อัน ตำผงทำเป็นเม็ดกิน

 ยาแก้หนองใน การะบูน รากลับมืน มะเขือแจ้ดิน ยาดำ ใบมะกา ไม้ฝาง หัวเข้าเย็นทั้งสอง ปวยแกง ชะค่านแดง ใบปูดิน ปูเลย ข่า ชะไคต้มกินหายฯ ยาทากามโรคเอากูฎตังสอง หัวเข้าเย็นตังสอง เทียนตังห้า อ้อยดำ มะเขือแจ้ดิน เปลือกผักจ้ำ ตำผงกินกับน้ำร้อนเท่าเม็ดในลูกเดือย

 ยาถ่ายหนองใน เกี่ยวกับกามโรค เอาแก๋นฝาง แก๋นขนุน ไม้ซอมพอเหลือง เป้าตองแตก หญ้าควยงูตังสอง ปิดปิวแดง รากตะล่อมขาว รากเดือยหิน รากมะเฟือง รากมะไฟ รากไม้รวกแดงต้มกินฯ

 ยาโรคเรื้อน กุดถังคุตทาราดหูหนาตาเล่อ ตีนกุดมือกุด เอาหญ้าฝรั่น เป้าหลวง เป้าน้อย ลูกจันทร์ ดอกจันทร์ อย่างละ 1 บาท ขิงสดขิงแห้งอย่างละ 2 บาท อำพนทอง 1 บาท ลูกกะเบาเอาแต่เนื้อใน 1 ทะนาน ตำให้ละเอียดคั่วให้เหลืองผสมกันตำผง ปั้นเป็นเม็ดเท่าลูกมะทันกินจำเริญเช้าเย็นแล อันหนึ่งน้ำมันปิดแผลโรคเรื้อนกุดถัง เอาปูเลย ขมิ้นอ้อย ใบมะขาม อย่างะหนึ่งบาท ตำบิดเอาน้ำลังเคี่ยวกับน้ำมะพร้าวชุบผ้าหรือสำลีปิดแผลไปด้วยกันแลฯ

 ยาลักเปิดปิด เลือดไหลตามไรฟัน ไม่หยุดเอาเขาควายเผาไฟแล้วบดกับน้ำผึ้งฝนไม้ฝางลงด้วย ทาตามไรฟันเลือดจะหยุดแลฯ

 ยานารายน์พังค่าย เอามหาหิง 1 บาท กะลำพัก 2 บาท 2 สลึง ชะค่าน 3 บาท ปิ๊ดปิวแดง 2 บาท ลูกผักชีแก่นหอมป้อม 2 บาท 2 สลึง โกฎสอ 3 บาท 1 สลึง มะขวง 4 บาท 2 สลึง มะตุมหนุ่ม 4 บาท 1 สลึง รากปูลิงนก 5 บาท ขิงแห้ง 5 บาท ลูกสมอเทศเอาแต่เนื้อใน 6 บาท เทียนดำ 7 บาท ดอกบุนนาค 3 บาท เป้าตองแตก 7 บาท 2 สลึง เป้าคำ 5 บาท ตำผงปั้นเป็นลูกเท่าเม็ดมะแคว้งขม แก้ลม จำพวก กินกับน้ำดอกไม้ แก้มานเลือดมานลมเป็นอยู่ในท้อง ไข้เรื้อรัง ตีนมือเป็นเหน็บชากินกับน้ำร้อน สตรีเป็นระดูขาว แก้ได้หมด ปวดเหงื่อไม่ออกแก้ได้ทั้งชายหญิงแลฯ

 วิธีสืบอายุ คฤหัสถ์นักบวชผู้ใดเป็นพยาธิร้ายแรงนักจะลุกนั่งชั่งคิงบ่ได้ควรทำพิธีสืบอายุเสียเทอะ ให้ตั้งขันมีเงิน 300 ผ้าขาวผ้าแดง เบี้ยหมากพันสาม เทียนเล่มบาทเล่มเฟื้องอย่างละคู่ ข้าวเปลือกต๋างข้าวสารพัน กล้วยหนึ่งหวีเทียนค่าคิงเล่มหนึ่งจุดบูชา ช่อ 9 ผืน ตุง 9 ตัว ประทีป 9 ใบ เทียนเล็ก 9 เล่ม จุดบูชา ให้นิมนต์พระสงฆ์ 4 รูป มาสวดมนต์เท่าอายุเถิด ถ้าไม่อย่างนั้นสวด 9 จบ 19 จบก็ดีเท่าอายุผู้ป่วยยิ่งดี สวดด้วยพุทธมนต์ดังนี้ “ธัมมะสะวะนะ ราชะโตปะนิทาสะอุ เอวัมเมยานีธะกะระณีวิรู ปะอุเทอะเป อิติปิโส สวากฺขาโต สุปะฎิวิปัสสิ สัพพีติโย ยะโตหัง เอกัสมิง เอกะทาปาหีนายันทุนนิ ทุกขัปปะมนัสถุ พุทธธังสะระณัง ธรรมมังสะระณัง สังฆังสะระณัง ทุกขัปปะนมัสถุพุทธังสะระณัง ธัมมังสะระณัง สังฆังสะระณัง ทวัตติงสา ปัจจักขะณากะระณัง วิปะขังเมตตังทะสะคาถัง ปูชังนะโมรักขันตัง จันทิมัง สุริยัง ธะชัคคังปะระมังสุตตัง กัสสะปะโมคคะลานังจุนทัง คิริมานะอิสีสาวัง อาฎานาติยัง เอตังทะวาวีสะติ ขันธะนีโย วุตวาปูชิโต โลเกนุทุกโข นิรูปัททะโว มาหาเตโชสะทาโหตุ สัพพะสัตรูวินัสสันตุ เอเตนะธัมมะเชนะ สัพพะโสตถิภวันตุเต นะโมพุทธายะ นะโมธัมมายะ นะโมสังฆายะ นะโมอุปัชฌาโย นะโมอาจาริโย มะโมมาตปิตา โอสัพพะสิทธิวันทิตวา สิระสาพุทธัง ธัมมัง สังฆัง นโมตาธัมมะราชะโตปะนิธา เอวะเมเอตังขะยังวีมะสะทา โรวะยายะ กะระณีสัพพะสิทธิ วิรูปะอุเทธะชัคคะ สัพพีติโภชฌังโคยัน ทุนนิเอตา เอกัสมิงยะโตหัง ทุกขัปปะยันโต สักกัตวามหากกุณิโก สุโขหิริสนธิ สัพพะมังคะลัง กัสสะปะจุนทะเถโร คิริอีสีอัตตานามิ นโมเมพุทธะชะยะ เอกนามกัง ปัพพะชิเตเมตตา สาวะถีจันทิมา สุริโยธัมมะจักกัง มหาสะมัยยะ กะกุสันธะ เทสิสสามิ โยโสภะคะ วามัมมะปาทัง มหาเทพะมันตัง สักกัจจะอายะทีฆา ภวันตุเตฯ 9-19 จบหรือเท่าอายุผู้นั้นแลฯ




จิตมนุษย์

คราเจ็บไข้ใคร่ครวญหวลหาหมอ บำบัดข้อเจ็บไข้ให้ห่วงหาย พอทุเลาเบาบางจางจากหาย ชื่อหมอหน่ายไม่หมายยลปัดพ้นไกล ยามทุกข์ร้อนอาวรณ์หาคนให้ช่วย ดับทุกข์ด้วยช่วยเปลื้องจุดสุดวิสัย พอทุกข์ร้อนผ่อนคลายห่างหายไป ก็ไม่หมายอยากเห็นคนเอ็นดู มนุษย์นี้มักมีจิตเพียงคิดเห็น เปลื้องลำเค็ญเฉพาะเวลาน่าอดสู สบสมหมายพลันหายพรากจากคนชู บ้างลบหลู่ไม่รู้คุณผู้หนุนนำ ทำทนงหลงผิดคิดว่าเลิศ ตนประเสริฐเกิดฤทธิ์คิดแล้วขำ ลืมสนิทไม่คิดยามยากครอบงำ จิตมนุษย์ไม่เป็นส่ำฉะนี้เอยฯ


ความทุกข์  3  อย่าง
           ความทุกข์ในโลกนี้			    มีสาม
	คือป่วยโรคลุกลาม			    ขยี้
	ความจนเบียดเบียฬตาม			ติดหมด  เงินนา
	อีกหนึ่งคือเป็นหนี้...			เหล่านี้พึงระวังฯ  




ตำราท่านเจ้าคุณโพธิรังษี

ตำรานี้ได้จากต้นฉบับของท่านเจ้าคุณโพธิ รวบรวมขึ้นพิมพ์ในหนังสือเมื่อต้นโพธิ์ใหญ่โค่น ในการพระราชทานเพลิงศพพระโพธิรังษีสาธารณูปการจังหวัดเชียงใหม่ ดังถ้อยความของท่านว่า ตำรายาที่ได้รวบรวมขึ้นไว้นี้ บางอย่างได้จากที่ท่านเจ้าคุณโพธิรังษีได้จดบันทึกไว้ และเคยได้ให้ใช้รักษาญาติโยมศรัทธาที่เชื่อเลื่อมใสรักษาโรคหายมาแล้วและบางอย่างได้ค้นหามาจากตำหรับโบราณบ้าง หากตำรายาที่ได้บันทึกไว้นี้จะเป็นคุณประโยชน์ต่อท่านผู้เกิดศรัทธา นำไปใช้รักษาโรคตามที่ได้ระบุบันทึกไว้นี้ ก็ขอให้ระลึกอุทิศสนองแก่พระคุณท่านเจ้าคุณโพธิรังษีนั้นเทอญ

 ยาแก้เหน็บชาและบวม 1. เถาวัลย์เปรียง 2 กำมือ 2. เปลือกไข่เน่า 2 กำมือ (ไข่ที่ฟักออกตัวแล้ว) 3. ยาดำหนัก 2 บาท 4. ขี้เหล็กทั้งห้า 2 กำมือ (ต้นขี้เหล็กทั้ง ราก ใบ ต้น ดอก ยอด ) 5. เกษรทั้งห้า 2 กำมือ เอามาใส่หม้อต้มรับประทาน ถ้าหากจะใช้ระบายและถ่ายดอง 7 วันแล้วกิน ให้ใช้รับประทานให้มากหน่อยจะถ่ายดีแลฯ

 ยาแก้ปวดฟัน ฟันผุเป็นแมง รากฟันเสียทำให้ปวดให้เอาเปลือกข่อย 1 กำมือ เกลือ ½ กำมือ ต้มน้ำพอควร ใช้อมในตอนเช้าและก่อนนอนวันละ 2 ครั้ง สัก 7 วัน อาการปวดฟันจะหายไป ทั้งจะทำให้ฟันผุกล่อนหายไปด้วย ทำให้ฟันทนดีนักแล เด็กๆถ้าต้มอมได้ทุกวันฟันเด็กจะไม่เสียช่วยให้รากฟันและเหงือกทนดีแท้ ควรปฏิบัติตามดูเถิดฯ

 ยาแก้หืด เอาสมอทั้งสามหนักสิ่งละ 3 บาท เข้าเย็นเทศ 4 บาท ชะเอม ทั้งสองหนักสิ่งละ 2 บาท ยาดำ 1 บาท เกลือสินเธาว์ 1 บาท ใบมะกา 10 บาท ลูกขี้กาแดง 4ผล ลูกประคำดีควาย 6 ผล ฝักราชพฤกษ์ 7 ฝัก ขมิ้นอ้ย 5 แว่น หัวหอม 1 กำมือ ส้มมะขามเปียก 3 ปั้น เจียดเอาจากร้านขายเครื่องยาจีน ใส่หม้อต้มรับประทานก่อนอาหารเช้าเย็น ครั้งละครึ่งถ้วยชาจนกว่ายาจะจืด อาการหืดจะหายแล

 ยาแก้หืดขนานที่ 2 ให้เอารากการะเกด (ทางเหนือเรียกดอกกาแกด) เอามาทุบแช่น้ำ กับเอาปูนาเป็นๆมา 3 ตัว แช่ลงไปเอาน้ำนี้มากินให้ครบ 3 วัน แล้วให้จับปูปล่อยไป
หมายเหตุ ที่ต้องใช้ปูนาเข้าใจว่าคงจะต้องการน้ำลายปู ผสมกับน้ำรากการะเกดนั่นเอง

 ยาแก้หืดขนานที่ 3 ให้เอายารักสดๆจากต้น (ต้นรักที่ใช้ดอกสีขาวและม่วง) ประมาณเท่าเมล็ดพุดทรามาผสมกับน้ำผึ้งบริสุทธิ์ รับประทานกันอาการหืดหอบดีนักแล

 ยาตัดรากหืด ถ้าเป็นหืดมีอาการหอบ หรือเรื้อรัง ต้องการจะตัดรากให้หายสิ้น ให้ใช้ขนแมวดำปลอดทั้งตัว (เอาขนจากแมวดำเท่าที่หาได้) นำมาเผาไฟทำเป็นผงแล้วบดผสมกับน้ำผึ้งรับประทาน ท่านว่าจะตัดรากอาการหืดหายสิ้น
หมายเหตุ ยาแก้หืดขนานต่างๆที่รวบรวมมานี้ ได้เคยปรากฎว่ามีผู้ใช้รักษาหายจากโรคหืดมาแล้วเป็นจำนวนมากผู้ใดสนใจ ให้ทดลองดูได้ตามศรัทธาฯ

 ยาแก้ฝีในลำคอ ถ้าเป็นฝีในลำคอ (จีนเรียกว่า “ผีชวยง้อ” ) ให้เอาหญ้า.......(หน้า143)

 ยาแก้สานฝนกิน 1.รากผาแป้งหญ้าลูบลีบ ต้นต้อมต้อก สานเงินสานคำหญ้าลับมืนน้อย เครือเขาหลวงถบถาบ 2. ปิวแดงปิวดำปันจะเมา 3. กาฝากไม้ตังควมกาฝากไม้ปูสานก้อนก้อม สานดีด ฯ

 ยาก้อบสาน เอาขิง 7 แว่น พริกน้อย 7 เม็ด ปูเลย 7 แว่น หอมเทียม 7 กลีบ หอมแดง 7 แว่น หอมบั่วขาว 7 แว่น ปูดิน 7 ใบ เอาตำก้อบดีนักแล ฯ

 ยาแก้ลมสาน 1. รากมะปิน รากดอกซอมพอแดง 2. รากตาลรากลาน รากดอกซอมพอ รากมะปิน 3. ราก มะพร้าวไฟ รากตาลรากลาน รากมะปิน 4. รากไม้ไผ่รากหนำแน้ รากขี้เหล็ก รากมะแฮะฝ้ายต้มใสตองแดง ใช้ต้มกินหายแล อันหนึ่งแก้สานเอาหอกสะท้อน ดอยสะด็น ตึ่งเครือคำ สุระปิ๊ดคำ สานเงินสานคำ ปี้ดเต๊าะ ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินแลฯ

 ยาแก้กินผิดทุกอย่าง เอาเป้าหลวงเป้าน้อย เป้าตองแตก ขมิ้นขึ้นปูเลยดองดึงปังจี กินคราวแรกใช้น้ำหม้อนึ่ง ต่อไปใช้น้ำอ้อยดำต้มกินหาย จะใช้เป็นผงน้ำหนักเท่ากันก็ได้ อันหนึ่งยาถ่ายสาน เอากาสะต๊อน หรือเรียกอย่างหนึ่งว่า หัมพะเยาว์ ต้มใส่น้ำอ้อยกินดีนักแลฯ

 ยาพระอินทร์ศวร เอาลูกจันทร์ มหาหิง ยาดำ การะบุน อย่างละ 2 ตำลึง พริกน้อยหนัก 8 ตำลึง เอามาตำผงเอาน้ำมะกรูดบีบใส ปั้นให้เป็นเม็ด กินแก้เจ็บท้อง กันได้ทุกอย่าง หมายเหตุ ว่าเป็นยารักษาโรคกะเพาะดีนักแลฯ อันหนึ่งยาขี้คู่ ใช้กระดูกกับเหล้าเถื่อน ฝนกินหายแลฯ

 ยาแก้โรคนิ่ว ขนานที่ 1 เอาหญ้าถอดป้อง กาฝากมะเฟือง กาฝากเหม้าสาย รากหญ้าควยงูหลวง รากบ่าเดยหิน แจนปูดิน ต้มใส่ข้าจ้าวกินหาย ขนานที่ 2 ไม้หนามเก็ดเก๊า ฮ้อสะปายควาย เครือมะแตก ไม้หมากค๊วด ไม้น้ำนอง เครือมะจาย ปูเลยเอามาต้มกินหาย

 ยาพอกฝีมะอาก เอาขมิ้นขึ้น มะแตง ดำกัน้ำมันหมู แล้วหมกไฟเอามาก้อบหายแลฯ

 ยามะโหก ขนานที่ 1 รากมะปิน รากหญ้าลับมึนหลวง จุ่งจาริงผู้ ปูเลย ไม้ฝาง แกนข้าวสาลี ข้าวเปลือกต้มกินฯ ขนานที่ 2 เอาขางหัวหมู เปลือกต้นมะขามส้ม ข้าวจ้าวเปลือกต้มกินทุกวัน เป็นมะโหกเลือด เอาฝ้ายแดงมัดต้มกิน มะโหกมูกขาว ฝ้ายขาวมัดต้มกิน ทั้งสองขนานนี้เคยใช้ได้ผลมาแล้วฯ

 ยากิ๊ว เอาใบบ่ากล้วยก๋า ใบปิ๊ดปิว พร้กน้อย ดีปลี 2 ปลี กล้อยใต้ดินครึ่งลูก รวมกันตำให้ละเอียด น้ำมะนาวเป็นน้ำกระสายผสมกินหายแลฯ

 ยาแก้ฝีในท้อง ยาแก้ฝีภายใน หัวเล็กแลหัวใหญ่ เอาเถาวัลย์เปรียง รากมะคำไก่ รากมะตูม แก่นขี้เหล็ก หนังสิ่งละ 1 กรัม มัดเป็นสี่เปลาะ ใช้เกลือหนัก 10 บาท ข่าหนัก 5 ตำลึง ใช้หม้อต้มเมื่อจะเอายาลงหม้อ ให้เสกด้วยคาถา “สกัตวา” 7 จบ และคาถา “สัพพะสี” 3 จบ แล้วต้มยานี้รับประทานแก้พิษฝีภายในหายแลฯ

 ยาต้มแก้กระดูกแตกหัก ไพลแก่ 1 ฝักหูปลาช่อน 1 หญ้าเกล็ดหอย 1 น้ำนมราชสีห์ 1 รวม 4 อย่างนี้เท่ากันเอาข้าวเย็น 3 แว่น ใส่หม้อต้มกินเช้าเย็นก่อนอาหาร ใช้ประสานกระดูกดีนักแล หมายเหตุ: ก่อนที่จะกินยานี้ ถ้ากระดูกแตกหักจงเข้าเฝือกที่บาดแผล ให้เข้าที่เสียก่อนและระวังที่เข้าเฝือกนั้นให้อยู่นิ่ง ๆ อย่าเคลื่อนที่ ยานี้ต้องกิน จะประสานกระดูกให้ติดกันดีนักแล หรือใช้แก้เส้นเอ็นฟกช้ำภายใน แก้เคล็ดขัดยอกแก้ได้ทั้งนั้นแลฯ

 ยาแก้พิษงู ก่อนที่จะนำตำราแก้พิษงูไปใช้ ควรจะรู้จักลักษณะของพิษไว้เสียด้วย 1. งูตัวดำเป็นสีนิลหาตราบ่มิได้ คืองูเล็กมีพิษมาก 2. งูดำเป็นสีนิลมีตราที่คอชื่อว่างูเห่ามีพิษมาก 3. งูตัวเหลืองท้องแดงชื่อว่า งูกล่อมนางนอน 4. งูตัวขาวท้องแดงชื่อ งูละอองสำลี 5. งูตัวเป็นปล้องบนหลังท้องแดงท้องลาย ชื่องูทับสิงคา 6. งูตัวลายท้องลาย ชื่องูขว้างฆ้อน งูถวายโฉม งูองอาจ งูแม่ตะเงา งูแมวเทรา ฯลฯ ชื่องูพิษเหล่านี้ เป็นอสรพิษที่มีพิษร้ายแรงมาก ผู้ใดถูกงูพิษเหล่านี้กัดจะถึงตายได้ ฉะนั้นยาที่จะใช้รักษานี้ ท่านครูผู้เกจิอาจารย์ท่านได้บอกไว้ว่า เมื่อเวลาจะไปเก็บตัวยาสมุนไพรเหล่านี้ ท่านให้ตั้งจิตอธิษฐานสมมติตัวเองเป็น พญาครุฑ เสียก่อนแล้วว่าคาถาดังนี้ “อะหังครุฑธาเรนะ” เวลาจะไปเก็บให้ไปเก็บวันเสาร์ ให้ไปเก็บสรรพยาอันชื่อว่า “ลูกเล็บครุฑ” เอาฝนลงผสมลงกับน้ำเสียก่อน แล้วจึงเอา “รากจิตกับรากทิ้งถ่อน” ฝนลงผสมกันแล้วให้กรอกลงใส่ในปากคนเจ็บ แม้ถึงจะสลบไปก็ฟื้นขึ้นได้แลฯ

 ยาแก้พิษงูขนานเอก ตัวยาที่จะกล่าวต่อไปนี้เป็นยา “ผีบอก” ท่านที่ได้พบตำรายานี้ ต้องนำไปคิดเอาเองถ้าท่านได้พบคนไข้ที่ถูกงูกัดสลบไปเป็นเวลานาน ไม่แน่ว่าจะตายหรือยัง ให้ทดลองถอนผมดู หากปรากฏว่ายังติดกับสิ่งอื่นอยู่ ก็เพียงสลบไปเท่านั้นวีธีแก้ ท่านให้ใช้ปากคาบกัดเอาตัวยาที่ชื่อว่า “พญาแร้งชอบกิน” (ให้คิดเอาเองและห้ามเด็ดด้วยมือ) ให้คาบกัดเอามาแต่ยอด ๆ แล้วเอาสารส้มใส่เข้าไปในปาก เคี้ยวเข้ากับกันแหลกดีแล้ว ให้งัดขากรรไกรคนเจ็บออก บ้วนน้ำยาใส่ปากคนเจ็บนั้น แล้วให้คายกากยานั้นเอามาพอก ที่ปากแผลที่งูกัดคนไข้จะฟื้นขึ้นหายได้แล อันนี้ว่ากันว่าศักดิ์สิทธิ์นัก

อนึ่ง มียาสำหรับแก้พิษงูที่กัดประจำวันอีก แต่เมื่อเวลาจะไปเก็บยาให้ตั้งจิตอธิษฐานสมมติตัวเอง เป็นพญาครุฑเสียก่อนแล้วจึงไปเก็บยามาให้ ทำยาแก้พิษงูทั้ง 7 วันดังนี้ งูกัดวันวันอาทิตย์ เวลาเช้าให้เอารากต้นข้าวมาต้มกินและทา เอาหญ้าแพรกมาเคี้ยวให้แหลกแล้วบ้วนใส่ที่แผล ถ้ากัดเวลาบ่าย ให้เอาหญ้าพองลม เคี้ยวบ้วนใส่ปากแผลหายแล งูกัดวันจันทร์ เวลาเช้าให้ใช้รากน้อยหน่า รากน้อยโหน่งมาฝนผสมกับสุราให้กิน เวลาบ่ายให้เอารากชุมเรียงบ้าน มาฝนกับสุราให้กินหายแล งูกัดวันอังคาร เวลาเช้าเอาตำลึงทั้งเถาทั้งรากและใบ ตำละลายน้ำให้คนไข้กิน เวลาบ่ายให้เอาต้นครอบจักรวาฬมาฝนตกน้ำให้กินหายแลฯ งูกัดวันพุธ เวลาเช้าให้เอาส้มกับสุรากิน เวลาบ่ายเอารากผักชัยฝนกับน้ำสุราให้กินหายแลฯ งูกัดวันพฤหัสบดี เวลาเช้าเอารากโทงเทงมาผสมกับสุราให้คนไข้กินเวลาบ่าย ให้เอารากสับปะรดกับรากลั่นทม มาผสมกับสุราให้คนไข้กินฯ งูกัดวันศุกร์ เวลาเช้าเอาหัวลิงฝนกับสุราให้กิน เวลาบ่ายเอาแมงดาน้ำ แมงดาบ้านละลายน้ำกินกับสุราหายแลฯ งูกัดวันเสาร์ เวลาเช้าเอาใบบัวบกตำคั้นกับน้ำมูตร เป็นกระสายให้กิน เวลาบ่ายเอาผักครอบตุ้มหู ละลายน้ำมูตรให้กินหายแลฯ
จบตำราท่านเจ้าคุณโพธิรังษี

----------------------------------------------------------

 ยาเยี่ยวบ่ออก เอารากหญ้าก่อน 3 อัน ขี้ดินขวยตุ่นกลั้นใจเอามือซ้ายหยิบเอา ใส่ผ้าขาวมัดแช่น้ำกินหาย มีผู้ใช้แล้ว 5-10 นาที ให้หลังจะเยี่ยวออกมาแลฯ

 ยาปวดฟัน รากมะตัน รากมะปิน รากมะเกลือ รากมะนาว ข้าวตอกดอกไม้ไปฟรีเอามา ตัดยาวเท่านิ้วกลางของผู้ป่วยต้มแช่อมฯ

 ยาต้มอาบพยาธิตังมวล เอาขี้เหล็ก บัวลาตังสอง จุ่งจาริง ลมแล้ง มะแคว้ง หญ้าหนาด ผีเสื้อ เอาใบทั้งหมดต้มอาบหายพยาธิตังมวล เช่นบวมปองเป็นต้นได้ทุกอย่าง อันหนึ่งยาละอ่อนเอาเปลือกไม้ชะล่า บุราตังสอง ลิงจอนต้มอาบหายแลฯ

 ยานัดถ์บ้าหมู ลมบ้าหมูมีอาการกลิ้งท่าวไป น้ำลายไหลออกปากเอาดินจอมปลวก ชายคาแม่หม้าย ฝุ่นดินกลางเตาไฟ รังแตนคา รังแมลงใบ้ กำปุ้ง พริกน้อย ขิง ปากครก หมากสากมอง หนาดคำเท่ากันบดผงไว้กินด้วยน้ำทาตามตัวใส่จมูกหายแลฯ บ้าหมูป้ากหนึ่งเอารากหนาดคำ หน่วยผีเสื้อ ดีปลี พริกน้อย ขิง หอมเทียม หิงเม็งอย่างละ 1 เฟื้อง บดผงละเอียดใช้เป็นนัดถุ์ สูบหายแลฯ บ้าหมูป้ากหนึ่งเอาเล็บเสือ ดูกหัวเสือ ถ่านไม้สัก เผาไหม้เอาอย่างละ 3 พริกน้อย ดีปลี ขิงแกง หอมเทียม หิงเม็ง เอาอย่างละ 1 เฟื้อง เป็นนัดถุ์ใส่น้ำตบหัวล้างหน้าทุกวันหาย ให้กินทาดมยาบ้างช่วยกันจะหายฯ

 ยาต้มกินกัดหนองใน เอารากปูลิงนก เปลือกมะเฟือง รากเดือยหิน ควยตาล หัวเข้าเย็นใต้-เหนือ รากส้มเสี้ยนดอกเหลือง เป็นโรคเกี่ยวกับกามโรคยานี้ใช้ได้ผลแล้ว รับรองแท้ๆเนอ วิเศษกว่ายาอื่นใดฯ

 ยาแก้โรคหนองใน เอาหัวอ้อขาว 7 อัน หัวสับปะรด 7 อัน สารส้ม 1 บาท หอยขม 7 เม็ด ข้าวจ้าวเปลือก เข้าเย็นเหนือ-ใต้ เงิน 1 บาท ต้มน้ำ 3 ถ้วยเอา 1 ถ้วย กินแล้วคว่ำหม้อเสียฯ

 ยาลม 32 จำพวก เปลือกขี้เหล็ก ฮางคาว ลมแล้ง เปลือกเติ่ง ฝอยลม พริกน้อย เทียนดำ ขิงแกงทำเป็นผงแก้ไข้เจ็บอก บิดหน้ามืดตามัว กินกับน้ำร้อนฯ



วิธีส่งเคราะห์ ให้มีขันตั้งเบี้ย 200 หมากไหม 1 เทียนเล่มบาท 2 เล่ม เล่มน้อย 2 เล่ม เงิน 5 บาท ใส่ข้าวตอกดอกไม้ สะตวงที่จะส่งเคราะห์นั้น ทำสะตวงกาบกล้วย 1 ใบ ใส่เครื่อง 4 ดอกไม้ ข้าว ช่อแดงทั้งนั้น ปั้นรูปคนหญิง 1 ชาย 1 ใส่ในนั้นโอกาสแล้วส่งไปทิศตะวันตก คำโอกาสบูชาส่งเคราะห์มีดังนี้ สะหลีสวัสดี ชัยยะมังคะละสัพพะสัตรู วินาสันตุ วันนี้ก็เป็นวันดี อะมะริสสะโชค มังคะละโยค มงคลศรีมั่นเที่ยงทีฆายุกา สะป๊ะเคราะห์ร้ายจุ่งจักหนี สะป๊ะโชคชัยดีจุ่งจักอยู่ วันนี้ข้าจักส่งเคราะห์ร้ายป่ายเปปัง ข้าจักส่งเคราะห์หลังและเคราะห์หน้า ตังเคราะห์ชั่วช้า หื้อตกพรากจากกายาไปในวันนี้ แม่นว่าโทษหนักเท่าฟ้า หนาเท่าดิน ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกเวรแต่ชาติเก่า ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกหนี้เก่าแต่ชาติหลัง ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกลมพยาธิ์ 36 ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกโรคพยาธิ 65 ก็ขอหื้อตกไปในวันนี้ ถูกภัยยะใหญ่ 125 ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกเคราะห์ชั่วช้า 66 ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกเคราะห์ท่านมาปานยานท่านมาแปด ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกเคราะห์กิเลสสนใจก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกหมอแสนช่างตู้ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกช้างชนไฟก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกจัญไรยาแฝดก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกพิษแต่นางยำก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกผีจัญไรชวนเอาขวัญไปตลาด ก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกลมปิ๊ดจะคาดดลใจก็หื้อตกไปในวันนี้ ถูกคำขัดใจพี่น้องคำติเตียน เฒ่าแก่ลุงอาว์ตังชาวเพื่อน คำต้านท่านติเตียนหมู่ขุนนาง 32 เคราะห์มีภายหน้า 52 เคราะห์มีภายหลัง ก็ขอหื้อตกไปในวันนี้ ตั้งแต่วันนี้ไปภายหน้า อยู่หื้อมีชัยไปหื้อมีโชคมีลาภ ปราบแป๊ข้าศึกศัตรูตังมวล ขอหื้อเจ้าเครื่องขียาบูชาชื่อว่า________________ ดังนี้มีอายุมั่นยืนยาว 220 พรรษา สะป๊ะโทษได้โรคา จุ่งหื้อระงับดับหายไปในวันนี้ โอมไชยะมหาไชยะสัพพะสัตรู วินาสันตุโหลุๆสวาหายฯ



กฎสำหรับผู้ที่หวังมีอายุยืน นักเขียนชาวต่างชาติผู้หนึ่งซึ่งมีอายุมาก ได้เขียนกฎไว้สำหรับให้ผู้ที่ใคร่จะมีอายุยืน ปฎิบัติตามดังต่อไปนี้
๑. จงหาโอกาสนอนในวันหนึ่งอย่างน้อย ๘ ชั่วโมง
๒. เวลาจะนอนต้องเปิดหน้าต่างในห้องนอน เพื่อให้ลมอากาศเข้าได้อย่างสะดวก
๓. จงอาบน้ำทุกๆวันเวลาเช้า เพื่อให้ร่างกายมีความร้อนทั่วกัน เมื่ออาบน้ำแล้วจงเช็ดผิวหนังจนแห้งสนิทดี
๔. จงรับประทานเนื้อแต่น้อย และจงให้สุกดี
๕. จงระวังอย่าดื่มน้ำที่ไม่สะอาด

นักวิทยาศาสตร์คณะหนึ่งในประเทศอเมริกาที่มีความสามารถที่สุดในประเทศนั้นได้ร่างกฎไว้สำหรับผู้ใคร่จะมีอนามัยดีและอายุยืนปฏิบัติตามดังต่อไปนี้
๑. จงทำห้องที่ท่านอยู่ให้มีอากาศเข้าได้รอบข้าง
๒. จงทำงานภายนอกบ้านและออกกำลังกาย
๓. จงพยายามนอนกลางแจ้ง
๔. จงหายใจยาวๆ
๕. อย่ารับประทานอาหารให้อิ่มจนเกินไป
๖. อย่ารับประทานของเผ็ดให้มากนัก
๗. จงรับประทานแต่ช้าๆและเคี้ยวให้ละเอียด
๘. จงถ่ายอุจจาระทุกๆวัน
๙. จงทำตัวให้ตรงในเวลายืนนั่งและเดิน
๑๐. จงรักษาฟัน เหงือก และลิ้นให้สะอาด ด้วยใช้แปลงถูทุกๆวัน
๑๑. อย่าให้พิษหรือจุลินทรีย์เข้าไปใจร่างกายเป็นอันขาด



กฎสำหรับอนามัย ๖ ข้อ เมื่อมีส่วนต่างๆแห่งร่างกาย มีเครื่องป้องกันดีแล้วสิ่งที่ต้องการก็คือความสมบูรณ์แห่งร่างกายเท่านั้น การระวังรักษาร่างกายทุกส่วนให้มีความสะอาดกับให้สมบูรณ์อยู่เสมอ หากจะเปรียบกับการระวังรักษาส่วนต่างๆของรถไฟ เพื่อให้ใช้การได้ดีเสมอแล้วก็ไม่ผิดอะไรกันนัก การที่จะให้รถจักรทำหน้าที่วิ่งให้ดี กับสามารถลากขบวนรถได้มากคัน ก็ต้องหมั่นเพิ่มฟืนเติมน้ำให้คงที่อยู่เสมอ ส่วนที่เคลื่อนไหวก็ต้องชะโลมหรือหยอดด้วยน้ำมัน มุลเถ้าและถ่านไฟก็ต้องตักทิ้งออกเสียจากเตา หมั่นปัดกวาดฝุ่นหรือสิ่งโสโครกออกเสีย ส่วนสำคัญต่างๆของรถจึงจะไม่ติดขัด คนขับหรือช่างเครื่องจำเป็นจะต้องรู้ถึงสิ่งสำคัญเหล่านี้ เขาจะต้องรู้วิธีใช้ส่วนต่างๆของรถ เมื่อส่วนใดส่วนหนึ่งชำรุดหรือขัดข้อง เมื่อนายช่างเครื่องรู้เสียก่อน แล้วก็คงสามารถแก้ไขได้ และใช้การได้สะดวก ฉะนี้จึงเห็นได้ว่าทุกๆคน ควรรู้จักบำรุงและใช้ส่วนต่างๆแห่งร่างกายของตนให้มีอาการบริบูรณ์ดีอยู่เสมอทุกๆส่วน

หากนายช่างไม่รู้วิธีแก้เครือ่ง ในไม่ช้าก็ย่อมหมดความสามารถและทำนองเดียวกันนี้ บุคคลผู้ไม่รู้รักษาตนปฎิบัติตน ก็จะกลายเป็นผู้ปราศจากกำลังวัชชา มีโรคภัยคอยเบียดเบียนอยู่เป็นเจ้าเรือนจนทำงานอะไรไม่ได้ ทุกๆปีมีคนเป็นจำนวนนับด้วยหมื่นพันที่ต้องเสียชีวิตลง เพราะไม่มีความรู้วิธีรักษาตน สิ่งจำเป็นสำหรับร่างกายทำให้ร่างกายสมบูรณ์อยู่เสมอ ท่านกล่าวหัวข้อย่อๆ ดังนี้

๑. ร่างกายจะต้องได้อาหารและน้ำที่ดี
๒. ร่างกายจะต้องได้รับแสงแดดมากกับรับอากาศบริสุทธิ์
๓. ร่างกายต้องถ่ายของบูดเน่าหรือเศษอาหารออกตามเวลา
๔. ร่างกายจักได้รับการป้องกัน มิให้ถูกความร้อนหรือเย็นเกินประมาณ
๕. ร่างกายต้องได้รับการออกกำลังโดยถูกต้อง และมีโอกาสพักผ่อนเป็นเวลาทุกๆวัน
๖. ร่างกายต้องได้รับการป้องกันอย่างดี อย่าให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายฯ

ผู้ที่ปฎิบัติตนตามอนามัยทั้ง ๖ ข้อนี้ ก็หวังว่าตนจะเป็นผู้มีโรคน้อยและอายุยืนนาน ส่วนคนที่ประมาทก็จะเป็นบ่อเกิดแห่งโรคภัยไข้เจ็บ ความไข้เจ็บนั้นก็จะเป็นเครื่องบั่นทอนชีวิตของตนให้สั้นลง เพราะฉะนั้นบุคคลเมื่อรู้แล้ว ก็ควรปฎิบัติตามอนามัยที่กล่าวมาแล้วนั้นแล กฎอายุยืนและกฎสำหรับอนามัยนี้รวบรวมโดยพระมหาไพศาลฯ

บริโภคพอควร โภชะเน มัตตัญญุตา การบริโภคอาหารแต่พอประมาณมีอายุยืน คือยังอีก ๔-๕ คำจะอิ่ม พึงงดการบริโภคเสียแล้วดื่มน้ำเท่านี้เป็นพอ ถ้ากินมากเป็นเหตุให้มีอายุน้อย อายุสั้น ตายเร็ว มีภาษิตรับรองว่า “สะณิกัง ขิระติ อายุปาละยัง” การบริโภคอาหารแต่พอประมาณอายุย่อมหมดไปทีละน้อยๆ จึงมีอายุอยู่นานเรียกว่าอายุยืนดังนี้ฯ
_______________________________



ปัญญาจะเสื่อม เพราะสุขภาพโทรม
ปัญญาจะเปรื่อง เพราะสุขภาพสมบูรณ์


footer